"Rus dili keçmiş müstəmləkə dövlətinin dili kimi qəbul olunmalıdır" - Latviyanın sabiq prezidenti

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

Keçmiş prezidentin sərt bəyanatı və dövlət dilinin qorunması ətrafında artan debatlar...

Latviyada keçirilən "Dövlət dilinə hörmət nədir?" mövzusunda diskussiya ölkədə dil siyasəti ətrafında yeni gərginliyi üzə çıxarıb.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "rus.delfi.lv" nəşri yazıb.

Dövlət dilinə hörmət müzakirəsi və artan narahatlıq

Tədbirin təşkilatçısı Riqa Şəhər Şurasının deputatı Liana Lanqa olub. Müzakirələrdə keçmiş prezident Eqils Levits və Riqa vitse-meri Edvards Ratnieks də iştirak edib. Rəsmi qurumların nümayəndələri bildiriblər ki, dövlət dilinin qorunması yalnız qanunlarla deyil, həm də bu sahəyə ayrılan resursların artırılması ilə gücləndirilməlidir.

Dövlət Dil Mərkəzinin rəhbəri İnese Muhka qeyd edib ki, Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibəsindən sonra cəmiyyətdə aqressiya artıb və bu, dil məsələlərində də özünü göstərir. Onun sözlərinə görə, dövlət dilinə hörmətsizlik təkcə açıq təhqirlərlə məhdudlaşmır. Bəzən heç bir açıq təhqir işlədilməsə belə, davranış və münasibət formaları da bu hörmətsizliyi ifadə edə bilər.

Dil təhlükəsizlik məsələsi kimi: qanunlar və resurslar yetərlidirmi?

İnese Muhka vurğulayıb ki, latış dilinin qorunması milli təhlükəsizlik, dövlətin davamlılığı və milli kimlik məsələsidir. Bu səbəbdən qanunvericiliyin sərtləşdirilməsi və tətbiq mexanizmlərinin genişləndirilməsi zəruridir.

Onun fikrincə, Dövlət Dil Mərkəzinin inspektorları təkbaşına bütün hallara reaksiya verə bilmir və bu prosesə polis orqanları da cəlb olunmalıdır. Riqa bələdiyyə polisinin nümayəndəsi Eqil Vidrixs isə açıq şəkildə etiraf edib ki, bu sahəyə ayrılan resurslar kifayət deyil. Hazırda polis əsasən ticarət sahəsində dil normalarına nəzarət edir - məhsullar üzərində dövlət dilində yazıların olub-olmaması yoxlanılır.

Lakin "hörmət" və "hörmətsizlik" kimi anlayışların şərhə açıq olması hüquqi boşluqlar yaradır və qanunların daha dəqiq formalaşdırılmasını tələb edir. Vitse-mer Edvards Ratnieks isə bildirib ki, dil cəza aləti deyil, cəmiyyəti birləşdirən dəyərdir. Onun sözlərinə görə, məqsəd gərginlik yaratmaq yox, hər kəsin latış dilində iştirak edə biləcəyi ümumi ictimai məkan formalaşdırmaqdır.

Levitsin sərt mövqeyi: rus dili artıq "ümumi dil" deyil

Müzakirələrin ən diqqətçəkən çıxışı keçmiş prezident Eqils Levitsdən gəlib. O bildirib ki, rus dili Latviyada "adi xarici dil" kimi deyil, "keçmiş müstəmləkə dövlətinin dili" kimi qəbul olunmalıdır. Levitsin fikrincə, bu dil nə adi azlıq dili, nə də neytral ünsiyyət vasitəsidir, əksinə "müstəmləkəçilikdən sonrakı dil" kimi qiymətləndirilməlidir və ictimai ünsiyyətdə xüsusi yer tutmamalıdır.

O qeyd edib ki, latış cəmiyyəti "müstəmləkəçilik təfəkkür sindromunu" aşmalıdır. Eyni zamanda rusdilli əhali üçün də bildirib ki, rus dili ailə və mədəniyyət dili kimi istifadə oluna bilər, lakin artıq əvvəlki kimi ümumi ünsiyyət dili deyil. Bu yanaşma Latviyada dil siyasətinin gələcək istiqaməti ilə bağlı ciddi müzakirələrə səbəb olub və cəmiyyət daxilində fərqli reaksiyalar doğuracağı gözlənilir.