"Uşağın intellekti əslində kimdən asılıdır? - Alimlər mübahisəyə son qoydu

"Ana intellekti" mifdir - zəka genlər və mühitin birgə nəticəsidir..."

Uşağın intellektinin əsasən anadan keçdiyi fikri geniş yayılıb. Lakin müasir elm bu iddianı təsdiqləmir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "science.mail.ru" nəşri yazıb.

Yayılmış mif və onun ifşası

Genetik, professor Konstantin Krutovski bildirir ki, belə yanaşma irsiyyətin mürəkkəb təbiətini həddən artıq sadələşdirir. Onun sözlərinə görə, bəzi kognitiv qabiliyyətlərlə bağlı genlər doğrudan da X-xromosomla əlaqəlidir. 

Amma bu, ümumi mənzərəni dəyişmir. Çünki intellektə təsir edən genlərin böyük əksəriyyəti autosomlarda, yəni cinsi olmayan xromosomlarda yerləşir. Bu isə o deməkdir ki, həm ana, həm də ata uşağın zəka inkişafına təxminən bərabər təsir göstərir.

Minlərlə gen və mürəkkəb mexanizm

İntellekt sadə xüsusiyyət deyil - o, "poligen" əlamətdir. Yəni onu bir və ya iki gen yox, minlərlə genin birgə təsiri formalaşdırır. Hər bir genin təsiri çox kiçik olsa da, birlikdə insanın yaddaş, diqqət və öyrənmə qabiliyyətlərini müəyyən edir.

Alimlər bəzi genləri, məsələn, CHRM2, BDNF və COMT genlərini daha çox araşdırıblar. Amma onların heç biri təkbaşına intellekti müəyyən edə bilmir. Bu da göstərir ki, zəka "hazır paket" kimi valideynlərdən ötürülmür.

Mühit həlledici rol oynayır

Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, uşaqlarda intellektin irsiyyət payı təxminən 20-40 faiz təşkil edir. Qalan hissə isə mühitdən asılıdır: təhsil, qidalanma, sosial şərait və ümumi inkişaf səviyyəsi burada əsas rol oynayır. Başqa sözlə, genlər yalnız potensial yaradır, amma onun necə reallaşacağı həyat şəraitindən asılıdır. 

Buna görə də nə intellekti, nə də xarakteri valideynlərdən birbaşa "kopyalamaq" mümkün deyil.

Nəticə aydındır: uşağın intellekti təkcə anadan və ya atadan keçmir. Bu, genetik imkanlarla həyat şəraitinin mürəkkəb və qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir.