Üfüqdə müharibə: iqlim növbəti münaqişənin harada başlayacağını necə göstərir? - Alimlərdən açıqlama

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

İqlim dəyişkənliyi gələcək silahlı münaqişələrin istiqamətini əvvəlcədən göstərməyə başlayıb...

Amerikalı alimlərin yeni araşdırması göstərib ki, iqlim dəyişiklikləri gələcəkdə müharibə və silahlı qarşıdurmaların hansı bölgələrdə baş verə biləcəyini müəyyən etməyə kömək edə bilər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "earth.com" nəşri yazıb.

Nəşrin yazdığına görə, əsas təhlükə təkcə istilərin artması və ya yağıntıların azalması deyil, müxtəlif iqlim amillərinin sosial və iqtisadi problemlərlə birlikdə yaratdığı təzyiqdir. Tədqiqatçılar 1950-2023-cü illər arasında qeydə alınmış 500-dən çox münaqişəni təhlil ediblər. Hadisələr həm zaman, həm də coğrafi baxımdan yüksək dəqiqliklə araşdırılıb. Alimlər hesab edirlər ki, bu məlumatlar gələcəkdə riskli regionları əvvəlcədən müəyyən etməyə imkan verə bilər.

"El Nino" və Hind okeanı dipolu təhlükəni artırır

Araşdırmada iki əsas qlobal iqlim sistemi diqqət mərkəzində olub - "El Nino-Southern Oscillation"və Hind okeanı dipolu (IOD). "El Nino" hadisəsi Sakit okeandakı temperatur dəyişiklikləri ilə bağlıdır və dünyanın bir çox bölgəsində hava şəraitinə təsir edir. Alimlər müəyyən ediblər ki, xüsusilə quraqlığın gücləndiyi ərazilərdə "El Nino" dövründə münaqişə riski artır.

Əksinə, həmin prosesin daha çox yağıntı yaratdığı regionlarda zorakılıq riskinin yüksəlməsi müşahidə edilməyib. Bu isə göstərir ki, əsas problem təkcə iqlim dəyişikliyi deyil, onun yaratdığı resurs çatışmazlığı və sosial gərginlikdir.

Hind okeanı dipolu isə daha təhlükəli hesab olunur. Bu sistem quraqlıq və daşqınlar arasında çox sürətli keçidlər yaradır. Alimlər bunu "iqlim qamçı effekti" adlandırırlar. Belə dəyişikliklər kənd təsərrüfatını zəiflədir, ərzaq təhlükəsizliyini pozur və onsuz da gərgin olan bölgələrdə vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

Ən riskli bölgələr hansılardır?

Araşdırmaya görə, ən güclü təsir Afrika Buynuzu və Cənub-Şərqi Asiyada müşahidə olunur. Bu regionlarda su qıtlığı, kənd təsərrüfatından asılılıq və iqtisadi problemlər iqlim dəyişkənliyinin təsirini daha da artırır. Tədqiqat müəllifləri bildirir ki, iqlim dəyişkənliyi müharibəni birbaşa yaratmır.

Lakin artıq mövcud olan sosial, iqtisadi və siyasi problemləri dərinləşdirərək "risk multiplikatoru" rolunu oynayır. Onların fikrincə, xüsusilə zəif iqtisadiyyata malik ölkələrdə quraqlıq, məhsul itkisi və su çatışmazlığı cəmiyyət daxilində narazılığı artıraraq silahlı toqquşmalar üçün münbit zəmin yarada bilər.

Münaqişələri əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq mümkün ola bilər

Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri də budur ki, "El Nino" və Hind okeanı dipolu kimi iqlim hadisələri aylar, hətta bir il əvvəl proqnozlaşdırıla bilir. Bu isə hökumətlərə, beynəlxalq təşkilatlara və humanitar qurumlara əvvəlcədən hazırlıq görmək imkanı yarada bilər.

Alimlər hesab edir ki, belə proqnozlar gələcəkdə erkən xəbərdarlıq sistemi kimi istifadə olunaraq potensial humanitar və siyasi böhranların qarşısını almağa kömək edə bilər. Mütəxəssislər vurğulayır ki, iqlim dəyişkənliyi artıq yalnız ekoloji problem deyil. O, qlobal təhlükəsizlik, iqtisadi sabitlik və beynəlxalq münasibətlər üçün də ciddi risk amilinə çevrilir.