"Dünyada sahilsiz bir dəniz: Sarqas dənizi sürətlə dəyişir" - "Daily Galaxy"

"Atlantikanın ortasında yerləşən unikal ekosistem iqlim və insan təsiri altında transformasiya olunur..."

Şimali Atlantikada yerləşən Sarqas dənizi Yer kürəsində yeganə dənizdir ki, onun sahili yoxdur. Onun sərhədlərini quru deyil, okean axınları müəyyən edir. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy" nəşri yazıb.

Sahilsiz dənizin qeyri-adi coğrafiyası

Nəşr yazır ki, təxminən 5, 2 milyon kvadrat kilometr sahəni əhatə edən bu su hövzəsi Şimali Atlantika dairəvi axın sistemi ilə formalaşır. Dəniz Florida sahillərindən təxminən 950 kilometr şərqdə yerləşir və dörd əsas axın - Şimali Atlantik, Kanar, Şimal ekvatorial və Antil axınları tərəfindən "bağlanmış" kimi görünür. 

Bu səbəbdən o, açıq okeanın içində təcrid olunmuş bir zona sayılır. Adını səthdə böyük yığınlar halında üzən qızılı-qəhvəyi Sarqassum yosunlarından alıb. Bu yosunlar dənizin dibinə bağlı deyil, suyun üzündə sərbəst hərəkət edir və özünəməxsus üzən ekosistem yaradır.

Ekosistemin sürətli dəyişimi və elmi müşahidələr

"Frontiers in Marine Science" jurnalında dərc edilən uzunmüddətli müşahidələrə görə, 1983-cü ildən bəri Sarqas dənizində ciddi dəyişikliklər baş verir. Bu, açıq okean üçün ən uzun fasiləsiz məlumat toplusudur.

Son 40 ildə dənizin səth temperaturu Selsi üzrə təxminən 1 dərəcə artıb. Eyni zamanda duzluluq yüksəlib, suda oksigen səviyyəsi təxminən 6 faiz azalıb, turşuluq isə 30 faizdən çox artıb. Suda həmçinin daha çox qeyri-üzvi karbon müşahidə olunur ki, bu da okeanın atmosferdən karbon qazını udması ilə əlaqələndirilir.

Alimlərin sözlərinə görə, 1980-ci illərdə nadir sayılan şərtlər bu gün artıq normaya çevrilib. Bu isə "Sarqas uşaq bağçası" adlandırılan ekosistem üçün ciddi risk yaradır. Burada Avropa və Amerika ilanbalıqları həyat dövrünə başlayır, köçəri balinalar keçir, dəniz tısbağalarının balaları isə yosunların arasında gizlənir.

İnsan təsiri, ekoloji risklər və qorunma problemi

Dəniz yalnız iqlim dəyişikliyi ilə deyil, insan fəaliyyəti ilə də təzyiq altındadır. Okean axınları plastik tullantıları bu bölgədə toplayır, gəmilər yosun yataqlarını zədələyir, mühərrik səsi isə dəniz canlılarının davranışını pozur.
İstiləşmə həm də su qatlarının qarışmasını zəiflədir. Bu, dərinliklərdə oksigenin azalmasına və qida maddələrinin səthə daha az çıxmasına səbəb olur. Nəticədə ekosistemin balansı daha da həssas hala gəlir.

Ən böyük problemlərdən biri isə hüquqi nəzarətin olmamasıdır. Sarqas dənizi heç bir dövlətin yurisdiksiyasına daxil deyil. Buna görə də onun qorunması beynəlxalq əməkdaşlıqdan asılıdır. Bu istiqamətdə Bermud adalarının dəstəyi ilə xüsusi Sarqas Dənizi Komissiyası fəaliyyət göstərir.

Təkliflər arasında gəmi marşrutlarının dəyişdirilməsi və tısbağa miqrasiyası dövrlərində balıqçılığın məhdudlaşdırılması da var. Alimlər vurğulayır ki, uzunmüddətli müşahidələr bu unikal dənizin nə qədər sürətlə dəyişdiyini və bu dəyişikliklərin bütün Atlantik okeanı üçün nə qədər mühüm nəticələr doğura biləcəyini açıq şəkildə göstərir.