"Yanılmamaq üçün özünü yoxlamaq: Mark Tvenin düşüncə metodu" - "Ment" nəşri

"Kütlənin razılığı həqiqətin sübutu deyil, əksinə, düşünmək üçün siqnaldır..."

Mark Tven bir dəfə deyib ki, çoxluğun tərəfində olduğunu hiss etdiyin an dayanıb ciddi düşünmək lazımdır. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "mint.com" nəşri yazıb.

Kütlə ilə razılaşmaq niyə təhlükəli ola bilər

Bu fikir sadəcə paradoks yaratmaq üçün deyil, insan davranışını anlamaq üçün bir alət idi. O, kütlənin çox vaxt özünə həddindən artıq əmin olduğunu və bu əminliyin arxasında düşüncənin zəiflədiyini görürdü. Məsələ onda deyil ki, çoxluq həmişə yanılır. 

Problem ondadır ki, hamı eyni fikirdə olduqda insanlar artıq öz baxışlarını tənqidi şəkildə yoxlamır. Sosial rahatlıq düşüncəni dondurur və insanı avtomatik razılığa aparır. Tvenin əsas mesajı sadə idi: dərhal əks mövqeyə keçmək yox, əvvəlcə dayanmaq və yoxlamaq. Ümumi razılıq rahatlıq üçün səbəb kimi yox, siqnal kimi qəbul edilməlidir.

Razılıq necə yaranır və niyə cazibədardır

Adətən geniş yayılmış fikir bizə daha doğru görünür. Lakin Tven bunun əksini deyirdi: hamının qəbul etdiyi fikir daha diqqətlə yoxlanmalıdır, çünki o, çox vaxt müstəqil düşüncədən yox, təqliddən yaranır. Bunun səbəbi sadədir - fərqli düşünmək bahalıdır. Bu, sosial təzyiq yaradır, insanı qrupdan uzaqlaşdıra bilər.

Ona görə də çoxları axına qoşulmağı seçir. Bu, daha rahat və təhlükəsiz yoldur. Gündəlik sadə məsələlərdə çoxluq həqiqətən də haqlı ola bilər. Amma məhz bu rahat zonalarda tənbəl düşüncə gizlənir. Öz seçimimizi izah etməyə ehtiyac duymadıqda, yanılmaq ehtimalımız artır.

Tənqidi düşüncə: həqiqətə aparan çətin yol

Tven öz dövründə cəmiyyətin necə asanlıqla köləliyi və müharibələri dəstəklədiyini müşahidə edib. O anlayırdı ki, kütlə "rahat yalanı", xüsusilə də bu yalan ona hörmət və sabitlik hissi verirsə, tez qəbul edir. Onun yaradıcılığı bir növ "sürü psixologiyasına" qarşı uzun mübarizə idi.

O, göstərirdi ki, çoxluğun əxlaqi meyarları bəzən qorxulu dərəcədə yanlış ola bilər və həqiqətə çatmaq çox vaxt tək qalmaq bahasına başa gəlir. Yazıçı xəbərdarlıq edirdi: ən təhlükəli şey bilmədiklərimiz deyil. Ən böyük risk tam əmin olduğumuz, amma əslində səhv olan fikirlərdir.

Bu tələyə düşməmək üçün ümumi razılığı özünütəhlil üçün siqnal kimi qəbul etmək lazımdır. Özünə sual vermək vacibdir: bu fikrə həqiqətən inanırsan, yoxsa sadəcə ən rahat yolu seçirsən? Əgər hansısa mövzuya qarşı çıxmaq sosial baxımdan riskli görünürsə, bu artıq onu daha diqqətlə araşdırmaq üçün ciddi səbəbdir.