"Zəkanın tənəzzülü: gündəlik vərdişlər beynimizi necə zəiflədir" - ekspertlərdən açıqlama

"İntellekt məşq tələb edən canlı sistemdir və yanlış gündəlik davranışlar onu tədricən zəiflədə bilər..."

İnsan beyni elastik və dəyişkən sistemdir. O, əzələ kimi işləyir: nə qədər məşq etsən, o qədər güclənir, amma diqqətsiz yanaşsan, zəifləyir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Psychology Today" nəşri yazıb.

Zəkanın görünməyən düşmənləri

Nəşr yazır ki, hətta müntəzəm oxuyan insan belə gündəlik vərdişlər səbəbindən düşünmə qabiliyyətini yavaş-yavaş itirə bilər. Müasir dövrdə informasiya axınının həddindən artıq artması bu prosesi daha da sürətləndirir. Ən böyük təhlükələrdən biri "çoxişlilik" illüziyasıdır. 

İnsan eyni anda bir neçə işi gördüyünü düşünür, amma əslində beyin sadəcə çox sürətli şəkildə bir işdən digərinə keçir. Bu isə diqqətin parçalanmasına və məhsuldarlığın ciddi şəkildə azalmasına gətirib çıxarır. Uzun müddətdə bu vərdiş beyində məntiq və özünüidarəyə cavabdeh olan sahələrin zəifləməsi ilə nəticələnə bilər.

Digər problem isə sosial şəbəkələrin yaratdığı "dopamin dövrəsidir". Qısa videolar və sonsuz lentlər beyni sürətli və səthi informasiyaya öyrədir. Nəticədə insan daha dərin məzmunu qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Əgər artıq uzun bir videonu belə sona qədər izləmək çətinləşibsə, bu, beynin diqqət və analiz qabiliyyətinin zəifləməyə başladığını göstərir.

Canlı ünsiyyətin azalması və düşüncənin sadələşməsi

İntellekt yalnız fərdi fəaliyyətlə deyil, sosial əlaqələrlə də formalaşır. Canlı ünsiyyət zamanı beyin mimikaları, intonasiyanı və emosiyaları oxuyaraq daha mürəkkəb işləyir. Lakin rəqəmsal ünsiyyət bu imkanları məhdudlaşdırır.

Mesajlaşma real kontaktın yerini tam doldura bilmir. Əgər gündəlik ünsiyyət minimum səviyyəyə enirsə, beyin də "ehtiyac olmadığı" üçün bu funksiyaları tədricən zəiflədir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə düşüncənin sadələşməsinə və qərarvermə qabiliyyətinin zəifləməsinə gətirib çıxarır.

Zəkanı necə qorumaq və inkişaf etdirmək olar?

Mütəxəssislər hesab edir ki, əsas məsələ sadəcə məlumat toplamaq deyil, düşünməyi aktiv şəkildə inkişaf etdirməkdir. Bunun üçün passiv istehlakdan aktiv fəaliyyətə keçmək vacibdir.

Dərin oxu ən təsirli üsullardan biridir - mətni sadəcə oxumaq yox, onu analiz etmək, gizli məna qatlarını anlamağa çalışmaq və yadda saxlamaq lazımdır. Eyni zamanda şahmat kimi strateji oyunlar və məntiq tapşırıqları beyni uzun zəncirvari düşünməyə məcbur edir.

Daha mürəkkəb sahələrin öyrənilməsi, məsələn, fəlsəfə, riyaziyyat və ya musiqi nəzəriyyəsi beyində yeni sinir əlaqələrinin yaranmasını stimullaşdırır. Bu isə zəkanın yalnız qorunmasına deyil, həm də inkişafına imkan yaradır.