İnternetdə, sosial şəbəkələrdə qəlblərə toxunmadan necə davranmalı?..- CÜMƏ BƏHSLƏRİ

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

“Sən (pisliyi) yaxşılıqla dəf et! (Qəzəbə səbrlə, cəhalətə elmlə, xəsisliyə comərdliklə, cəzaya bağışlanmaqla cavab ver!) Belə olduqda aranızda düşmənçilik olan şəxsi, sanki yaxın bir dost görərsən!.."- Qurani Kərim

“Sadəcə kiminsə üzünü görə bilməməyiniz, sözlərinizin onlara çatmadığı, hisslərini incitmədiyi və ya narahatlığa səbəb olmadığı anlamına gəlmir. Real həyatda deməyəcəyiniz şeyləri yazmayın...”

“Tələsik nəticə çıxarmaq əvəzinə, həmsöhbətinizi düzgün başa düşüb-düşmədiyinizi aydınlaşdırın...”

“Yaxşı yumor insanları bir araya gətirir, əhval-ruhiyyəni yüngülləşdirir və etibar atmosferi yaradır, lakin kinayə, sarkazm və istehza təhqiramizdir. Birincisindən, yəni xeyirxah yumordan istifadə edin, ikincisindən çəkinin...”

"Əgər müsəlmanın dediyi sözlərdə yaxşı bir məna tapa bilirsinizsə, onun dedikləri barədə pis düşünməyin...”

“Başqalarının təsirinə düşüb dəyərlərinizdən üz çevirməyin - həddini aşmayın və hörmətcil bir tonu qoruyun...”

Moderator.az aktuallığını nəzərə alıb tanınmış psixoloq-məsləhətçi, transaksiya təhlili istiqamətində təlimçi (şəxsi inkişaf təlimlərinin rəhbəri), Almatı Transaksiya Analizi Assosiasiyasının üzvü Asya Qagiyevanın “İslam-today” nəşrində təqdim edilmiş “İnternetdə davranış qaydaları” başlıqlı növbəti ibrətamiz yazısının tərcüməsini dəyərli oxucuların ixtiyarına buraxır:

“Quranda Uca Allah buyurur:

“Dediyi hər sözü (yazmaq üçün) onun yanında hazır durub gözləyən (iki mələk) vardır!” (Qaf surəsi, 18-ci ayə).

Bundan əlavə, dil axirətdə problem yarada, bu dünyada çətinliklər, problemlər və kədər yarada bilər. Bunu insanların virtual dünyadan kənarda olduğundan daha çox şeyə yol verməsinə şərait olan "internet divarları"nda anlamaq xüsusilə vacibdir. İnternetə, sosial şəbəkələrə özbaşınalıq meydanı kimi yanaşma tez-tez mübahisələrə, kin-küdurətə və münasibətlərin sonuna gətirib çıxarır...

Müəyyən qaydalara riayət etmək bir çox xoşagəlməz vəziyyətlərin qarşısını almağa və sosial qarşılıqlı əlaqələri və onlayn müzakirələri bütün iştirakçılar üçün daha təhlükəsiz və daha xoş hala gətirməyə kömək edə bilər.

• Oxucu və həmsöhbətlərinizə hörmətlə yanaşın...

Sadəcə kiminsə üzünü görə bilməməyiniz, sözlərinizin onlara çatmadığı, hisslərini incitmədiyi və ya narahatlığa səbəb olmadığı anlamına gəlmir. Real həyatda deməyəcəyiniz şeyləri yazmayın. Onları real həyatda deməyəcəyiniz şəkildə yazmayın. Hər hansı bir fikir ayrılığında təhqirlərə və ya hücumlara əl atmamağa çalışın. Bir-birinizə hücum etməklə razılığa gəlmək mümkün deyil. Yalnız hörmət, diqqətlilik və xeyirxahlıq məhsuldar dialoq üçün yol aça bilər...

• Nəticə çıxarmazdan əvvəl dəqiqləşdirin...

Çox vaxt insanlar internetdə bir-birlərinə əslində deyilənlərə görə deyil, ehtimal edilənlərə görə hücum edirlər. Başqalarının dedikləri və ya etdikləri barədə təəssüratlarınızı fakt kimi qəbul etməyin. Tələsik nəticə çıxarmaq əvəzinə, həmsöhbətinizi düzgün başa düşüb-düşmədiyinizi aydınlaşdırın. Və yalnız bundan sonra mövqelərinizi aydınlaşdırdıqdan sonra nəticə çıxarın və əlavə addımlar atın. Bu yanaşma sizi anlaşılmazlıqlardan, yanlış şərhlərdən və münaqişələrdən xilas edəcək.

• Real həyatda məsuliyyət daşıya bilməyəcəyiniz bir şeyi onlayn da yazmayın və ya etməyin...

• Başqalarının güclü tərəflərini qeyd edin.

Başqasının müəyyən bir inancı və ya mövqeyi ilə razılaşmaya bilərsiniz, amma bu, onların hər şeydə haqlı olduqları anlamına gəlmir. Həmsöhbətinizin arqumentlərini təhlil edin, razılaşdığınız şeyləri vurğulayın, razılaşmadığınız məlumatları paylaşın və hər ikinizin sahib olduğunuz məlumatları paylaşdıqdan sonra qarşılıqlı razılaşa biləcəyiniz bir həll yolu tapmaq daha asan ola bilər. Bu, yalnız müzakirələrə deyil, ümumiyyətlə onlayn ünsiyyətə də aiddir. Başqalarında nəyi bəyəndiyinizi, müsbət emosiyalar oyadan və sizi xoşbəxt edən şeyləri görməkdə xəsislik etməyin...

• Verdiyinizi alırsınız. Yaxud nə əkərsən, onu da biçərsən...

Aqressiv olmaqla, digər istifadəçilərdə də aqressivliyə səbəb olursunuz. Nəzakətli olmaqla, münaqişələrin və incik hisslərin yaranma ehtimalını azaldırsınız.

Quranda Uca Allah buyurur:

Rəqibi onlara hörmətlə yanaşdıqda və nəzakətli danışdıqda insanların ritorikasının necə dəyişdiyini müşahidə etmək olar. Xoş sözlər ən sərt ürəkləri əridir...

Təxribatlara, provakasiyalara uymayın.

Bəzən real həyatda olduğundan daha çox internetdə səbir və təmkin tələb olunur. Çünki siz qıcıqlandırıcı davranmasanız belə, digər istifadəçilər də bunu edə bilər. Bu, sizi istəmədiyiniz ifadələrə, emosiyalara və hərəkətlərə təhrik edə bilər. Başqalarının təsirinə düşüb dəyərlərinizdən üz çevirməyin - həddini aşmayın və hörmətcil bir tonu qoruyun...

• Zarafat edin, amma istehza etməyin...

Quranda Allah-taala buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Kişilər kişiləri lağa qoymasınlar! Ola bilsin ki, onlar (lağa qoyulanlar) özlərindən daha yaxşıdırlar. Qadınlar da qadınları lağa qoymasınlar! Ola bilsin ki, onlar (lağa qoyulanlar) özlərindən daha yaxşıdırlar. Bir-birinizə tənə etməyin və bir-birinizi (pis) ləqəblərlə çağırmayın! İmandan sonra fasiqlik nə pis bir addır! Kim (bu əməllərdən) tövbə etməzsə, onlar əsil zalımlardır." (“Hucurat” surəsi, ayə 11)

Yaxşı yumor insanları bir araya gətirir, əhval-ruhiyyəni yüngülləşdirir və etibar atmosferi yaradır, lakin kinayə, sarkazm və istehza təhqiramizdir. Birincisindən, yəni xeyirxah yumordan istifadə edin, ikincisindən çəkinin.

• Mesajınızı göndərməzdən əvvəl oxuyun...

Başqasının onu necə oxuduğunu özünün eşitməyin vacibdir. Bu, mesajın digər şəxsə kobud səslənməsi ehtimalının qarşısını alır. Bu, qeyri-adi hal deyil, çünki üzünüzü görmədən, tonunuzu və intonasiyanızı eşitmədən, digər şəxs yalnız yazdıqlarınıza etibar edə bilər. Buna görə də internetdə mövcud olan zəruri işarələrdən və digər vasitələrdən istifadə edərək fikirlərinizi dəqiq çatdırmağa çalışın...

• Optimist, nikbin baxış bucağını qoruyun.

Başqasının aqressiyasının və təxribatlarının arxasında nəyin dayandığını heç vaxt bilmirsiniz. Bəzən bu, həqiqətən qəzəb və təkəbbürdür, eyni zamanda dəstək almaq, sevgi qazanmaq, eyni düşüncəli insanları tapmaq və ya ağrılı hissləri ifadə etmək istəyi də ola bilər. Bunu etmək məcburiyyətində deyilsiniz, amma bu aspekti nəzərə almağa çalışsanız, mübahisələr və çətinliklər əvəzinə, çox güman ki, internetdə yeni dostlar və isti ünsiyyət tapacaqsınız. Ömər ibn əl-Xəttabın dediyi kimi: "Əgər müsəlmanın dediyi sözlərdə yaxşı bir məna tapa bilirsinizsə, onun dedikləri barədə pis düşünməyin." Bu qayda qeyri-müsəlmanların sözlərinə də aiddir...

• Başqalardında nöqsan aramayın...

Çox vaxt istifadəçilər ifadənin mahiyyətini görməzdən gələ və ayrı-ayrı sözlərə "ilişə" bilərlər. Və ya bir hadisəyə şərh verərkən, onun əhəmiyyətini, iştirakçıların töhfələrini və digər aspektlərini azalda, ayrı-ayrı məqamları xırdalaya bilərlər. Bəlkə də bu, söhbətə və ya müzakirəyə başlamaq istəyindən irəli gəlir, amma bunu etməyin başqa yolları da var...

Yuxarıda göstərilənlərdən başqa, virtual dünyada insanpərvər və mehriban qalmaq vacibdir. Sadəlövh və quşbeyin deyil, mehriban...

"Lazım olduğundan bir az daha mehriban olun" ifadəsi var. Bu qayda təhlükəsizliyin təhlükə altında olmadığı, daha çox mülayimlik və anlayış nümayiş etdirilə biləcəyi vəziyyətlərdə vacibdir. Başqası ilə danışsanız belə, unutmayın ki, onlar da insandırlar, öz hissləri və təcrübələri var. Ağrılı bir şey haqqında danışırlarsa, dəstək sözləri deməkdən çəkinməyin. Yalnız sözlərə etibar etməyin, çünki bu sözlərin arxasında hisslər, təcrübələr və bəlkə də travmatik bir təcrübə gizlənir...

Bəzən insanlar pis şərhlər yazırlar və aqressiv davranırlar, çünki real həyatda onlar üçün anlayış, istilik və dəstək çatışmır. Bu, bütün istifadəçilər üçün təsəlliverici və xilaskar olmağınız lazım olduğunu ifadə etmir, amma bəzən digər insanın hisslərinə bu qədər mehriban, isti vurğu və incə toxunuşun sizi lazımsız sözlərdən və potensial mənfi nəticədən xilas edə biləcəyini başa düşmək vacibdir...”

Tərcümə və təqdim etdi:

Sultan Laçın