“1918-ci ildə Andronikin qoşunlarının o kənddə törətdiyi faciənin canlı şahidi ilə rastlaşdım...”
Oxunub: 4230
10 Aug 2023 | 18:26
“1918-ci ildə Andronikin qoşunlarının o kənddə törətdiyi faciənin canlı şahidi ilə rastlaşdım...”
“Acından ürəyim gedirdi. Amma qorxumdan çölə çıxa bilmirdim. Əlacım kəsildi, it damının qarşısında daşdan it yalağı var idi, yaxınlaşıb onu yaladım, yaladım...”
 
Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası dönəmində aktiv fəaliyyət göstərmiş tanınmış ictimai-siyasi xadim, sabiq deputat mərhum Maksim Musayevin atası, sovet dövründə 10 il Ermənistan Ali Soveti sədrinin birinci müavini kimi çalışmış, hələ 1940-1950-ci illərdə  Qərbi Azərbaycanın soydaşlarımızla  ermənilərin yanaşı yaşadıqları bir sıra rayonlarda rəhbər vəzifələrdə, o cümlədən rayon partiya komitəsinin 1-ci kaibi işləmiş görkəmli sovet dövlət xadimi Talıb Musayev 2008-ci ildə nəşr edilən  “Ermənilər və faciələrimiz” kitabının “Qədirli, Qaraxaç, Birəli, Şahablı kəndlərinin 1918-ci il soyqırımı” yarımbaşlıqlı bölməsində Ermənistanın Qarabağlar rayonunda rayon partiya komitəsinin birinci katibi işlədiyi zaman bir sıra kəndlərdə daşnak ermənilərin 1918-ci ildə soydaşlarımıza qarşı törətdikləri vəhşilikləri təsdiqləyən insan qalıqlarının ermənilərin öz iştirakıyla aşkara çıxartması və həmin faciənin izinin itməməsi, o qətliamda həlak olan azərbaycanlıların xatirəsini yaşatmaq üçün abidələr qoydurmasından və s. olaylardan bəhs edir.  
Aktuallığını nəzərə alaraq həmin materialın vacib məqamlarını Moderator.az oxucularının diqqətinə çatdırırıq:
 
 
Qədirlidən sonra Qaraxaça getdik.  Orada işlərimizi görüb qayıtmaq istəyəndə Qaraxaçda sovet sədri (kəndin yerli hökuməti) Məhər kişi mənə yaxınlaşıb razılıq etdi ki, qətlə yetirilmiş azərbaycanlıların xatirəsini uca tutmuş və orada müvafiq iş görmüşük. O dedi ki, Qaraxaçda və Birəlidə də içərisi qətlə yetirilmiş azərbaycanlıların sümükləri ilə dolu olan iki kalafa var. Məhər kişi onların da xatirəsinin əbədiləşdirilməsini xahiş etdi və bildirdi ki, onun özü həmin faciənin canlı şahididir, bir dəfə vaxt olanda bu haqda danışa bilər... 
 
Əlbəttə, Qaraxaçda, Birəlidə də soydaşlarımızın diri-diri yandırılaraq öldürüldüyünü və bunu təsdiq edən xarabalıqların olduğunu bilirdim. Onların da xatirəsi üçün nə isə etmək fikrində idim. Ancaq fikirləşirdim ki, üç kənddə birdən bu işə başlamaq kampaniya təsiri bağışlayar və bəlkə də pis nəticə verə bilər. Yəni ermənilər bu məsələyə başqa don geydirə bilərlər. Bir az ara verib bu işi görmək fikrində idim. Ancaq sovet sədrinin təkidi və özünün  o faciələrin canlı şahidi olduğunu deməsi, mənim onu eşitmək istəməsi məni məcbur etdi ki, bu iki kənddə də elə indi azdan-çoxdan bir iş görüm. Lakin elə etməliydim ki, düşmənlər bundan əleyhimizə istifadə etməsin. Sovet sədrinə dedim ki, 5 gündən sonra raykoma gəlsin, işlə bağlı orada söhbət edək...
 
Şərtimizə əsasən 5 gündən sonra Qaraxaç kənd sovetinin sədri gəldi.  İşlə bağlı bir sıra vacib məsələlərdən  danışandan sonra rayonun İcraiyyə Komitəsinin sədri Musa Vəlibəyovu, rayon prokuroru Hüseyn Babayevi, raykomun şöbə müdirləri Ağamalı Məmmədovu, İsfəndiyar Hüseynovu çağırtdırdım. Onların iştirakıyla Məhərrəmi - Andronikin qoşunlarının Qaraxaç kəndinddə törətdiyi faciənin canlı şahidini eşitdik. O, danışmağa başladı:
 
“1918-ci ilin payızı idi...  Andronikin qoşunları bizim kəndimizə daxil oldular. Dro Qanyanın daşnakları Qədirlini qırıb-çatan günü bizlər dağılmayaq deyə, bir dəstə Qaraxaç kəndinə bir dəstə Birəliyə daxil oldular. Kəndlərin də arası heç 2 km deyildi. Ermənilər kəndə girən kimi mühasiərəyə alıb kişi, qadın, uşaq, böyük – kimi görürdülərsə, güllələyirdilər. Onda mən 20-22 yaşında oğlan idim... Dediklərimi görən kimi tez qaçıb qonşudakı yarısı yerdən qazılmış  bir it damına girdim. İti açıb buraxdım. Bəxtimdən atəş səslərini eşidən it qaçdı... 
 
Kənddə güllə səsindən, insan ah-naləsindən dünya qopurdu. Güllələr açıldıqca çığırtı-nalə səsləri göylərə ucalırdı. Çığırtılarla yanaşı, ermənilərin istehzalı gülüş səsləri də eşidilirdi.  Evlərə düşüb kişi, qadın, uşaq-böyük – hamını yığmağa başladılar. Ermənilər evlərə girəndə xoşlarına gələn yaxşı paltarları gtürüb, yerdə qalan başqa parça-paltarların üstünə neft töküb qadınların qucağına verirdilər. Düzdür, bu əməliyyatı gözümlə görmürdüm, ancaq ermənilərin qabaqlarına qatıb gətirdikləri adamlar bir-birlərinə qoşularkən ağlaya-ağlaya deyirdilər ki, evdə olan nefti paltarların üstünə töküb qucağıma verdilər... 
 
Beləliklə, bu dəhşətli vəziyyət axşama qədər davam etdi... Axşam tərəfi ah-nalə azaldı. Tüstü, alov, yanğın qoxusu kəndi bürümüşdü.  Alovun işığı mən gizləndiyim it damının ətrafını da işıqlandırırdı.  Hər dəqiqə tapılacağımı gözləyirdim.  İki gün alov davam etdi. İki gündən sonra isə sönməyə başladı. Hiss edirdim ki, evlərə girib qarət edirdilər. Beləcə üç gün kənddən səs-küy kəsilmədi. Nəhayət, ayaq tappıltısı da kəsildi. Bir az arxayınlaşdım. Sonra məni titrəmə, hıçqırma  tutdu... Acından ürəyim gedirdi. Amma qorxumdan çölə çıxa bilmirdim. Əlacım kəsildi, it damının qarşısında daşdan it yalağı var idi, yaxınlaşıb onu yaladım, yaladım...
 
(Davamı var)
 
Təqdim etdi: 
 
Sultan Laçın
 
 
 
Oxşar xəbərlər
18:10, Bu gün
Palçıqla "bəzənən" insanlar: Bakıda qeyri-adi gölə axın başlayıb - FOTOREPORTAJ
18:05, Bu gün
Quba-Qusar yolunda maşın aşdı: ÖLƏN VAR - VİDEO
18:00, Bu gün
Sertifikatsiyanın test mərhələsinin keçiriləcəyi imtahan mərkəzləri - SİYAHI
17:53, Bu gün
"Qərb Çini daha özünün tərəfdaşı deyil, potensial düşməni hesab edir" - "The New York Times"
17:45, Bu gün
Yoxsul tələbələrin bahalı layihəsi - 10 min dollar qazanmağın yolu - FOTO
17:38, Bu gün
Cəmiyyətdə siqaret çəkən qadınlara münasibət - VİDEOSORĞU
17:30, Bu gün
İzmirdə meşə yanır
17:25, Bu gün
Moskvada kütləvi zəhərlənmə: 121 nəfər xəstəxanaya düşdü
17:19, Bu gün
Ağdamda 10 tüfəng polisə təhvil verildi
17:12, Bu gün
Türkiyəli deputat: "Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı TDT-nin gücünə güc qatır"
17:06, Bu gün
AVRO-2024: Rumıniya - Ukrayna oyunu başladı - CANLI
16:59, Bu gün
"Aygün səhnəni toya gətirdi" - Zaur Baxşəliyev
16:52, Bu gün
"Azərbaycanla ərazilərin mübadiləsinə dair razılaşma olarsa..." - Paşinyan
16:47, Bu gün
"Putinə ultimatumlarından sonra yerini göstərdilər" - Kuleba
16:40, Bu gün
İnsan ömrü belə uzadılacaq: Görün 10 ildən sonra robotlar nə edəcəklər...
16:32, Bu gün
Ceyhun Bayramov Hakan Fidanla danışdı
16:25, Bu gün
Xaçmazda avtomobil aşıb, ölən və xəsarət alanlar var
16:18, Bu gün
Salyanda şəhid qardaşı yeni avtomobil modelinin dizaynını hazırladı - FOTOLAR
16:11, Bu gün
Paşinyan nəyə və niyə güvənir?
16:04, Bu gün
Rusların Xocalıda gizli obyekti aşkarlandı - VİDEO
15:53, Bu gün
Evini satmaq istəyən şəxsin başına iş gəldi: Əlavə 3000 manat ödəməsən...
15:45, Bu gün
Bakının iki rayonunda su kəsiləcək
15:38, Bu gün
Ukraynadan sensasiyalı açıqlama: Rusiya ilə danışıqlara gedirik, müharibə bitir
15:31, Bu gün
Putin Şimali Koreya və Vyetnama gedəcək
15:24, Bu gün
“Qarabağ”ın Avropadakı mövqeyi açıqlandı
15:17, Bu gün
Sabiq deputat vəfat etdi - FOTO
15:13, Bu gün
"İnsanların hər gün dəyənəklə döyüldüyü ölkədə demokratiyanın inkişafından  necə danışmaq olar?”
15:10, Bu gün
Leysan yağacaq, bəzi çaylardan sel keçəcək - XƏBƏRDARLIQ
15:06, Bu gün
Bu çayları acqarına için! – Xroniki xəstəlik riskini azaldırlar
15:02, Bu gün
“Deyirdim ki, mən qala-qala, sən onları niyə öpürsən?” - VİDEO
15:00, Bu gün
Biri ilə yazışarkən bu səhvləri etmək qadağandır
14:57, Bu gün
Azərbaycan və Rusiya parlamentlərarası komissiyasının növbəti iclası keçiriləcək
14:54, Bu gün
Azərbaycan millisinin olimpiadada oyunlarının təqvimi bəlli oldu
14:50, Bu gün
Bakıdan son tələb: 34 min kv km-lik ərazi məsələsi masaya qoyuldu - Kritik gəlişmə
14:45, Bu gün
Azərbaycandakı sürət qatarıdırsa, Yaponiyadakı nədir?
14:45, Bu gün
ABŞ dövlət katibinin müavini İrəvandadır
14:42, Bu gün
Kreml Rusiyaya dost ölkələrin Ukrayna ilə bağlı sənədi dəstəkləməsinə münasibət bildirib
14:41, Bu gün
Bərdədə altı uşaq xəstəxanalıq oldu
14:34, Bu gün
Müharibə vaxtı yalnız bayraq tikən pakistanlı dərzi - Lahordan Astaraya uzanan ÖMÜR YOLU - FOTO
14:24, Bu gün
Hacıqabulda dəhşətli ölüm: Beton panelin altında qalaraq can verdi
14:18, Bu gün
Taekvondoçumuz klublararası Avropa çempionatında gümüş medal qazandı
14:13, Bu gün
Moskvanın gizli nüvə sığınacağından REPORTAJ - FOTO
14:06, Bu gün
Böyük müharibə olacaq: 3-4 ay sonra... - ŞOK PROQNOZ
14:00, Bu gün
Bill Qeyts Çinə görə nüvə enerjisinə milyardlarla dollar sərmayə qoymaq istəyir
13:57, Bu gün
Xoşqədəmdən qaynanasını itirmək istəyənlərə MƏSLƏHƏT - VİDEO
13:52, Bu gün
Zəngəzurla bağlı MÜHÜM XƏBƏR: Naxçıvana quru yolu BELƏ AÇILIR
13:45, Bu gün
Yol qəzasına düşən xarici turistlərin SON DURUMU açıqlandı
13:41, Bu gün
Azərbaycanda işləyəcək tanınmış məşqçiyə bu şəxs köməkçi oldu
13:35, Bu gün
Ermənistan niyə “Ukrayna sənədini” imzalamadı - səbəblər  
13:27, Bu gün
İtkin düşən 20 nəfər tapıldı
13:21, Bu gün
Ermənistan parlamentində Paşinyanın istefası müzakirəyə çıxarılacaq
13:18, Bu gün
Hindistanda iki qatarın toqquşması nəticəsində 15 nəfər ölüb - VİDEO
13:17, Bu gün
Netanyahu hərbi kabineti buraxdı
13:15, Bu gün
Yazıçı Oqoltsov Xankəndidəki yeddiaylıq həyatından danışıb - Erməni TV-si onu təhrik etsə də...
13:11, Bu gün
“Azərbaycanlılar bu sahələrdə “sosialist qulları” kimi işlədilirdi...”- Tariximizə fərqli baxış
13:10, Bu gün
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 53 nəfər saxlanıldı - DİN
13:06, Bu gün
Millimiz Türkiyədə hazırlıq keçəcək
13:05, Bu gün
Qəbələdən Bakıya helikopterlə təxliyə olundu – FOTOLAR
13:03, Bu gün
“Azərbaycan Ermənistanın havadarlarına son xəbərdarlığını etməlidir” – Qüdrət Həsənquliyev
13:01, Bu gün
Sabaha olan hava proqnozu - 39 dərəcə isti olacaq
12:58, Bu gün
Bala köpəkbalığı həvəskar balıqçının qarmağına ilişdi
12:55, Bu gün
İsmayıllıda avtomobil qəzası olub, üç nəfər yaralanıb
12:47, Bu gün
Alban azarkeş azərbaycanlı aparıcını stadionda ÖPDÜ - VİDEO
12:42, Bu gün
ANS-də “yarpaq tökümü” - Heç biri 50 yaşa çatmadı...
12:38, Bu gün
Avstraliyalı aborigenlər qonşularını qorxudan timsahın ətindən ziyafət təşkil ediblər
12:36, Bu gün
"Putin Ukraynada məğlub olacağı təqdirdə nüvə silahını tətbiq edə bilər"
12:29, Bu gün
Son beş ayda əlilliyi olan şəxslərə 50 mindən çox reabilitasiya vasitəsi verilib
12:25, Bu gün
Bakıda qəza metronun iki stansiyası istiqamətində sıxlığa səbəb oldu - FOTO
12:22, Bu gün
Moskvada azərbaycanlı iş adamlarına məxsus obyektə bomba qoyulması xəbəri yayılıb
12:20, Bu gün
“Nə olub, nəyin davasıdır?" - VİDEO
12:16, Bu gün
"Prius" beton arakəsməyə çırpıldı: 27 yaşlı gənc öldü, 4 yaralı - FOTO
12:08, Bu gün
İrəvanın növbəti məntiqsiz dirənişi: Primitiv və qeyri-peşəkar arqumentlər - TƏHLİL + FOTO
12:05, Bu gün
Ermənistanda etirazlarda iştirak edən 12 nəfərə cinayət işi açılıb
12:01, Bu gün
Niyaməddin Musayev yayılan VİDEOdan danışdı
11:57, Bu gün
COP29-a qədər bu sənəd imzalana bilər: Bakı və İrəvandan son gediş... - Detallar açıqlandı
11:54, Bu gün
Albaniya Futbol Federasiyasına qarşı intizam işi açıldı
11:50, Bu gün
Azərbaycanın sirli tarixi: “Tanrı alov saçan gözlərini burada yaradıb”
11:45, Bu gün
Hitlerin ən çox güvəndiyi adam haqda ŞOK DETALLAR
11:40, Bu gün
Ölkədən gedən azərbaycanlı müğənni TANINMAZ HALA DÜŞDÜ - VİDEO
11:37, Bu gün
"Gələcəkdə insanlar telefonlardan istifadə etməyəcək" - İlon Mask
11:32, Bu gün
Gürcüstanın Baş naziri müsəlmanları Qurban bayramı münasibətilə təbrik edib
11:29, Bu gün
Firəngiz Əlizadə "Üzbəüz" layihəsinin qonağı olub - FOTO
11:28, Bu gün
“Mühasirədə qalmış Rusiya hərbçiləri ağ bayraq qaldıracaqlar...- Başqa yolları yoxdur...”
11:26, Bu gün
Ukrayna SQ: Krım körpüsünün partladılması ciddi nəticələr doğurmayacaq
11:25, Bu gün
Rusiyada 12 il axtarışda olan eks-məmur saxlanılıb
11:13, Bu gün
Bloger: Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişi COP29-dan əvvəl imzalana bilər
11:00, Bu gün
Neft ucuzlaşdı
10:52, Bu gün
Lerikdə 4 ton xaş-xaş kolu məhv edildi
10:49, Bu gün
Şokoladla arıqlamaq mümkündür? – Mənfi və müsbət tərəfləri
10:41, Bu gün
Ermənistanın müdafiə naziri Fransaya səfərə gedib
10:38, Bu gün
Koloradoda təyyarə qəzası - yaralananlar var
10:34, Bu gün
Niyaməddin Musayev polis tərəfindən saxlanıldı - VİDEO
10:26, Bu gün
Stoltenberq: "NATO nüvə silahlarını döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilməsini müzakirə edir"
10:13, Bu gün
Müşfiqabad sakinlərinin bitməyən YOL PROBLEMİ: "Gəlib burada “Əzablı yollarla” adlı film çəksinlər..."
10:08, Bu gün
Sərxan Kamallının ölüm səbəbi açıqlandı - Yenilənib
10:01, Bu gün
Bu qidalar çox tərləməyə səbəb olur
09:59, Bu gün
ABŞ-dən Rusiyanın dondurulmuş aktivləri ilə bağlı açıqlama...
09:55, Bu gün
Tolikdən SƏRT SÖZLƏR: “Dədən tikib oranı?”
09:49, Bu gün
Azərbaycanda tibb işçilərinin peşə bayramıdır
09:43, Bu gün
Nə qədər çağırsa da, Röya üzünə belə baxmadı: O müğənni kimdir? - VİDEO
GÜNLÜK
16 Jun 2024 | 21:07
"Mən antisemit deyiləm, amma korrupsiya siyahısının yarısı yəhudilərdir" - Lukaşenko
16 Jun 2024 | 21:09
"Vüqar Biləcərinin sevgilisiyəm" deyən qadın görün kim imiş - VİDEO
16 Jun 2024 | 18:51
Dibçəklərə dəfnə yarpağı qoyun – Bir çoxlarının bilmədiyi sirr
16 Jun 2024 | 19:33
“Dəniz Mall”da təşviş: insanlar təxliyə olundular - VİDEO
16 Jun 2024 | 20:51
Zelenski: Yaxın zamanda Ukraynaya F-16 təyyarələri gətiriləcək
16 Jun 2024 | 20:43
"Çin Putinin xahişi ilə İsveçrədə Qlobal sülh sammitinə qatılmayıb" - Sallivan
16 Jun 2024 | 18:59
Dünyada hər il milyonlarla insanın ölümünə səbəb olan 4 MƏHSUL
16 Jun 2024 | 18:51
Çinin üç şəhəri suyun altında qaldı
16 Jun 2024 | 20:39
"Ukraynanın ərazi bütövlüyü müharibəyə son qoyacaq istənilən sülh sazişinin əsası olmalıdır" - Qlobal sülh sammiti
16 Jun 2024 | 19:18
Layihədən layihəyə qaçan ULDUZ: 6 ayda görün nə qədər qazandı - FOTO
HƏFTƏLİK
14 Jun 2024 | 12:32
“Müəllimlərin sertifikasiya imtahanındakı uğursuz nəticələrini kaş deməzdilər...” - 53 ilin müəllimi - FOTOLAR + ÖZƏL
13 Jun 2024 | 22:04
“Bakı ən az 15 faiz bizim ömrümüzü qısaldır” — Paytaxtın köçürülməsi təklif edilir
13 Jun 2024 | 12:01
Pensiya ilə bağlı mühüm xəbər: Məbləğ artır... - Yeni sistem belə olacaq
12 Jun 2024 | 15:48
Müharibə iştirakçılarının müavinəti artırılacaqmı?- Millət vəkili AÇIQLADI 
12 Jun 2024 | 09:10
Xuraman Muradovanın “Əsrə bərabər 20 il” kitabı təqdim edildi- FOTOLAR 
12 Jun 2024 | 16:33
"Rusiyalıları ölkəmizdən qovmağın zamanı yetişib"
12 Jun 2024 | 14:18
Bakıda dəhşətli qətl: Oğul evdə dözülməz əxlaqsızlıq etdi, atası... – ŞOK TƏFƏRRÜAT
12 Jun 2024 | 14:35
Metrodan istifadə edənlərin NƏZƏRİNƏ - 15 iyundan...
15 Jun 2024 | 17:36
"Bu dövlətin uzun əsrlərdən bəri Azərbaycan türkləri tərəfindən idarəçiliyinə son qoyuldu...”
12 Jun 2024 | 17:12
Hava ilə bağlı SARI XƏBƏRDARLIQ - Növbəti iki gündə...
AYLIQ
16 Jun 2024 | 21:07
"Mən antisemit deyiləm, amma korrupsiya siyahısının yarısı yəhudilərdir" - Lukaşenko
16 Jun 2024 | 21:09
"Vüqar Biləcərinin sevgilisiyəm" deyən qadın görün kim imiş - VİDEO
16 Jun 2024 | 18:51
Dibçəklərə dəfnə yarpağı qoyun – Bir çoxlarının bilmədiyi sirr
16 Jun 2024 | 19:33
“Dəniz Mall”da təşviş: insanlar təxliyə olundular - VİDEO
16 Jun 2024 | 20:51
Zelenski: Yaxın zamanda Ukraynaya F-16 təyyarələri gətiriləcək
16 Jun 2024 | 20:43
"Çin Putinin xahişi ilə İsveçrədə Qlobal sülh sammitinə qatılmayıb" - Sallivan
16 Jun 2024 | 18:59
Dünyada hər il milyonlarla insanın ölümünə səbəb olan 4 MƏHSUL
16 Jun 2024 | 18:51
Çinin üç şəhəri suyun altında qaldı
16 Jun 2024 | 20:39
"Ukraynanın ərazi bütövlüyü müharibəyə son qoyacaq istənilən sülh sazişinin əsası olmalıdır" - Qlobal sülh sammiti
16 Jun 2024 | 19:18
Layihədən layihəyə qaçan ULDUZ: 6 ayda görün nə qədər qazandı - FOTO