"Yerin görünməz sərhədi: qasırğalar niyə ekvatoru keçə bilmir?" - Alimlər izah edir

"Planetin ən güclü fırtınaları belə atmosferin əsas qanunlarından birini aşa bilmir..."

Qasırğalar Yer üzündəki ən güclü təbiət hadisələrindən hesab olunur. Onlar minlərlə kilometr məsafəni qət edə, dağıdıcı küləklər, güclü yağışlar və daşqınlar yarada bilirlər. Lakin bu nəhəng fırtınaların belə keçə bilmədiyi bir sərhəd var, bu da ekvatordur.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "inflscience.com" nəşri yazıb.

Qasırğaların qarşısını alan görünməz maneə

Alimlərin sözlərinə görə, bunun səbəbi enerji çatışmazlığı deyil, Yer atmosferinin işləmə mexanizmidir. Maraqlıdır ki, qasırğa, tayfun və siklon əslində eyni tip tropik fırtınalardır. Fərq yalnız onların meydana gəldiyi bölgədən asılı olaraq verilən adlardadır. Bu fırtınalar adətən suyun temperaturunun 26 dərəcədən yuxarı olduğu tropik dənizlərdə formalaşır. İsti su havanı qızdırır, hava yuxarı qalxır və soyuyaraq buludlar və ildırımlı fırtınalar yaradır.

Həlledici amil Koriolis qüvvəsidir

Tropik fırtınaların inkişafında əsas rol oynayan amillərdən biri Koriolis qüvvəsidir. Bu təsir Yer kürəsinin öz oxu ətrafında fırlanması nəticəsində yaranır və hava kütlələrinin hansı istiqamətdə dönəcəyini müəyyən edir.

Şimal yarımkürəsində qasırğalar saat əqrəbinin əksinə, cənub yarımkürəsində isə saat əqrəbi istiqamətində fırlanır. Məhz bu fırlanma tropik fırtınanın güclənərək qasırğaya çevrilməsinə imkan verir.

Lakin ekvator yaxınlığında Koriolis qüvvəsi demək olar ki, təsir göstərmir. Nəticədə hava kütlələri qasırğanın formalaşması üçün zəruri olan fırlanmanı əldə edə bilmir. Buna görə də belə fırtınalar adətən ekvatordan 300 kilometrdən daha yaxın məsafədə yaranmır.

Ekvator niyə keçilməz sərhəddir?

Mütəxəssislər bildirirlər ki, qasırğaların ekvatoru keçə bilməməsinin səbəbi də məhz budur. Fırtına ekvatora çatdıqda Koriolis qüvvəsinin təsiri zəifləyir və onun strukturu pozulmağa başlayır. 

Bundan əlavə, ekvatoru keçmək üçün qasırğa əvvəlcə bu təsirsiz zonadan keçməli, daha sonra isə tam əks istiqamətdə fırlanmağa başlamalıdır. Atmosfer şəraitində bu proses praktiki olaraq mümkün hesab edilmir.

Tarixdə nadir istisnalar da qeydə alınıb. Məsələn, 2003-cü ildə "Vamey" tayfunu ekvatordan cəmi 150 kilometr şimalda formalaşıb. Ancaq alimlər belə halların son dərəcə nadir olduğunu vurğulayırlar. Məhz buna görə ekvator Yer kürəsində tropik siklonların keçə bilmədiyi təbii və görünməz sərhəd olaraq qalır.