"Bu gün qazanc, sabah isə süqut: ABŞ özünü "Fukidid tələsi"nə salıb" - "The New York Times"

"Gücə əsaslanan siyasət uzunmüddətli fəlakətə aparır..."

ABŞ özü-özünü "Fukidid tələsi"nə salıb. Qədim yunan tarixçisi Fukidid güc siyasətinin sərhədsiz tətbiqinin sonda dövlətləri məhvə apardığını göstərib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "nyt.com" nəşri yazıb.

Tarixdən yanlış çıxarılan dərslər

Bu gün isə Donald Tramp administrasiyası həmin ideyaları fərqli şəkildə yozaraq güc və zorakılığı beynəlxalq münasibətlərin əsas qanunu kimi təqdim edir.

ABŞ rəsmiləri açıq şəkildə bildirir ki, "real dünyada" qaydaları hüquq deyil, güc müəyyən edir. İranla gərginlik və digər addımlar bu yanaşmanı daha da gücləndirib. Amma müəllifə görə, bu, Fukididin əsas dərsinin - legitimlik olmadan gücün təhlükəli olduğu fikrinin yanlış anlaşılmasıdır.

"Güc haqlıdır" yanaşmasının təhlükəsi

Fukididin məşhur "Melos dialoqu"nda güclü Afinanın zəif Melosa ultimatum verməsi göstərilir: ya tabe ol, ya da məhv ol. Nəticədə Melos dağıdılır. Bu epizod gücün sərhədsiz istifadəsinin faciəvi nəticəsini simvolizə edir.

Məqaləyə görə, bu məntiq bu gün də ABŞ siyasətində hiss olunur: müttəfiqlərə təzyiq, kiçik dövlətlərə qarşı sərt addımlar, birtərəfli qərarların artması. Bu isə ABŞ-ın "qanuni liderlikdən" uzaqlaşıb, daha çox məcburedici gücə əsaslanan siyasətə keçdiyini göstərir.

Qısamüddətli üstünlük, uzunmüddətli risk

Tarix göstərir ki, problem təkcə böyük güclərin rəqabətində deyil. Əsas təhlükə ondan yaranır ki, bu güclər sistem qaydalarını pozaraq öz üstünlüklərindən sui-istifadə edir. Qədim Afinanın süqutu da məhz bu səbəbdən baş verib.

1945-ci ildən sonra ABŞ öz gücünü beynəlxalq institutlar və hüquq çərçivəsində istifadə edərək legitimlik qazanıb. Bu model həm Vaşinqtonun maraqlarına xidmət edib, həm də müttəfiqləri yanında saxlayıb.

İndi isə bu yanaşma zəifləyir. ABŞ getdikcə tək qalmaq riski ilə üzləşir. Müəllif xəbərdarlıq edir: bu kurs davam edərsə, ölkə müttəfiqlərini itirərək, qaydasız bir sistemdə tənha supergücə çevrilə bilər. Nəticə sadədir: bu gün gücə söykənən siyasət qazanc gətirə bilər, amma sabah onun qiyməti çox ağır ola bilər.