Ərdoğanın Liviya və Qarabağ mesajı nə deməkdir? – Generaldan açıqlama

"Türkiyə–İsrail münasibətlərində artan gərginlik və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Liviya və Qarabağ nümunələrinə istinad etməsi birbaşa hərbi müdaxilə hazırlığından daha çox, Ankaranın lazım gəldikdə sahəyə enə biləcək imkanlara malik olduğunu vurğulayan strateji çəkindirmə mesajıdır".

Bu fikirləri Moderator.az-a açıqlamasında Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş hərbi attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauz səsləndirib.

Yücel Karauz bildirib ki, bu cür açıqlamalar birbaşa hərbi əməliyyat siqnalı olmasa da, tamamilə daxili siyasətə yönəlmiş sıradan ritorika kimi də qiymətləndirilə bilməz:

“Daha doğru ifadə ilə bu, "nəzarətli strateji çəkindirmə diskursudur”.

Açıqlamanın arxa planı: niyə Liviya və Qarabağ?

Generalın sözlərinə görə, Liviya vətəndaş müharibəsi və İkinci Qarabağ müharibəsi nümunələrinin seçilməsi təsadüfi deyil:

 Bu iki proses Türkiyənin məhdud, lakin effektiv hərbi müdaxilə modeli,
vəkil qüvvələr və texnologiyanın (SİHA) kombinasiyası,sürətli nəticə əldə etmə qabiliyyəti baxımından “uğur hekayələri” kimi təqdim olunur.

Bu kontekstdə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın mesajı belə şərh edilir:

“Lazım gələrsə, oxşar metodları tətbiq etmək imkanına malikəm”.

Bu, müharibə siqnalıdırmı?

Yücel Karauz vurğulayır ki, bu açıqlamalar birbaşa hərbi əməliyyat siqnalı deyil:

"Çünki Türkiyə ilə İsrail arasında mümkün açıq müharibə ssenarisi bunlara səbəb ola bilər:

NATO daxilində balansı poza,
ABŞ ilə ciddi böhrana səbəb ola bilər,
iqtisadi baxımdan yüksək xərclər yaradar. Bununla yanaşı, coğrafi reallıqlar da birbaşa hərbi qarşıdurmanı çətinləşdirir. Türkiyə ilə İsrail arasında birbaşa cəbhə xətti mövcud deyil.

Ekspertin fikrincə, bu bəyanat üç əsas səviyyədə dəyərləndirilməlidir:
1. Çəkindirmə (deterrence)
İsrailə mesaj: regionda yeganə oyun qurucu deyil
Regiona mesaj: Türkiyənin hərbi variantları masadadır
2. Psixoloji və geosiyasi təzyiq
Qəzza və Fələstin məsələsində mövqelərin gücləndirilməsi
Ərəb dünyasında liderlik uğrunda rəqabət
3. Daxili siyasət və ictimai rəy
Güclü liderlik imicinin formalaşdırılması
Milli təhlükəsizlik ritorikasının önə çıxarılması

Yücel Karauz hesab edir ki, əsas risk birbaşa müharibə deyil, daha çox dolayı qarşıdurma sahələrindədir:

"Bu risklərə aşağıdakılar daxildir:

Dolayı qarşıdurma məkanları:
Suriya ərazisi
Şərqi Aralıq dənizi
Kəşfiyyat əməliyyatları
Asimmetrik gərginlik elementləri:
kiber hücumlar
enerji xətləri və logistika üzərində təzyiqlər
üçüncü ölkələr üzərindən rəqabət
Strateji qiymətləndirmə

Sonda Yücel Karauz qeyd etdi ki,Türkiyə birbaşa müharibəyə daxil olmayacaq, lakin təsir dairəsini genişləndirməyə davam edəcək. İsrail Türkiyə ilə açıq qarşıdurmadan çəkinəcək, amma örtülü rəqabəti davam etdirəcək. Bu ritorika iki ölkə arasında açıq müharibə ehtimalından daha çox, regional nüfuz uğrunda mübarizənin daha mürəkkəb və dolayı sahələrdə davam edəcəyinə işarə edir".

Pərvin Şakirqızı