"Alimlər bitkilərlə bağlı gözlənilməz fakt aşkar etdi: bitkilər bir-birini "izləyir" - Yeni təqdiqat

"Bitkilər arasında qoxular vasitəsilə kimyəvi ünsiyyətin daha mürəkkəb olduğu üzə çıxıb..."

Alimlər bitkilər arasında əvvəllər məlum olmayan yeni bir kimyəvi qarşılıqlı təsir formasını aşkar ediblər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Dauly Star" nəşri yazıb.

Bitkilərin "ünsiyyət" sistemi

Araşdırmaya görə, sağlam bitkilər qoxu vasitəsilə qonşularının nə qədər sürətlə böyüdüyünü "qavraya" bilir və bu məlumat əsasında öz inkişaf strategiyalarını dəyişirlər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bitkilər bu siqnalları qəbul edərək ya daha sürətli böyüməyə, ya da müdafiə mexanizmlərini gücləndirməyə qərar verirlər. Bu proses genlərin fəaliyyətinə qədər təsir edə bilir.

Uçucu üzvi birləşmələrin rolu

Araşdırmada deyilir ki, bu proses uçucu üzvi birləşmələr vasitəsilə baş verir. Bu maddələr bitkilərin havaya asanlıqla buraxdığı kimyəvi birləşmələrdir və adətən tozlayıcı həşəratları cəlb etmək və ya müdafiə reaksiyaları üçün istifadə olunur. Əvvəllər hesab edilirdi ki, bu siqnallar yalnız bitki zədələndikdə yaranır.

Lakin yeni tədqiqat göstərib ki, sağlam bitkilər də daim bir-birinə kimyəvi "siqnallar" göndərir və bu, rəqabət mühitində onların davranışını formalaşdırır. Tədqiqatın aparıcı müəllifi doktor Velimir Ninkoviç bildirib ki, bu, bitkilər arasında davamlı "ünsiyyət" kimi qiymətləndirilə bilər və onların genetik fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Laboratoriya təcrübəsi və nəticələr

Alimlər araşdırmada arpa bitkisinin üç müxtəlif sortundan istifadə ediblər. Bu sortlar fərqli böyümə sürətinə və qoxu profilinə malik olub. Onlara müxtəlif uçucu üzvi birləşmələr təsir etdirilib və 25 gün ərzində dəyişikliklər izlənilib. Nəticələr göstərib ki, bitkilərin böyümə sürəti qonşu bitkidən gələn kimyəvi siqnallara uyğun şəkildə dəyişir.

Sürətlə böyüyən bitkilərin "qoxusunu" alan nümunələr öz inkişafını gücləndirib, yavaş böyüyənlərin siqnalını alanlar isə daha zəif inkişaf göstərib. Bu təsir yalnız bir hissədə deyil, yarpaq, gövdə və kök daxil olmaqla bütün orqanlarda müşahidə olunub. Alimlər xüsusilə benzilnitril, linalool və oktanal kimi birləşmələrin bu prosesdə əsas rol oynadığını qeyd edirlər.

Təkamül izahı və yekun

İsveç tədqiqatçılarına görə, bu cür kimyəvi "ünsiyyət" milyon illər ərzində formalaşmış təbii təkamülün nəticəsidir və bitki aləmində geniş yayılmış ola bilər. Onların fikrincə, bitkilər daim uçucu birləşmələr ifraz etdiyinə görə, qonşu növlərin bu siqnalları qəbul etməsi ekoloji rəqabətin təbii bir hissəsinə çevrilib. Lakin hansı birləşmələrin daha güclü təsir göstərməsi növdən-növə dəyişə bilər.