SON DƏQİQƏ! Bu tapıntı ölkələri HƏRƏKƏTƏ KEÇİRDİ

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

Okeanların dərinliklərində yerləşən və “od buz” adlandırılan sirli formasiya yenidən alimlərin diqqət mərkəzinə düşüb. İlk baxışda adi buz kimi görünən bu maddə, əslində, yüksək təzyiq altında sıxılmış böyük miqdarda metan qazı ehtiva edir. Mütəxəssislərin fikrincə, bu həm nəhəng enerji mənbəyi, həm də potensial iqlim təhlükəsi hesab olunur.

Elmi adı “metan hidrat” olan bu formalar əsasən materik şelflərinin dərin hissələrində və donmuş permafrost ərazilərində yaranır. Çox aşağı temperatur və son dərəcə yüksək təzyiq altında formalaşan kristal quruluş metan qazını buzun içində saxlayır. Lakin səthə çıxarıldıqda maraqlı bir hadisə baş verir: buz əridikcə içindəki metan qazı alışa bilir. Buna görə tədqiqatçılar uzun illərdir bu quruluşu “yanan buz” və ya “od buz” adlandırırlar.

Tədqiqatçılara görə, metan hidratların ən diqqətçəkən tərəflərindən biri onların Yer üzündəki ən böyük təbii metan anbarlarından biri olmasıdır. Bəzi hesablamalara görə, okean dibində trilyonlarla kubmetr metan qazı mövcuddur.

Lakin mütəxəssislər hesab edir ki, iqlim dəyişikliyi səbəbindən dəniz sularının temperaturunun artması bu strukturları qeyri-sabit hala gətirə bilər. Çünki “od buz” əriməyə başlayanda içindəki metan qazı sərbəst buraxıla bilər. Metan isə karbon qazı ilə müqayisədə daha güclü istixana effekti yaradan qazlardan biri sayılır.

Newcastle University rəhbərliyi ilə aparılan araşdırmalarda okean dibindəki bəzi qədim metan sızması izlərinin iqlimlə bağlı ərimələrlə əlaqəli ola biləcəyi bildirilib. Tədqiqatçılar hesab edir ki, keçmişdə dəniz dibində yaranan nəhəng kraterlər metan çıxışları nəticəsində formalaşmış ola bilər.

Bəzi ölkələr isə metan hidratları gələcəyin enerji mənbəyi kimi qiymətləndirir. Xüsusilə Japan və China kimi enerji idxalından asılı olan dövlətlər illərdir dəniz dibindəki bu ehtiyatları çıxarmaq üçün araşdırmalar aparırlar.

Mütəxəssislərə görə, metan hidrat ehtiyatları nəzəri baxımdan dünyanın enerji tələbatının böyük hissəsini qarşılaya biləcək potensiala malikdir. Lakin onların çıxarılmasının texniki baxımdan çətin və ekoloji cəhətdən riskli olduğu vurğulanır.

Bildirilir ki, okean dibindəki yüksək təzyiq balansı pozulduqda ani qaz çıxışları baş verə bilər və bu da dəniz dibi sürüşmələrinə səbəb ola bilər. Bəzi araşdırmalar keçmişdə baş vermiş böyük sualtı sürüşmələrin metan hidratların əriməsi ilə əlaqəli ola biləcəyini irəli sürür.

Alimlər hazırda həm enerji potensialı, həm də iqlimə mümkün təsirləri səbəbilə “od buz” formalarını daha ətraflı şəkildə araşdırmağa çalışırlar. Xüsusilə Arktika bölgələri və dərin okean dibləri yeni tədqiqatların əsas mərkəzləri hesab olunur. /Musavat.com/