"Niyə qadınlar kişilərdən daha uzunömürlüdür?" - BBC

"Qadınların daha uzun ömür sürməsinin səbəbi təkcə həyat tərzi deyil, həm də hormonlar, genetika və təkamül prosesləri ilə bağlıdır..."

Dünyanın demək olar ki, bütün ölkələrində qadınlar kişilərdən daha uzunömürlüdür. Statistikaya görə, qlobal orta göstəricidə bu fərq təxminən beş il təşkil edir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri yazıb.

Biologiya və həyat tərzi birlikdə təsir göstərir

Nəşr yazır ki, bəzi ölkələrdə isə fərq daha böyükdür. Mütəxəssislərin fikrincə, bunun səbəblərindən biri kişilərin daha çox riskli davranışlara meylli olmasıdır. Siqaret, alkoqol istifadəsi, təhlükəli fəaliyyətlər və həkimə daha gec müraciət etmək kişilər arasında ölüm riskini artırır.

Bundan əlavə, yol qəzaları, zorakılıq, qətl və intihar halları da kişilər arasında daha yüksək səviyyədə müşahidə olunur. Lakin alimlər hesab edirlər ki, məsələ yalnız həyat tərzi ilə bağlı deyil. Hətta bu amillər aradan qalxsa belə, qadınlarla kişilər arasında müəyyən bioloji fərq qalmağa davam edəcək.

Estrogen qadınlara üstünlük verir

İspaniyanın Valensiya Universitetinin alimləri bildirirlər ki, qadın hormonları, xüsusilə estrogen orqanizmi bir çox istiqamətlərdə qoruyur. Estrogen xolesterinin tənzimlənməsinə, immun sisteminin fəaliyyətinə, sümük və beyin sağlamlığının qorunmasına kömək edir.

Alimlərin fikrincə, estrogen həm də hüceyrələrin qocalmasını sürətləndirən sərbəst radikallara qarşı müdafiə rolunu oynayır. Menopauza dövründə bu hormonun azalması isə osteoporoz və digər yaşlanma ilə bağlı problemlərin artmasına səbəb olur.

Kişilərdə əsas cinsi hormon olan testosteron isə daha çox riskli davranışlarla əlaqələndirilir. Bəzi tədqiqatlar onun orqanizmə mənfi təsir göstərə biləcəyini də irəli sürür. Buna baxmayaraq, alimlər testosteronun ömrə necə təsir etdiyini hələ tam müəyyənləşdirə bilməyiblər.

Genlər və təkamül də rol oynayır

Tədqiqatçılar qadınların daha uzun yaşamasını genetika ilə də əlaqələndirirlər. Qadınlarda iki X xromosomu olduğu halda, kişilərdə bir X və bir Y xromosomu mövcuddur. Bu səbəbdən qadınlarda genetik qüsurların kompensasiya olunması ehtimalı daha yüksəkdir.

Alimlər maraqlı bir məqama da diqqət çəkirlər: məməlilərin əksəriyyətində dişilər erkəklərdən daha uzun yaşayır, quşlarda isə çox vaxt əksinə olur. Bu fərqin səbəblərindən biri də cinsiyyət xromosomlarının fərqli quruluşu hesab edilir.

Bununla yanaşı, təkamül nəzəriyyəsinə görə, insan və digər uzunömürlü növlərdə dişilərin daha uzun yaşaması nəslin böyüdülməsi baxımından üstünlük yaradıb. Anaların övladlarını yetkinlik yaşına çatdırması növün sağ qalma şansını artırıb.

Bununla belə, uzun ömür hər zaman daha sağlam həyat demək deyil. Araşdırmalar göstərir ki, qadınlar kişilərdən daha uzun yaşasalar da, bel ağrıları, depressiya və bəzi xroniki xəstəliklərdən daha çox əziyyət çəkirlər. 

Alimlər vurğulayırlar ki, genetika və biologiya mühüm rol oynasa da, düzgün qidalanma, fiziki aktivlik, keyfiyyətli yuxu və stresin idarə olunması həm qadınlar, həm də kişilər üçün sağlam və uzun ömrün əsas şərtləridir.