"Qırılmaz kvant internet: Çin şəhər ölçülü şəbəkə ilə böyük sıçrayış etdi" - "Наука" (Rusiya)

"Kvant rabitəsi laboratoriyadan çıxaraq real şəhər mühitində sınaqdan keçdi..."

Çinli fiziklər kvant internetinin yaradılmasında ən ciddi maneələrdən birini aradan qaldıran yeni sistem təqdim ediblər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "naukatv.ru" nəşri yazıb.

Nəşr yazır ki, "Xinghan-2" adlı texnologiya ilk dəfə real şəhər optik infrastrukturu üzərində tətbiq olunaraq kvant rabitəsində həm sürət, həm də dəqiqliyin eyni anda mümkün olduğunu göstərib. Nəticələr "Nature Photonics" jurnalında dərc olunub və bu, sahə üzrə mühüm irəliləyiş kimi qiymətləndirilir.

Kvant rabitəsinin "zəif halqası" şəhərdə üzə çıxır

Kvant internetinin ən böyük problemi uzun məsafələrdə siqnalın qaçılmaz şəkildə zəifləməsidir. Adi internetdə bu məsələ gücləndiricilərlə həll olunur, amma kvant dünyasında bu mümkün deyil, çünki kvant vəziyyəti nə kopyalana, nə də gücləndirilə bilir.

Buna görə alimlər şəbəkəni kiçik hissələrə bölərək aralarda "kvant releləri" yerləşdirirlər. Hər hissədə atomlar bir-biri ilə kvant dolaşıqlığı vasitəsilə bağlanır. Lakin burada yeni bir çətinlik yaranır: fotonlar ara stansiyaya eyni anda çatmalıdır. Şəhər şəraitində isə bu, demək olar ki, mümkünsüzdür - temperatur dəyişiklikləri, kabel vibrasiyaları və digər fiziki təsirlər səbəbindən siqnalın vaxtı daim sürüşür.

"Kvant gözləmə zalı” ideyası problemi dəyişir

Çinli tədqiqatçılar bu problemi tam fərqli yanaşma ilə həll ediblər. Yeni sistemdə çoxmodlu kvant yaddaşı və xüsusi zamanlama protokolu istifadə olunur. Bu yanaşma sayəsində fotonların eyni anda gəlməsi artıq şərt deyil.

Sadə dillə desək, sistem "kvant gözləmə zalı" kimi işləyir: əvvəl gələn foton tutulur və kvant yaddaşında saxlanılır, ikinci foton gəldikdə isə sistem onları uyğunlaşdırır və əlaqəni yaradır. Beləliklə, şəhər infrastrukturunda yaranan mikrosaniyəlik gecikmələr artıq problemi pozmur.

Rekord nəticələr və kvant internetə yaxın gələcək

Təcrübə real şəhər optik şəbəkəsində aparılıb və nəticələr diqqətçəkici olub. Sistem 14, 5 kilometr məsafədə kvant dolaşıqlığını stabil şəkildə təmin edib və siqnalın dəqiqliyi 78,6 faiz səviyyəsinə çatıb. Eyni zamanda rabitə sürəti əvvəlki yanaşmalarla müqayisədə təxminən 100 dəfə artıb.

Kvant rabitəsinin əsas üstünlüyü isə dəyişməz qalır: bu sistemdə məlumatı oğurlamaq və ya gizlicə dinləmək praktiki olaraq mümkün deyil. Çünki kvant məlumatı kopyalana bilmir və ona hər hansı müdaxilə dərhal aşkarlanır. Bu da kvant interneti klassik şəbəkələrdən tam fərqli təhlükəsizlik səviyyəsinə çıxarır. Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu nəticələr kvant şəbəkələrinin artıq laboratoriya mərhələsindən çıxaraq real şəhər miqyasında tətbiqə yaxınlaşdığını göstərir.