Xəbər lenti
27/09/2020 [00:56]:
Kolumbiya Prezidentinə qarşı sui-qəsd planı hazırlanıb
27/09/2020 [00:29]:
Ucqar kənddə çalışan azərbaycanlı müəllim distant təhsili fərqli üsulla əvəz etdi - FOTOLAR
27/09/2020 [00:27]:
Alimlər koronavirusun əsas "hiyləsini" açıqladılar
26/09/2020 [23:56]:
“Çəkilişlərdə faciə oldu, sevgilimi oynayan aktrisanın ərini tok vurub öldürdü...”
26/09/2020 [23:41]:
Potensiyanı gücləndirən və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdıran məhsul... - MARAQLI
26/09/2020 [23:40]:
Binəqədi rayonunda avtomobil iki yaşlı uşağı xəstəxanalıq etdi
26/09/2020 [22:48]:
Bir qrup tanınmış ekspert Qarabağ ətrafında yaranmış son durumu müzakirə etdi
26/09/2020 [22:43]:
Kadırov belə məşq edir - VİDEO
26/09/2020 [22:37]:
20 yaşlı qıza təcavüz edib, dilini kəsdilər - DƏHŞƏT...
26/09/2020 [22:15]:
Ermənistanda orta məktəblərdə koronavirus yayılır
26/09/2020 [21:59]:
Şərab zavodunda gözlənilməz hadisə - Bir anda hər yer qırmızı rəngə boyandı....+ VİDEO
26/09/2020 [21:45]:
Millət vəkili yüksək balla ali məktəblərə daxil olan tələbələrlə görüşüb - FOTO
26/09/2020 [21:38]:
ABŞ-da minlərlə şirkət Tramp administrasiyasını məhkəməyə verdi
26/09/2020 [21:22]:
"90 faizi elmi işini pulla yazdırır, ona görə də ortaya çıxarmağa 5-6 dəyərli alimimiz yoxdur"
26/09/2020 [21:08]:
Bakıda əlil arabasında olan şəxslərin böyük problemi - VİDEO
26/09/2020 [21:04]:
Türkün dünyanı dərki muzeyi sirləri AÇIR - FOTOLAR
26/09/2020 [20:50]:
Ukraynada deputatın oğlu təyyarə qəzasında öldü
26/09/2020 [20:32]:
Göyçayda qadın əri tərəfindən altı bıçaq zərbəsi aldı
26/09/2020 [20:01]:
Sümüklərin əriməsi, depressiya... - Qazlı içkilərin bitməyən ZƏRƏRLƏRİ
26/09/2020 [19:58]:
İtaliyanın keçmiş Baş naziri ikinci dəfə koronavirusa yoluxdu
26/09/2020 [19:46]:
Bakıda elektrik dəzgahı qadının barmaqlarını kəsdi
26/09/2020 [19:44]:
Baş Nazirin müavini cəbhəboyu yaşayış məntəqələrində olub
26/09/2020 [19:35]:
Minskdə növbəti etiraz aksiyası, saxlanılanlar var
26/09/2020 [19:11]:
Gürcüstan Müsəlmanları İdarəsinin müftisi istefa verib
26/09/2020 [19:10]:
Maskasız qadın elektroşok cihazı ilə zərərsizləşdirildi - VİDEO
26/09/2020 [19:05]:
“Çörəksiz də, susuz da qala bilərik, amma Qarabağsız əsla!”
26/09/2020 [18:42]:
TƏBİB rəsmisi: "Pandemiya dövründə payız-qış mövsümü problem yarada bilər"
26/09/2020 [18:40]:
“Azərsu” 4 milyon manatlıq tenderlərə yekun vurub
26/09/2020 [18:24]:
Borc pul qarşısılığında arvadını bacanağına verdi, pulu ödəsə də xanımı geri qayıtmadı...
26/09/2020 [18:23]:
Real TV-də "Tarixi Yaqub Mahmudov danışır" yayımlanacaq - VİDEO
26/09/2020 [18:16]:
Ərdoğandan “Mavi Vətən” mesajı
26/09/2020 [18:06]:
Həsən Ruhani: “Maska taxmayan vətəndaşlara cəza tətbiq olunacaq”
26/09/2020 [18:04]:
Hülva Avşar ada aldı - FOTO
26/09/2020 [17:51]:
Azərbaycanda dəhşətli qəzada maşın dərəyə yuvarlandı: Sürücünün başı qopdu
26/09/2020 [17:49]:
Şeyxülislam işğalçıya qarşı yeni səngərdə - Beynəlxalq Dinlərarası Dialoq Mərkəzində səslənən çağırış
26/09/2020 [17:42]:
Müdafiə Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinə yeni mətbuat katibi təyin olundu - FOTO
26/09/2020 [17:32]:
Bakıda 553 küçə dezinfeksiya edildi - FOTO
26/09/2020 [17:27]:
Ağsuda dəhşətli qəza: sürücünün başı bədənindən ayrıldı
26/09/2020 [17:09]:
“Ya hərbi əməliyyatlar yenidən başlayacaq, ya da...”
26/09/2020 [17:07]:
Goranboyda qəza, ölən var
26/09/2020 [17:05]:
Ukraynada 26 nəfərin ölümünə səbəb olan təyyarənin qəza anı - ANBAAN VİDEO
26/09/2020 [16:50]:
Azərbaycanda indiyədək 1095543 koronavirus testi aparılıb
26/09/2020 [16:49]:
Azərbaycanda daha bir sinif koronavirus səbəbindən distant təhsilə keçirilib
26/09/2020 [16:48]:
Dünyada koronavirusdan ölənlərin sayı 1 milyona çatır
26/09/2020 [16:44]:
Azərbaycanda daha 10 şagird koronavirusa yoluxub
26/09/2020 [16:42]:
Ali təhsil müəssisələrinin boş qalan yerlərinin və 11 illik bazada kolleclərin ixtisas seçimi başlayıb
26/09/2020 [16:41]:
Azərbaycanda son sutkada 108 nəfər COVID-19-a yoluxub, 131 nəfər sağalıb, 2 nəfər vəfat edib
26/09/2020 [16:40]:
“Baş Prokurorun ön xətdəki hərbi hissələrə səfəri bir daha onu göstərir ki...”
26/09/2020 [16:09]:
Xüsusi nümayəndə Aİ-nin Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyini açıqladı
26/09/2020 [16:08]:
Çində helikopter qəzaya uğradı, ölənlər var
26/09/2020 [16:07]:
DTX əməliyyat keçirdi, həbs olunanlar var
26/09/2020 [15:41]:
Baş Naziri Əli Əsədov Ukraynanın Baş Nazirinə başsağlığı məktubu göndərib
26/09/2020 [15:34]:
Azərbaycan torpağında Şaumyanın heykəli önünə GÜLLƏR QOYULDU...-FOTOLAR
26/09/2020 [15:29]:
Türkiyədə şəxsiyyət və sürücülük vəsiqələri birləşdirilir
26/09/2020 [15:27]:
Bakıda elektrikli avtobuslar istismara veriləcək
26/09/2020 [15:26]:
“Onlar Avropaya gedən neft-qaz kəmərlərini sıradan çıxarmağa çalışır”
26/09/2020 [15:25]:
Gövhər Baxşəliyeva və Cəmil Əliyevə növbəti etimad -HƏR İKİSİ AMEA-NIN RƏYASƏT HEYƏTİNİN ÜZVÜ SEÇİLDİ…
26/09/2020 [15:03]:
Prezident İlham Əliyev ukraynalı həmkarına başsağlığı verib
26/09/2020 [15:01]:
Rezidenturaya qəbul üçün ixtisas seçimi başa çatıb - YENİLƏNİB
26/09/2020 [14:59]:
“Msta-S” özüyeriyən haubitsalardan döyüş atışları keçirilir - VİDEO
26/09/2020 [14:58]:
“Həqiqətən də ilk dəfə onun verilişinə çıxmışam...”- Oksana Rəhimin onu efirə çıxarmasını etiraf etdi...
26/09/2020 [14:33]:
Ceyhun Bayramov Ukraynaya başsağlığı verdi
26/09/2020 [14:03]:
Monqol yürüşlərinin əsl səbəbləri və Cəlaləddin Ruminin sirri...
26/09/2020 [13:53]:
Ermənistanı ifşa edən və dünya birliyinə yol göstərən nitq
26/09/2020 [13:49]:
Livanın Baş Naziri istefa verdi
26/09/2020 [13:44]:
“ABŞ-ın sanksiyalarına görə xaricdən peyvənd ala bilmirik”
26/09/2020 [13:43]:
Həmidə Ömərova gürcü aktyorun nəyinə gülürdü? – Məşhur filmin gizlinləri
26/09/2020 [13:40]:
Azərbaycan nümayəndəsi BMT-nin iclasında Paşinyana cavab verdi
26/09/2020 [13:37]:
Baş Prokuror və Hərbi Prokuror cəbhəboyu zonada yerləşən hərbi hissələrdə olublar - FOTO
26/09/2020 [13:33]:
DSX əməkdaşları sərhəd pozucularına atəş açıb - FOTO
26/09/2020 [13:29]:
“21 yaşında mən o bağda ilk dəfə...” - Pərvin milyonluq bağın sahibindən danışdı
26/09/2020 [13:28]:
“Kimsə puluna güvənib gizlənməsin, torpağı qorumaq hamının borcudur...”
26/09/2020 [12:53]:
“Hər gün məşq edirəm - müharibəyə  hazırlaşıram”- 61 yaşlı keçmiş alay komandiri...
26/09/2020 [12:25]:
Bakıda karantin rejimini pozan restoran aşkar edildi
26/09/2020 [12:21]:
Ölkədə su mənbələrində məhsuldarlığın artırılması üçün işlərə başlanıldı
26/09/2020 [12:15]:
Hökmü eşidən məhkum məhkəmədən qaçdı – VİDEO
26/09/2020 [12:10]:
"Həmin dövlətlərin amalı Ermənistanın əliylə Azərbaycanı vurmaqdır"
26/09/2020 [12:04]:
Xəlvəti prezident və aşkar həqiqətlər...
26/09/2020 [12:00]:
Ramiz Mehdiyev ağ xalatda - baş onkoloq AMEA-ya gəldi və...
26/09/2020 [11:56]:
Keçmiş əri tərəfindən bıçaqlandı
Bütün arxiv bir sırada
29/07/2020 [11:38] - Dünya - ( 1147 dəfə baxılıb)

Potensial Çin-İran sazişinin Pakistana təsiri: ÇİN BÖLGƏDƏ AMERİKANIN FƏALİYYƏTİNİ DARALDIR



Sabena Siddiqi

“Əl-Monitor”, 28.06.2020

İran və Çin arasındakı 18 səhifəlik iqtisadi və təhlükəsizlik tərəfdaşlığı müqaviləsi layihəsi bu ayın əvvəlində sızdırıldıqdan sonra sazişin – gerçəkləşsə – bölgə üçün nə demək olacağı ilə bağlı geniş fərziyyələr ortaya çıxıb. Ondan əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənə biləcək ölkə – Pakistandır.

Müqavilə ilə bağlı müxtəlif xəbərlər medianı çalxalayıb və İranda daxili tənqidlərə səbəb olub. İran prezidenti Həsən Ruhaninin aparat rəhbəri Mahmud Vaezi hicri-şəmsi ilin sonunda, 2021-ci ilin martında son razılıq əldə edilə biləcəyini söyləyib.

Layihənin niyə vaxtından əvvəl sızdığı məlum deyil. Bununla birlikdə, ticarət sazişi Çinin bölgədəki digər 15 ölkə, o cümlədən Pakistanla bağladığı razılaşmaya bənzəyir.

İran və Pakistan qonşu olduqları üçün Çinlə hər hansı bir ortaqlığın İslamabadda təsiri var və bəzi layihələr hətta üçtərəfli ola bilər. Çin-İran razılaşmasının sızdırılan şərtlərlə yekunlaşdırılması halında, Pakistan üçün əsas təsir və faydalar bunlardır:

Birincisi, saziş layihəsinə görə, Çin İranda 400 milyard dollar xərcləyəcək. Bu rəqəm Pekinin”Bir qurşaq-Bir yol” Təşəbbüsünün (BRI) flaqmanı olan Çin-Pakistan İqtisadi Dəhlizinə (CPEC) investisiyadan – 46 milyard dollardan qat-qat çoxdur. Pekin 25 il ərzində bu məbləği İranda xərcləsə, sərmayələrin daha böyük miqyası Pakistana yox, İrana axacaq. Pakistan CPEC-nin asta sürəti də nəzərə alınmalıdır.

Strateji və Beynəlxalq Tədqiqatlar Mərkəzinin təmsilçiləri Conatan Hillman və Maesi MakKalpinin məlumatına görə, CPEC bu günə qədər nəticəsizdir. “5 il ötüb, elan edilmiş layihələrin dörddə biri tamamlanıb, enerji layihələri üstünlük təşkil edib və sənayeləşmə səyləri geridə qalıb”.

Son 2 ildə asta tempinə baxmayaraq, CPEC ikinci mərhələyə 3,9 milyard dollar dəyərində bir neçə yeni hidro layihə və 7.2 milyard dollarlıq dəmir yolu sisteminin yenidən qurulması planı ilə girdiyindən bu ay bir qədər sürət yığıb. Bu yeni sövdələşmələrlə CPEC layihələrinin məcmu dəyəri hazırda 70 milyard dollardır və bu, BRI-nin 6 dəhlizinin tamamlanmaya yaxınlaşması deməkdir.

Uzunmüddətli planlarda faktik tərəqqi qeyri-sabit ola bilər. Mümkündür ki, Tehran daha yaxşı şərtlərlə danışıqlar aparsın, amma məlumatlara görə, İranın Pekinə neft və qaz tədarükü 25 il davam edəcək.

İkincisi, Pakistanın Qvadar limanından 72 kilometr qərbdə yerləşən Çahbahar limanını inkişaf etdirən Çin hər iki liman şəhərinə xeyir verə bilər. 2017-ci ildə Çahbaharın təməlatma mərasimindən bəri İran “bacı” limanlar arasındakı fəaliyyəti koordinasiya və Qvadara elektrik enerjisi ixrac etməyi planlaşdırır.

Bununla birlikdə, Pekin İranda daha bir neçə limanı inkişaf etdirməyi planlaşdırır. Çahbahar şəhərindən təxminən 350 kilometr (217 mil) məsafədə yerləşən Bandar-e-Yəsq limanı dünyanın ən çox neft tankerinin keçdiyi Hörmüz körfəzi xaricində yerləşdiyi üçün ən vacibidir.

Buna görə də, Qvadar uzun müddət BRI-nin flaqman dəhlizinin əsas limanı statusunu itirə bilər.

Üçüncüsü, təhlükəsizlik baxımından İranı BRI-yə cəlb etmək CPEC-i Dəhlizin işlədiyi əsas bölgəni – Bəlucistanı təhlükəsiz edəcək. Həm Qvadar, həm də Çahbahar limanları Bəlucistan və Sistan-Bəlucistan bölgələrində tez-tez qeyri-sabitliklə üzləşir.

CPEC-in uğuruna əngəl olan bu təhdidin zərərsizləşdirilməsi Pakistanın iqtisadi dünyagörüşü üçün faydalı olardı.

Dördüncüsü, Çinin təmiz enerjiyə yatırımlarının İranın çöl bölgəsində də planlaşdırıldığı bildirilir. Bu ərazi Pakistanın Bəlucistan əyalətinə bitişik olduğundan layihələr İslamabadın yaşıl enerji mənbələrinə doğru irəliləməsini dəstəkləyə bilər.

Saziş layihəsinə görə, istehsal olunan enerji qonşu ölkələrə ixrac ediləcək. Pakistan-İran-Çin neft və qaz kəməri ilə bağlı istənilən plan enerji ehtiyatlarının təmin olunmasına da kömək edə bilər. Bundan əlavə, İran daxilində planlaşdırılan nəqliyyat marşrutları da CPEC-lə əlaqə qurar və bu əlaqəni artırar.

İran bir neçə dəfə CPEC-ə üzv olmaq arzusunu dilə gətirib. Bu yaxınlarda İranın Pakistandakı nümayəndəsi Mehdi Honardust bildirib: “Bütün imkanlarımız və qaynaqlarımızla CPEC-in bir hissəsi olmağa hazırıq. Bəlkə də İranın enerji və tranzit dəstəyi olmadan çox milyardlıq layihə sona çatmayacaq”.

Nəhayət, sızan İran layihəsindəki əsas məqamların çoxu CPEC çərçivəsində davam edən layihələr kimi olduğundan İrandakı Çin inkişaf layihələri Pakistanda davam edən layihələri tamamlaya bilər.

Layihədə Çin və İranın qonşu ölkələrlə ikitərəfli və regional əlaqələri inkişaf etdirəcəyi və “limanlarda və adalarda sənaye / xidmət / texnologiya mərkəzlərinin inkişafı, xidmətlərin ortaq istehsalı və ixracı məqsədi ilə əməkdaşlıq” da qeyd edilib.

Beləliklə, Çinlə müzakirə olunan strateji tərəfdaşlığın reallaşacağı təqdirdə, bəzi layihələr Pakistanın xeyrinə işləməlidir.

Həqiqətən, İran koronavirus pandemiyası ilə birlikdə neft ixracına qoyulan sanksiyalar ucbatından iqtisadi böhranla üzləşdiyi üçün güclü təzyiq altındadır. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qismən embarqosu bu ilin oktyabrında başa çatacaq, amma Vaşinqton bunun müddətini uzatmağa çalışır.

Əslində, Çinin İrandakı keçmiş səfiri Hua Limin bu yaxınlarda “Straits Times”-a verdiyi açıqlamada müqavilə ədalətsiz olduğuna dair tənqidini “iranlılar tərəfindən təhrik edilmiş və siyasi problemə çevrilmiş bir şey” adlandırıb. “Bu, Çin diplomatiyasının ruhuna qarşı getməkdir”.

Praktik cəhətdən, Çinin ABŞ sanksiyalarını nəzərə alacağı gözlənilir, çünki son bir ildə İrandan neft idxalını kəskin azaldıb. Razılaşma doğuşdan ölü ola bilər, çünki bu, Vaşinqtonla maraq toqquşmasına səbəb olur.

Çin-İran razılaşması ilə bağlı sualları cavablandıran Dövlət Departamentinin sözçüsü deyib: “ABŞ İrana kömək edən Çin şirkətlərinə sanksiya qoymanı davam etdirəcək. Çin şirkətlərinə İranla sanksiya xarakterli fəaliyyətlər etməyə icazə vermək və ya təşviq etməklə, Çin hökuməti sabitliyi və barışı təşviq etmək məqsədini pozur”.

Çinlə razılaşma xəbəri yayıldıqdan bir həftə sonra İran xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərif Rusiyaya yollanıb. 6 ayda üçüncü dəfə Moskvaya gələn Zərif İran və Rusiya arasında nüvə əməkdaşlığını da daxil edə biləcək 20 illik müqavilənin yenilənməsini müzakirə edib.

Buna görə də, İran, sadəcə, “Şərqə baxmaqdan” daha çox iqtisadi sanksiyaların qarşısını almaq üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasıüzvlərindən dəstək axtarmış ola bilər.(strateq.az)

loading...
Potensiyanı gücləndirən və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdıran məhsul... - MARAQLI
20 yaşlı qıza təcavüz edib, dilini kəsdilər - DƏHŞƏT...
"90 faizi elmi işini pulla yazdırır, ona görə də ortaya çıxarmağa 5-6 dəyərli alimimiz yoxdur"
Maskasız qadın elektroşok cihazı ilə zərərsizləşdirildi - VİDEO
"Naməlum ölkə" Azərbaycan almalarına Rusiya bazarında "meydan oxuyur"...
Aqro İnvest və İstehsalat MMC
N.Tusi adına Klinika

Dünya
Şərab zavodunda gözlənilməz hadisə - Bir anda hər yer qırmızı rəngə boyandı....+ VİDEO
Cəmiyyət
Şeyxülislam işğalçıya qarşı yeni səngərdə - Beynəlxalq Dinlərarası Dialoq Mərkəzində səslənən çağırış
Cəmiyyət
“Həqiqətən də ilk dəfə onun verilişinə çıxmışam...”- Oksana Rəhimin onu efirə çıxarmasını etiraf etdi...
Şou-biznes
“Kimsə puluna güvənib gizlənməsin, torpağı qorumaq hamının borcudur...”
Cəmiyyət
Eldar Namazov: “Türkiyə Qarabağ məsələsində Rusiya amilini neytrallaşdıracaq gücdədir”

Yazar
İlham İsmayıl
Bəyanatı silmək mümkündür, uduzulmuş savaşın itkilərini silmək olmur...
Seymur Əliyev
Beynəlxalq Sülh Günündə beynəlxalq aləmə qanlı mesaj...
Seymur Verdizadə
Kartofu da, kokaini də xaricdən alırıq...
Həftənin ən çox oxunanları
10 minlik ordu Ermənistana girəcəkdi... - Xlopotov
AMEA-da qalmaqal: Professorun açıqlamaları akademiyanı lərzəyə gətirdi + VİDEO
Atası azərbaycanlı olan general İrəvanda qızına toy etdi...-FOTOLAR+VİDEO
Azərbaycanda nazir erməni gözəlçəsinin gecə təklifini rədd edib kabinetindən qovdu...
“Paşinyan, ağıllı ol, əks halda Ermənistanın dövlət kimi varlığına son qoyula bilər...”
İngilis həkimlər qanda şəkəri endirməyin ən asan yolunu tapdı...-İSRAİL MEDİASI
Şəbnəm Tovuzlunun erotik dərdi...
"Əsgərlərimiz müharibənin başlamasını və onu əsir götürəcəkləri anı səbrsizliklə gözləyirlər"
Maksim Musayev Siyavuş Novruzov haqda NƏ DEDİ?..
Zərurət yaransa, bu maşınları sizdən ala bilərlər: Bilməli olduğumuz müharibə qanunları...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247