"İran ABŞ üçün "Süveyş böhranı"na çevrilirmi?" - "Financial Times"

"Vaşinqtonun İran siyasəti Britaniyanın tarixi fiaskosunu xatırladır..."

ABŞ-ın İranla bağlı siyasəti tarixdəki ən böyük imperiya uğursuzluqlarından biri - Süveyş böhranı ilə müqayisə olunur. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə Böyük Britaniyanın "Financial Times” nəşri yazıb.

ABŞ-ın İran siyasəti Süveyş böhranını xatırladır və eyni fiasko riski daşıyır

Müəllif Aleks von Tunzelmann hesab edir ki, bu paralel təsadüfi deyil: hər iki halda qərarlar emosional, düşünülməmiş və nəticəsi əvvəlcədən problemli olan addımlar kimi qiymətləndirilir.

1956-cı ildə Böyük Britaniya və Fransa İsraillə birlikdə Misirə müdaxilə edərək Süveyş kanalını nəzarətə götürmək istəyib. Lakin bu plan iflasa uğrayıb və Londonun qlobal güc statusuna ağır zərbə vurub. Bu gün isə analoji olaraq ABŞ və İsrailin İranla qarşıdurması da "eyni dərəcədə düşünülməmiş və absurd" addım kimi təqdim olunur.

Tarix təkrarlanır: bu dəfə faciə yox, fars kimi

Məqalədə vurğulanır ki, çoxları keçmiş liderləri daha ağıllı və uzaqgörən hesab etsə də, reallıq fərqlidir. Müəllifin fikrincə, o dövrün siyasətçiləri də bu günkülər qədər səhvlərə meylli olub. Britaniyanın o zamankı baş naziri Entoni İden təcrübəli diplomat olsa da, şəxsi ambisiyalar və emosiyalar onun qərarlarına təsir göstərib. 

Misir prezidenti Camal Əbdül Nasir ilə qarşıdurma nəticədə Britaniya üçün biabırçı nəticə ilə bitib. Müəllif burada Karl Marksın məşhur fikrini xatırladır: "Tarix iki dəfə təkrarlanır - əvvəl faciə, sonra fars kimi". Lakin həm Süveyş böhranı, həm də İran ətrafında baş verənlər artıq "fars" kimi görünür.

Trampın strategiyası və ABŞ üçün riskli ssenari

Məqalədə qeyd olunur ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın İranla bağlı ritorikası və strategiyası ziddiyyətlidir, lakin buna baxmayaraq, siyasi elita onu dəstəkləyir. Bu isə məsuliyyətin kollektiv xarakter daşıdığını göstərir.

Tarixi nümunədə olduğu kimi, yanlış hesablanmış addımlar böyük geosiyasi nəticələrə gətirib çıxara bilər. Süveyş böhranından sonra Böyük Britaniya supergüc statusunu itirib və dünya yalnız iki əsas güc - ABŞ və SSRİ ətrafında formalaşıb.

Müəllif xəbərdarlıq edir ki, bugünkü hadisələr də oxşar nəticələr doğura bilər. Əsas nəticə isə belədir: keçmişi ideallaşdırmaq da, indiki qərarları əsaslandırmağa çalışmaq da səhvdir. Açıq-aşkar yanlış addımları "ciddi siyasət" kimi təqdim etmək isə vəziyyəti daha da təhlükəli edir.