Naxçıvan dərsi: Azərbaycanın yeni hərbi strategiyası - TƏHLİL

2026-cı ilin martında Naxçıvanda baş verən dron hücumu Azərbaycanın təhlükəsizlik sistemində gizli qalan bir boşluğu açıq şəkildə üzə çıxardı. İran ərazisindən buraxıldığı bildirilən 4 kamikadze drondan yalnız biri zərərsizləşdirildi, digərləri isə hədəfə çatdı. Bu, artıq texniki yox, sistemli problemin siqnalı idi: klassik hava hücumundan müdafiə sistemləri yeni nəsil ucuz və çevik dronlara qarşı yetərli deyil.

Bu hadisədən sonra Bakı passiv müşahidəçi mövqeyindən çıxaraq aktiv modernizasiya mərhələsinə keçdi.

Bu mərhələnin əsas istiqamətlərindən biri Ukrayna ilə əməkdaşlıqdır. Ukrayna bu gün dünyada dron və raket hücumlarına qarşı ən çox real döyüş təcrübəsi toplamış ölkədir. 2022-ci ildən bəri Rusiya tərəfindən fasiləsiz olaraq həm ballistik raketlər, həm də ucuz kamikadze dronlarla hücuma məruz qalması Kiyevi tamamilə yeni müdafiə modelinə keçməyə məcbur edib. Bu model bahalı zenit raketlərindən çox, inteqrasiya olunmuş müşahidə sistemləri, radioelektron mübarizə və ucuz interceptor dronlara əsaslanır.

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Andrii Hnatovun açıqlaması da bunu təsdiqləyir. Onun sözlərinə görə, Kiyev Azərbaycanla hava hücumundan müdafiə sahəsində topladığı təcrübəni bölüşməyə hazırdır və məqsəd Azərbaycanın müdafiə sistemini müasir təhdidlərə uyğunlaşdırmaqdır. Bu isə artıq sırf texniki deyil, strateji tərəfdaşlıq deməkdir.

Zelenskinin Bakıya səfəri və tərəflər arasında əldə olunan razılaşmalar göstərir ki, əməkdaşlıq yalnız məsləhət səviyyəsində qalmır — müdafiə sənayesi, texnologiya transferi və birgə istehsal məsələləri də gündəmdədir.

Amma burada əsas məsələ daha dərindir.

Azərbaycan artıq sadəcə silah alan ölkə olmaq istəmir. Məqsəd — hərbi avadanlıq istehsal edən və ixrac edən ölkəyə çevrilməkdir.

Son illərdə bu istiqamətdə ciddi nəticələr əldə olunub. Azərbaycan artıq hərbi məhsullarını təxminən 20 ölkəyə ixrac edir və müdafiə sənayesində istehsal həcmi milyard manat səviyyəsinə çatıb. Bu, artıq keyfiyyət dəyişməsidir — ölkə idxalçıdan regional təchizatçıya çevrilir.

Bu inkişaf dövlət siyasətinin nəticəsidir. Müdafiə və təhlükəsizlik xərclərinin artırılması, yerli istehsalın genişləndirilməsi, yeni texnologiyaların mənimsənilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıq bu strategiyanın əsas sütunlarını təşkil edir.

Naxçıvanda baş verən hadisə müəyyən boşluqları üzə çıxarsa da, bu, Azərbaycanın ümumi hərbi potensialının zəif olması demək deyil. Əksinə, son illərdə ölkə həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan ciddi güc toplayıb. 2026-cı il dövlət büdcəsində müdafiə və milli təhlükəsizlik xərclərinin 8.7 milyard manata çatdırılması göstərir ki, ordu quruculuğu dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır. Bu səviyyədə maliyyələşmə isə yalnız güclü və sabit iqtisadiyyata malik ölkələr üçün mümkündür.

Azərbaycanın iqtisadi göstəriciləri də bu strategiyanın arxasında dayanan real gücü ortaya qoyur. Xarici borcun ÜDM-in cəmi 6%-i səviyyəsində olması və valyuta ehtiyatlarının 80 milyard dollardan çox olması Bakıya hərbi modernizasiya prosesini kənar asılılıq olmadan davam etdirməyə imkan verir. Bu resurslar sayəsində ölkə həm ən müasir silah sistemlərini əldə edir, həm də paralel olaraq yerli hərbi sənayeni inkişaf etdirir.

Eyni zamanda Azərbaycan ordusunun gücü təkcə maliyyə ilə ölçülmür. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü il əməliyyatları nəticəsində əldə olunan real döyüş təcrübəsi, pilotsuz sistemlərdən effektiv istifadə, kəşfiyyat və komanda-idarəetmə sistemlərinin inkişafı ordunun keyfiyyət baxımından da yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Bu gün Azərbaycan ordusu silahlanma baxımından Türkiyə, İsrail və digər tərəfdaş ölkələrin ən müasir texnologiyaları ilə təmin olunub, eyni zamanda Çin istehsalı olan HQ-9BE kimi müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərinə malikdir.

Türkiyə ilə qurulan strateji əməkdaşlıq bu prosesin əsas dayaqlarından biridir. Ankara Azərbaycana həm texnologiya, həm istehsal təcrübəsi, həm də NATO standartlarına çıxış imkanı verir. İndi isə bu xəttə Ukrayna da əlavə olunur.

Əgər Türkiyə sənaye gücü və sistemli istehsal təqdim edirsə, Ukrayna real müharibə təcrübəsi və praktik həllər gətirir. Bu iki istiqamətin birləşməsi Azərbaycanın hərbi sənayesini yeni mərhələyə çıxara bilər.

Bu model təkcə Azərbaycana xas deyil. Körfəz ölkələri də artıq eyni nəticəyə gəlib. İranın dron və raket hücumlarından sonra onlar başa düşdülər ki, klassik hava hücumundan müdafiə sistemləri bu yeni təhlükəyə qarşı kifayət etmir. Ona görə də Ukraynanın tətbiq etdiyi çevik və çoxqatlı müdafiə modelinə maraq sürətlə artır.

Azərbaycan isə bu prosesi daha erkən və sistemli şəkildə həyata keçirir.

Xüsusilə enerji infrastrukturu, boru xətləri, hava limanları və digər strateji obyektlərin qorunması Bakı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvan hadisəsi göstərdi ki, bu obyektlər ucuz və sadə dronlarla belə ciddi risk altına düşə bilər.

Buna görə də ölkə paralel olaraq üç istiqamətdə hərəkət edir: hava məkanının real vaxt rejimində izlənməsi, ucuz və effektiv antidron sistemlərinin qurulması, yerli hərbi sənayenin gücləndirilməsi və ixrac potensialının artırılması.

Azərbaycanın Ukrayna ilə əməkdaşlığı nə təsadüfi addımdır, nə də sırf siyasi jest. Bu, daha böyük strategiyanın tərkib hissəsidir — yeni müharibə reallıqlarına uyğunlaşmaq və eyni zamanda ölkəni hərbi texnika idxal edən dövlətdən istehsal edən və ixrac edən gücə çevirmək.

Naxçıvanda baş verən hadisə sadəcə insident deyildi.

Bu, dönüş nöqtəsi idi.

Elbəyi Həsənli, Sürix