General Rusiyanın Türkiyəyə məxsus mülki yük gəmisinə PUA hücumundan danışdı

Rusiyanın Qara dənizdə Türkiyəyə məxsus mülki yük gəmisini hədəfə alması regionda təhlükəsizlik risklərini yenidən gündəmə gətirib. Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələrinin məlumatına görə, PUA hücumu nəticəsində gəmidə yanğın baş verib, iki heyət üzvü yaralanıb. Hadisə Qara dənizdə mülki gəmiçiliyin təhlükəsizliyi, beynəlxalq hüquq normaları və Ankara-Moskva münasibətlərinin gələcək perspektivi ilə bağlı yeni müzakirələrə səbəb olub.

Maraqlıdır, Rusiya ordusunun Türkiyəyə məxsus mülki yük gəmisini hədəfə alması Qara dənizdəki təhlükəsizlik balansına və regional geosiyasi proseslərə necə təsir göstərə bilər?

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş hərbi attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz açıqlama verib.

Yücel Karauz bildirib ki, ilk növbədə bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır:

"Əgər Türkiyəyə məxsus mülki yük gəmisi Rusiya ordusu tərəfindən qəsdən və birbaşa hədəfə alınıbsa, bu, Qara dənizdə müharibənin yeni mərhələyə keçdiyi anlamına gəlir. Lakin hadisənin detalları mühüm əhəmiyyət daşıyır. Gəmi Türkiyə bayrağı altında üzürdümü, Türkiyə şirkətinə məxsus idimi, Ukrayna limanında yerləşirdimi, səhv hədəfləmə baş veribmi, yoxsa söhbət qəsdən edilən hücumdan gedir? Son dövrlərdə Qara dənizdə Türkiyə şirkətlərinə məxsus tanker və ticarət gəmilərinə qarşı hücumlar səbəbindən Ankara artıq təhlükəsizlik narahatlıqlarını açıq şəkildə dilə gətirib.

Qara dənizdə təhlükəsizlik balansına təsiri Türkiyənin Qara dənizdə hərbi görünürlüğü artar.

Türkiyə bu günədək Montrö rejimini qoruyan, Rusiya ilə Ukrayna arasında balans siyasəti yürüdən, Qara dənizin NATO-Rusiya qarşıdurma zonasına çevrilməsinin qarşısını almağa çalışan bir siyasət həyata keçirib.Türk gəmisinin hədəfə alınması halında dəniz patrul fəaliyyətləri arta bilər, PUA/SİHA müşahidə fəaliyyətləri intensivləşə bilər, Hərbi Dəniz Qüvvələri müşayiət tətbiqlərini nəzərdən keçirə bilər, Qara dənizdəki Türkiyə ticarət marşrutları daha sıx qoruna bilər.

NATO faktoru güclənər.

Hücum nəticəsində Türkiyə məsələni NATO çərçivəsində gündəmə gətirə bilər, məsləhətləşmə mexanizmləri işə salına bilər, Qara dənizdə dəniz təhlükəsizliyi yenidən prioritetə çevrilə bilər. Bu vəziyyət Moskvanın uzun müddətdir qaçmağa çalışdığı “Qara dənizin NATO-laşması” riskini artırır. Rusiya-Türkiyə münasibətlərinə təsiri. Qısa müddətdə sərt diplomatik nota, təzminat tələbləri, hərbi attaşelik kanalları vasitəsilə izahat tələbi, hadisənin beynəlxalq araşdırılması gündəmə gələ bilər.
Orta müddətdə Türkiyə enerji, turizm, ticarət, taxıl dəhlizi kimi təşəbbüslər sahəsində Rusiya ilə münasibətlərini yenidən nəzərdən keçirə bilər. Lakin tərəflərin iqtisadi baxımdan bir-birindən asılı olması səbəbindən tam qopmanın baş verəcəyi gözlənilmir.

İqtisadi nəticələr

Qara dənizdə gəmilərə edilən hücumlar sığorta xərclərini artırır, fraxt qiymətlərini yüksəldir, Türkiyə limanlarına gələn yük axınına təsir göstərir, taxıl, enerji və metal ticarətində xərc təzyiqi yaradır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi boyunca oxşar hadisələrin Avropa ticarət dəhlizlərində xərcləri artırdığı müşahidə olunmuşdu.

Türkiyə üçün ən kritik risk

Əsas təhlükə tək bir gəminin vurulması deyil; Qara dənizin “təhlükəsiz ticarət zonası” statusunu itirməsidir.

Əgər ticarət gəmiləri, enerji tankerleri, Türkiyə şirkətlərinə məxsus yük gəmiləri müntəzəm şəkildə hədəfə çevrilərsə, Qara dəniz faktiki olaraq “yarı müharibə zonası” statusuna keçə bilər. Bu halda Türkiyə ixracatı, enerji təhlükəsizliyi, boğazlardakı gəmi hərəkəti, liman iqtisadiyyatı mənfi təsirlərlə üzləşə bilər.

Türkiyənin mümkün strateji reaksiyası

Ankaranın ən ehtimal olunan yanaşması böhranın NATO-Rusiya qarşıdurmasına çevrilməsinin qarşısını almaq, Montrö rejimini qorumaq, ticarət marşrutlarının təhlükəsizliyini artırmaq, Moskva və Kiyevlə eyni vaxtda təmasları davam etdirmək, Qara dənizdə dəniz situasiya məlumatlılığını (MDA) yüksəltmək olacaq.

Strateji nəticə olaraq

Əgər Rusiya ordusu Türkiyəyə məxsus mülki yük gəmisini qəsdən hədəfə alıbsa, bu hadisənin təsiri gəminin maddi dəyərindən qat-qat böyükdür. Belə bir inkişaf Türkiyə-Rusiya münasibətlərində ciddi etimad itkisi, Qara dənizdə hərbi gərginliyin artması, NATO-nun bölgəyə marağının yüksəlməsi, dəniz ticarəti xərclərinin artması, Türkiyənin dəniz təhlükəsizliyi konsepsiyasında yeni tədbirlərin tətbiqə alınması kimi nəticələr doğura bilər.Təhlükəsizlik və strategiya prizmasından baxıldıqda, belə bir hadisə Qara dənizdə 2022-ci ildən sonra formalaşmış həssas balansı sarsıda və Türkiyəni daha fəal dəniz təhlükəsizliyi roluna yönəldə biləcək xarakter daşıyır".

Pərvin Şakirqızı