Xəbər lenti
26/01/2021 [00:11]:
Hikmət Hacıyev “Atlantic Council” xəbər agentliyinə müsahibə verib - VİDEO
25/01/2021 [23:52]:
"Nə qədər sevilsəm də insanların qərəzi bitmir, hələ də məni qəbul etməyənlər var..."
25/01/2021 [23:43]:
“Prezidentlikdən sonra şərabçılıq sahəsində çalışa bilərəm” - Putin
25/01/2021 [23:41]:
“Navalnını dəstəkləyirik, çünki Putinin düşmənidir”
25/01/2021 [23:33]:
“ABŞ Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh quruculuğu prosesinə töhfə verə bilər”
25/01/2021 [23:27]:
İşğaldan azad olunmuş ərazilərin topoqrafik xəritələri hazırlanır
25/01/2021 [22:44]:
ATƏT Dağlıq Qarabağın status məsələsini yersiz qabardır - Hikmət Hacıyev
25/01/2021 [22:41]:
Xırdalandakı partlayışda yaralananların şəxsiyyəti məlum oldu - SİYAHI
25/01/2021 [22:37]:
Bayden transgenderlərin ABŞ ordusunda xidmətinə icazə verdi
25/01/2021 [22:37]:
"Bizim görüşümüz çox olub, hər dəfə görüşəndə Niyaməddin müəllim şoka düşüb..."
25/01/2021 [22:36]:
Tankçılar general Həzi Aslanovun ata ocağını ziyarət edib - FOTOLAR
25/01/2021 [21:58]:
"Niyə "İskəndər"lə Azərbaycan hədəflərinə zərbə endirməyiblər..?"
25/01/2021 [21:49]:
"Dəfələrlə Füzuli Rayon İcra Hakimiyyətinə müraciət etmişəm, deyiblər ki, səbr edin..."
25/01/2021 [21:40]:
Aİ-dən kənara peyvənd daşınması məhdudlaşdırılacaq
25/01/2021 [21:32]:
"TikTok" videosu çəkərkən canından oldu - DƏHŞƏT... + VİDEO
25/01/2021 [21:31]:
Qənirə Paşayeva şəhid Milli Qəhrəman Əliyar Əliyevin qızı ilə görüşüb
25/01/2021 [21:16]:
Şəhid ailələri təhsil haqqı ödəməyəcək - VİDEO
25/01/2021 [20:52]:
Azyaşlı uşaq kanalizasiya qapağını fişənglə havaya uçurtdu - VİDEO
25/01/2021 [20:48]:
Köçkünlərin yurdlarına qaytarılması üçün xüsusi proqram hazırlanacaq
25/01/2021 [20:35]:
Ortalıqda qalan erməni deputat - VİDEO
25/01/2021 [20:31]:
Eyni anda diş çıxaran uşaqlar itlə evləndirildi İLGİNC SƏBƏB
25/01/2021 [20:29]:
Nazirlər Kabineti 2021-ci il üçün prioritetləri müəyyənləşdirdi
25/01/2021 [20:24]:
Uşağın cinsiyyəti kimdən asılıdır - Oğlan olması üçün nə etməli?
25/01/2021 [20:22]:
“Navalnı da ermənipərəstdir...”-  “Kim gəlsə də,  imperializm siyasəti davam edəcək...”
25/01/2021 [20:19]:
Dağıntılar altından 6 nəfər çıxarılıb - VİDEO
25/01/2021 [20:06]:
Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisinin müavini Ermənistana "keçmiş olsun"a gəldi...
25/01/2021 [20:04]:
Füzuli rayonunun Dövlətyarlı kəndindən videogörüntülər – VİDEO
25/01/2021 [20:03]:
Ona "balina" deyənləri əzmi ilə peşiman etdi - 60 kiloqram arıqladı...+ FOTOLAR
25/01/2021 [19:54]:
"Sponsor bizə elə bir rəqəm təqdim etmişdi ki, seriala başqasını dəvət edə bilmirdik..."
25/01/2021 [19:34]:
FHN Xırdalandakı partlayışla bağlı məlumat yayıb
25/01/2021 [19:29]:
Xırdalanda evdə partlayış olub, iki nəfər dağıntılar altından çıxarılıb - FOTO/VİDEO
25/01/2021 [19:18]:
"Yezidin taleyi"
25/01/2021 [19:15]:
"Biz sənət adamları Mədəniyyət Nazirliyinin qapısının harda olduğunu belə, bilmirik..."
25/01/2021 [19:09]:
Xırdalanda partlayış olub
25/01/2021 [19:08]:
Bakıda şirniyyatı iyrənc şəraitdə hazırlayan obyekt aşkarlandı
25/01/2021 [19:00]:
BMT-nin Baş katibi: “Son 10 ildə təbii fəlakətlər 410 mindən çox insanın həyatına son qoyub”
25/01/2021 [18:55]:
Hikmət Hacıyev mətbuat katiblərinə ustad dərsi keçdi - FOTOLAR
25/01/2021 [18:54]:
“BakuBus” Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin idarəetməsinə verildi
25/01/2021 [18:52]:
Lütfü Zadənin 100 illiyi qeyd ediləcək
25/01/2021 [18:51]:
Azərbaycanda daha 11 nəfər koronavirusdan öldü: 57 yeni yoluxma - FOTO
25/01/2021 [18:47]:
“Ordumuz torpaqlarımızı işğaldan azad etməklə, həm də regionda ekoloji terrorun qarşısını aldı”
25/01/2021 [18:12]:
Astara gömrük postunda avtomobildə 21 kq narkotik aşkar edilib
25/01/2021 [18:10]:
Rəqqasə Fatimə: “Pulları ütüləyib yığırdım” - VİDEO
25/01/2021 [18:08]:
Azərbaycan vətəndaşının Nigeriyada öldürülməsinə görə cinayət işi açılıb
25/01/2021 [18:05]:
Azərbaycanlı deputat AŞPA-da erməni həmkarına: “Azərbaycan öz torpaqlarını azad edib"
25/01/2021 [18:04]:
Putin 12 il sonra Davos İqtisadi Forumunda çıxış edəcək
25/01/2021 [18:01]:
Mağazada istifadə müddəti bitmiş ərzaqlar aşkarlandı
25/01/2021 [17:58]:
250 baş qırqovul vəhşi təbiətə buraxılıb
25/01/2021 [17:54]:
Ombudsmanın nümayəndələri Əfqan Sadıqovla görüşdü
25/01/2021 [17:53]:
Milli Məclisdə gənc ailələrin sosial vəziyyəti müzakirə ediləcək
25/01/2021 [17:51]:
AŞPA-nın vitse-prezidentləri seçilib
25/01/2021 [17:50]:
Koronavirus keçirən kişi vaksinasiyadan bir neçə saat sonra öldü - FOTO
25/01/2021 [17:33]:
Putin yanvarın 23-də Rusiyada keçirilən etiraz aksiyalarına münasibət bildirib
25/01/2021 [17:32]:
XİN Ceyhun Bayramov və Cavad Zərifin görüşünə dair məlumat yayıb
25/01/2021 [17:31]:
Füzulinin Kürdlər kəndi - VİDEO
25/01/2021 [17:10]:
“Tağıyevin açdığı qızlar məktəbini sovet ideologiyası öz prinsiplərinə uyğun olaraq bağlayıb”
25/01/2021 [17:07]:
"Kəndin başının üstündə Şuşa qayaları “Domokl qılıncı” kimi asılıbsa, Daşaltıya hücum etmək nəyə lazım idi?
25/01/2021 [17:05]:
İran XİN rəhbəri Bakıda iqtisadi layihələrdən danışdı
25/01/2021 [17:04]:
ABŞ səfiri Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb
25/01/2021 [17:02]:
Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin onlayn formatda ilk iclası keçirilib
25/01/2021 [16:59]:
Rəsmi Bakı rusiyalı deputata cavab verdi - adı “qara siyahı”ya salındı
25/01/2021 [16:54]:
Bayraq sancarkən şəhid olan bölük komandiri... - FOTOLAR
25/01/2021 [16:47]:
Aygün Kazımovanı arxada qoydu, vərəmə tutuldu, 31 yaşında Amerikada güllələndi...
25/01/2021 [16:35]:
Şəhid ailələri və müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslərin 5 ilə mənzillə təminatı üzrə işlər görüləcək
25/01/2021 [16:33]:
“Azərbaycan mətbuatı qollarına bağlanmış zəncirdən xilas olmalıdır”
25/01/2021 [16:28]:
Sahibkar ölkə başçısından kömək istədi
25/01/2021 [16:25]:
DSMF sədri: “6500-dən artıq saxta əlillik işi ləğv edilib”
25/01/2021 [16:25]:
DSMF-nin İdarə Heyətinin sədri: “Son iki ildə 570 milyon manat həcmində vəsait dövlət büdcəsinə geri qaytarılıb”
25/01/2021 [16:20]:
Putinə gizli sarayı ilə bağlı sual verildi: “Mənə məxsus deyil”
25/01/2021 [16:09]:
İran XİN rəhbəri Bakıda iqtisadi layihələrdən danışdı
25/01/2021 [16:08]:
Dövlət qulluğuna qəbul olmaq istəyənlərin nəzərinə! - Yeni Müsabiqə
25/01/2021 [16:04]:
Mehriban Əliyeva yenidən Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının prezidenti seçilib
25/01/2021 [16:00]:
Qafqazda yeni nizamın arxitektoru: Azərbaycanın qlobal strategiyası və onun konseptual əsasları
25/01/2021 [15:46]:
15 prokurorluq işçisinə töhmət verilib, 8-i vəzifədən azad edilib
25/01/2021 [15:42]:
Xəstəxana direktorunun tutulmasının əməliyyat görüntüləri yayıldı - VİDEO
25/01/2021 [15:37]:
“Dedilər bizi bələdçilər satıb, amma onlardan biri qardaşım idi, döyüşdə şəhid oldu...”
25/01/2021 [15:32]:
Mutasiyalı virusun ilk görüntüsü yayıldı
25/01/2021 [15:31]:
BDU Çinin Anhui Universiteti ilə əməkdaşlıq edəcək
25/01/2021 [15:25]:
Azərbaycan Livana NOTA VERİB
25/01/2021 [15:23]:
Türkiyədə 117 yaşlı nənə əsgərlər üçün 115 cüt corab toxuyub - VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
16/11/2020 [22:46] - Araşdırma - ( 4081 dəfə baxılıb)

İşğaldan azad olunan regionların bərpa strategiyası - Professordan cazib resept...



Məruzə-seminar BMU, Maliyyə kafedrası Professor, iqtisad elmlər doktoru
SALEH MƏMMƏDOV
 
TƏBRİK MESAJİ

 BİZİM ERA ƏRƏFƏSİNDƏ İLK DƏFƏ VƏ MÖHTƏŞƏM VƏ TARİXİ QƏLƏBƏ MÜNASİBƏTİLƏ BÜTÜN AZƏRBAYCAN XALQINI, QƏHRƏMAN AZƏRBAYCAN ORDUSUNU, BİZİM BU QƏLƏBƏMİZƏ ÇOX CİDDİ KÖMƏK EDƏN ÜÇ QARDAŞ VƏ DOST ÖLKƏLƏRİN TÜRKİYƏ, İSRAİL VƏ PAKİSTAN XALQINI VƏ NƏHAYƏT BU İNCƏ VƏ BÖYÜK İŞLƏRİN BAŞINDA DURAN ALİ BAŞ KOMANDAN CƏNAB İLHAM ƏLİYEVİ TƏBRİK EDİRƏM.
 2000 İLLİK TARİXDƏ 50 MİLYONLUQ AZƏRBAYCANIN İLK VƏ ƏN QÜDRƏTLİ QƏLƏBƏSİ İDİ. 30 İLLİK ƏSARƏTDƏ QALAN TORPAQLARIN İŞĞALDAN AZAD OLUNMASI VƏ ÜSTÜMÜZDƏN TARİXİ LƏKƏNİ TƏMİZLƏMƏKLƏ YANAŞI ÇOX DAHA BÖYÜK ƏHƏMİYYƏTƏ MALİK OLDU.
 
44 GÜNLÜK VƏTƏN MÜHARİBƏSİNİN POZİTİV DƏRSLƏRİ

Azərbaycan xalqını uzun növbəli tarixi məğlubiyəət sindromundan çıxardı və bu millətin özünə güvəncı, öz gücünə inamı bərpa elədi.
200 illik Erməni Azərbaycan qarşıdurmasında ilk dəfə olaraq məğlubiyyət
sindromunu sındırdı, torpaq itirilmə ənənəsinə son verdi, əksinə 30 illik əsarətdə
olan vətən torpaqlarını azad etdi. Hər Bakı, Quba, Şamaxı soyqırımı haqqında
eşidəndə xəcalət çəkirdim. Bunlara son verildi.
İndi düşmən qarşısına görünməmiş qüdrətə sahib, super modern rəqəmsal texnologiyalı beşinci nəsil süni intelekt maşınlarına malik, müasir informasiya
texnologiyaları və soft proqram sistemləri ilə öyrədilmiş şəxsi heyyətə malik ordu
çıxarıldı.
Gözünü açıb düşünməyə vaxt tapa bilməyən düşmən prosesi heç belə qavraya bilmədi. Dünya hərb tarixində ən sürətli hücum əməliyyatı kimi qiymətləndirilə bilən bu müharibə zamanı ordu hər günə təqribən Sinqapur kimi nəhəng iqtisadi potensiallı dövlətin ərazisi qədər ərazisini işğaldan azad etmişdir. 43 gündə azad olunan bu ərazilərdə 25 dənə Sinqapur kimi dövlət qurmaq olardı və bunlarda Sinqapur kimi bir Rusiya kimi nəhəng ölkədən bir neçə dəfə artıq iqtisadi potensial əldə etmək olar.
 
İnformasiya yönündə uğurlu dərslər

Bu qısa zamanda siyasi və beynəlxalq müstəvidə görünməmiş, ağıla gəlməz
uğurlar əldə edilmişdir, beynəlxalq aləm 180 dərəcə düşmənə qarşı
yönəldilmişdir. Azərbaycanın son bir əsr ərzində beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılan pozitiv informasiyada daha çoxu son 4 ay ərzində çatdırılmışdır. Həm də intelektual səviyyəsinə görə qat qat yüksək.
Son 4 ayda prezident Əliyevin və onun köməkçilərinin ağıllı, məntiqli, əsaslandırılmış çox saylı intervulerində bir dənə olsun beynəlxalq konvensiyaların əksinə, pozulmasına fikir tapıla bilməmişlər.
 
Beynəlxalq öhdəliklər yönündə pozitiv uğurlar

Mən bildiyim analoji b. Konvensiya pozuntuları son 30 ildə 3 ölkədə olmuşdur.
İraq-Küveyt. Bütün dünya qarışdı, sərhədlərin bərpasına İEÖ və Ərəb liqası ölkələri 60 milyard nəqd pul xərclədi. Bu işğaldan dəyən zərər bir trilyona yaxın oldu. Bunun üstündə Səddam asıldı, on minlərlə insan tələfatı oldu.
Rusiyanın Krımı ilhaq etməsi, sərhədlərini zorla dəyişməsi. Buna qədər Rusiya uyğun pozğuntuları Gürcüstanda, Moldovada etmiş, Azərbaycanda stimullaşdırmışdı. Dərhal Rusiyanın üstünə çoxsaylı sanksiyalar axıdılmış. Rusiya və Ukrayna kimi Avropanın iki nəhəng ölkəsinin iqtisadiyyatı
çökdürülmüşdür. Avropa, Amerika böyük zərərlər görmüşdür. Ümumi zərərin məbləği yenə də bir trilyonu keçmişdir.
Azərbaycan sərhədlərinin pozulması daha gobud formada və daha böyük zərərlə olmuşdur. BMT və dünya düzəninə məsul olan İEÖ bir neçə quru bəyənat və qətnamə ilə işlərini bitmiş hesab etdi.
Azərbaycan təkbaşına həll etdi. Həm öz üzərinə düşən, həm də BMT və 38 İEÖ nin üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirdi və öz iqtisadiyyatını dağıtmadan, sürətli inkişafı təmin edərək. Əminəm Azərbaycan təcrübəsi ümumdünya konfliktlərinin həll olunmasında çox geniş istifadə olunacaq və Azərbaycanın köməyinə çox ehtiyac yaranacaq. Dünya ictimaiyyətini təqribən bir trilyon dollarlıq məsrəf və zərərdən azad etdi. Bu zərər və məsrəflərin 5%-ni İEÖ-lər dağıdılmış rayonların bərpasına bu və ya digər formada xərcləməyı borcludurlar.
 
İşğaldan iqtisadi zərərlər

Zərərlər böyükdür, saysız-hesabsızdır. Amma bu qədər böyük zərərlər Azərbaycan iqtisadiyyatını çökdürə bilmədi. Əksinə Azərbaycan toparlandı, resurslarına sahib çıxdı, resurs bölgüsünü optimallaşdırdı və sürətlə iqtisadiyyatını dirçəldə bildi.
İqtisadi inkişaf sürətlə getməklə qüdrətli ordu quruldu. 1 milyon qaçqın demək olar ki, heç bir kömək olmadan rahatlandı, yerləşdirildi, ev eşik sahibi edildi.
Müstəqillik ərəfəsində faktiki bərabar iqtisadi potensiala malik iki ölkə arasındakı
iqtisadi inkişaf fərqi dört dəfəyə qalxdı.
İqtisadi zərərlər müxtəlif hesablamalara görə 50 milyarddan 200 milyard dollara
qədər qiymətləndirilir. Təzminat üçün müraciətlər Ermənistana sübut etmək
olmurdu, amma İlham Əliyev Rusiya ilə birlikdə məcburi imza atdırdıqdan sonra cinayətkar kimi tərəf olduğunu qəbul etdi və indi artıq təzminat barəsində b.məhk. İş aqldırmaq olar.
 
Bərpanın təqribi dəyəri

Bərpa məsrəfləri təqribən 60 milyard dollar məsrəf tələb edir.
Əlbəttə uzun müddət vaxt tələb edir.
Bərpa işlərini həyata keçirmək üçün birinci növbədə qanunvericilik bazası
yaradılmalı və bununla da fərqli bir iqtisadi mexanizm qurmaq tələb olunur.
Hüquqi təminat üzrə artıq prezidentin start fərmanı var, bundan sonra bütün istiqamətlər detallaşdırılmalıdır. Belə sənədlər ləngiməmək məqsədi ilə pezidentin fərmanı ilə start verilməsi və sonradan qanun kimi parlamentə təsdiqə vermək olar. Əgər parlamentdə dəyişiklik nəzərdə tutlarsa qanunda əksini tapır və son qərar olaraq tətbiqə davam edilir.
Əlbəttə, bərpa konsepsiyası və strategiyası ayrıca hazırlana və tətbiq oluna bilməz, bu strategiya müharibədən sonrakı iqtisadi islahatlar kontekstinə uyğun və birlikdə qurulmalıdır.
 
Bərpa strategiyasının prinsipləri

Elm və texnologiyaya əsaslanan rəqəmsal keçidin şərtlərinə uyğun mexanizm
qurulması
Təhlükəsizlik və riskin qarşısının alınması üçün beynəlxalq sığorta və təkrar
sığorta sisteminin yaradılması
Yerləşdirmədə və maliyyələşdirmədə Türkiyə, İsrail, Pakistan və daha çox Azərbaycanlıların yaşayan ölkələr üçün xüsusi əlverişli rejim yaratmaq
Xarici kapital üçün bu bölgələrdə xüsusiilə əlverişli rejim yaratmaq, özəlliklə, ABŞ, Almaniya, BB, Yaponiya, Çin, C. Koreya, Sinqapur kimi ölkələrə tam manesiz rejim yaratmaq
 
Maliyyə mexanizmi

İmkan olduqca xarici mənbələri cəlb etmək lazımdı. Xarici kapital həm də qoruma funksiyasini yerinə yetirir. Nə qədər güclü ordu olmasına baxmayaraq, bu bölgədə bəlli səviyyədə risk qalmaqda davam edir. Riski aradan qaldırmaq üçün sığorta köməyə çatır.
Tam təminatlı Sığorta sistemi qurmaq zəruridir. Bunu isə yalnız dövlətin üzərinə qoymaq yanlış olardı. Mütləq beynəlxalq maliyyə kredit institutlarını və dünyanın sığorta nəhənglərinin cəlb etmək lazımdır. BVF və DB nəzdində fəaliyyət göstərən MİGA ilə artıq danışıqlara başlamaq vaxtıdır. Anthem income ABS, Allianz - Almaniya, Ping un insurance group - Çin kimi ən böyük şirkətlərdir, bunlarla danışıqlar başlamalıdır.
Bölgənin bərpası üçün böyük məbləğdə vəsait tələb olunur, qoyulan kapital riskdən, erməni terrorundan qorunmalıdır. Maliyyələşmə yükü əsasən ilkin olaraq neft fondunun üzərinə düşəcək, amma daxili və beynəlxalq maliyyə bazarlarında çox ciddi işləmək tələb olunacaq.
 
Maliyyə mənbələri

1. Şuşa dünya azərbaycanlılarının və bütövlükdə türklərinin rəmzi paytaxt şəhəri elan olunur və qanuni status verilir. Bununla bərabar Şuşa offshore zona elan olunur, vergisiz biznes və bank sistemi qurulur. İstənilən böyük banklar burada sərbəst rəqəmsal filial qura bilər. Bu banklar vasitəsi ilə güclü kapital axını həyata keçirmək olar. Dünyanın ən böyük bankları bura dəvət olunur. Bir iri bankın təqribən 3-4 trilyon dollar bank aktivləri var, əgər belə bir bank bank aktivlərinin 0,1% -ni belə bu bölgələrdə yerləşdirsə, 3-4 milyard dollar vəsaitcəlb etmiş oluruq.
2. Yerli banklar öz rəqəmsal filiallarını qurmalıdir, dövlətin bir bərpa bankı qurması və ya bərpa üzrə dövlətin agent bankı rolunu oynayan banka həvalə etməsi lazımdı. Bu məsələ, aqrar sənaye bankı və ya başqası ola bilər.
3. Maliyyə mənbəələri cəlb etmək üçün beynəlxalq maliyyə və kredit institutları və həmçinin, inkişaf etmiş ölkələrin hökümətləri və çoxsaylı fondları ilə danışıqlara başlamaq məqsədəuyğundur. Beynəlxalq konvensiya və qaydalara görə bu onların beyn. İctimaiyyət qarşısında götürdükləri öhdəliklərdi. BVF, DB, BİA, BMK, MİGA, İİB, AYİB, AİB və s qurumlar həm maddi kömək, həm texniki kömək, həm kreditlər verə bilər. Amma hamısı ilə danışıqlar artıq başlanmalıdırş
 
Maliyyə bazar alətləri

1. Şuşa şəhərində maliyyə mərkəzinin və maliyyə bazarının qurulması
məqsədəuyğundur.
2. Qurulmuş beynəlxalq bərpa sığorta qarantiyası ilə bərpa istiqrazlarının və digər maliyyə insrumentlərinin buraxılması və eyni zamanda onlara investisiya statusunun verilməsi xeyli vəsait toplamağa imkan verərdi.
3. Bərpa sığorta və əmanətlərin sığorta fondu hesabına zəmanət verilmiş investisiya əmanətlərinin dövriyyəyə buraxılması. Bu həm əmanət və həm də investisiya kimi çıxış edəcək. Mərkəz bankı gərək indidən bu maliyyə alətlərinin təlimatını hazırlaşın.
 
Kredit ehtiyyatları

Bərpa fondu üçün böyük miqdarda kredit resursları formalaşmalıdır. Bu
məqsədlə illik ən azı 20 milyard kredit resursları yığılmalıdır.
Faizlər bərpa zonasında 3-4 faizi aşmamalıdır.
Azərbaycan maliyyə potensialı illik kredit resurslarının həcminin 100 milyard
manata çatdırmağa imkan verir. Bu gün 15-16 milyard həcmindədir.
Bu resursların və bərpa maliyyə vəsaitinin istifadəsi zamanı şəhid ailələrinin, qazilərin və müharibə iştirakçıların biznesinin özəl maliyyələşməsi rejimi tətbiq olunur. Subsidiya, faizsiz kreditlər və ən əlverişli şərtlər.
 
Bərpa şərtləri

Mənə elə gəlir ki, şəhər və tarixi abidələrin bərpası 1988-ci il statusunda həyata keçirilsə daha yaxşı olardı, işğalda qalan miras 1988-ci il statuusna dönsə daha yaxşı olardı. Əlbəttə, burada əsas söz sahibi memarlarımız olacaq.
Bu bölgələrin barpası və investisiyaların yerləşdirilməsi zamanı bölgənin
içğaldan azad olunması prosesində xüsusi rolu olan Türkiyə, İsrail, Pakistan və digər ölkələrin Azərbaycanlı vətəndaşlarına Azərbaycan Respublikası vətəndaşı statusu səviyyəsində hüquq verilməsi və həmçinin bərpa güzəştlərinin tətbiq olunması
Böyük və dost dövlətlərdən əlverişli və güzəştli investisiya rejiminin elan
olunması. Bu prosesə ən böyük gücləri qatmaq lazımdır. Bu bölgənin gələcək təhlükəsizliyinin qarantı ola bilərdi.

 Elm sənayesinin qurulması

Bütün bərpa prosesi elmi- texnoloji inkişafın ən son nailiyyətləri əsasında həyata keçirilməsi zəruridir.
Rəqəmsal keçid dövrünə təsadüf edən hazırkı bərpa
prosesi başa çatana qədər virtual -rəqəmsal keçid başa çatmış olacaq.
Buna görə də bərpa prosesi ilk başlanğıcdan rəqəmsal prosesə, süni intelektlə və son model informasiya
texnologiyalarına əsaslanmalıdır.
 
Şuşa rəqəmsal universiteti

Bu məqsədlə məşhur Türk, İsrail və dünyanın ən məşhur universitetlərində fəaliyyət göstərən Azərbaycan alimlərinin iştirakı ilə Şuşada rəqəmsal smart elmi tədqiqat və təhsil universitetinin qurulması və xaricdəki Azərbaycan iş adamlarının bu işə cəlb olunması.
Bu təklif hörmətli alimimiz, Rutger universitetinin professoru GUBAD İbadoğlu tərəfindən də səsləndirilmişdir. Bu işə Nobel mükafatı laureatı hörmətli prof. Əziz Sancarın da dəvət olması məqsədəuyğundur.
Universitetdə bir neçə elmi labaratoriya yaradıla bilər. İlk növbədə
proqramlaşma, süni intellekt, nüvə tədqiqatları, fəza tədqiqatları, genalogiya
və s yaratmaq olar. Bu laboratoriyalar həm də böyük gəlir mənbəyi ola bilər.
Digər regionlarda da elmi təşkilatlar və startap şirkətlərin yaratmaq zəruridir.Bununla bərabər bütün Azərbaycan üçün pilot layihə olaraq Şuşada smart şəhər qurulması bütün ölkə üçün çox böyük effekti verərdi.
 
Sənayenin bərpası

Sünayenin bərpası üçün ən yaxşı təcrübə ikinci dünya müharibəsindən sonra faşistlərin dagıtdıqları Avropa şəhərlərinin bərpasıdı. Bu yolla da bizim bu bölgələrdə barpa işlərini aparmağımız məqsədəuyğundur.
Maliyyələşmə prosesində əsas yük beynəlxalq maliyyə-kredit qurumlarının və İEÖ üzərinə düşməlidir. Bizim əsas vəzifəmiz beynəlxalq konvensiya və müqavilələrə əsasən bu mənbəələri bərpa bölgəsinə adaptə etməkdir.
Sənayenin bərpası İsrail və Türkiyə mütəxəssisləri və texnologiyaları əsasında
koordinasiya olunması daha uyğundur.
Elmi-texnoloji və hərbi texnoloji sahələr prioritet elan olunması
məqsədəuyğundur.
Hər şəhərdə və iri qəsəbələrdə sənaye və aqrar industriya parklarının
salınması
 
Kənd təsərrüfatı və meşələrin bərpası

Kənd təsərrüfatının bərpası əsasən İsrail texnoloji və elmi
sistemi ilə bərpa olunması məqsədəuyğundur.
Bu məqsədlə İsrailin Moşav fondu ilə bərabər layihə sisteminin
hazırlanması və respublika təliminin keçirilməsi zəruridir.
Bu məqsədlə Cənubi Koreyanın KOPİA proqramı ilə və Avropa ittifaqı ilə əməkdaşlıq mexanizminin yaradılması və pilot layihələrin həyata keçirilməsi işi daha da sürətləndirə bilərdi.
Meşələr məhv edilib, dorğanıb, çatmadıqlarını qəsdən yandırılıb sıradan çıxarıblar. Bu region üçün böyük fəlakətə gətirib çıxara bilər: ekologiyaya, oksigenlə təminata, su təminatına, ətraf mühitin cirklənməsinə ağır zərbə vura bilər. Meşələrin
bərpasına beynəlxalq ekologiya təşkilatlarının cəlbi vacibdi.
 
Nəqliyyat və rabitənin bərpası, turizm və tarixi abidələrin bərpası

Nəqliyyat dəhlizlərinin yenilənməsi, bütün dəmir yol xəttlərinin bərpası və yalnız sürətli dəmir yolu xəttləri ilə. Hunday, Simens və digər sirkətlərin iştirakı ilə bütün istiqamətlərdə sürətli dəmir yollarının çəkilməsi
Avtomobil yollarının da iki istiqamətdə layihələndirilməsi: mövcud yolların
əsasən dövlət tərəfindən yenilənməsi, həmçinin paralel olaraq xarici iri
şirkətlərin dəvət olunması, öz hesablarına paralel pullu yolların çəkilməsi və
həmin şirkətlərin idarəçiliyinə verilməsi.
İri bölgələrdə yeni hava limanlarının inşaası
Turizmin potensialı böyükdür, bu sahədə ciddi addımlr atılması vacibdir
Tarixi abidələrin bərpasına beynəlxalq təşkilatların, o cümlədən BMT-nin cəlb
olunması zəruridir.

loading...
"TikTok" videosu çəkərkən canından oldu - DƏHŞƏT... + VİDEO
Azyaşlı uşaq kanalizasiya qapağını fişənglə havaya uçurtdu - VİDEO
Eyni anda diş çıxaran uşaqlar itlə evləndirildi İLGİNC SƏBƏB
Ona "balina" deyənləri əzmi ilə peşiman etdi - 60 kiloqram arıqladı...+ FOTOLAR
“Tağıyevin açdığı qızlar məktəbini sovet ideologiyası öz prinsiplərinə uyğun olaraq bağlayıb”
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
"Bizim görüşümüz çox olub, hər dəfə görüşəndə Niyaməddin müəllim şoka düşüb..."
Cəmiyyət
"Sponsor bizə elə bir rəqəm təqdim etmişdi ki, seriala başqasını dəvət edə bilmirdik..."
Cəmiyyət
Hikmət Hacıyev mətbuat katiblərinə ustad dərsi keçdi - FOTOLAR
Köşə
"Kəndin başının üstündə Şuşa qayaları “Domokl qılıncı” kimi asılıbsa, Daşaltıya hücum etmək nəyə lazım idi?
Cəmiyyət
“Ermənilər kim olub ki, onları qapımızda işlədib, ciblərinə pendir-çörək qoyurduq...”

Yazar
Ədalət Verdiyev
"Kəndin başının üstündə Şuşa qayaları “Domokl qılıncı” kimi asılıbsa, Daşaltıya hücum etmək nəyə lazım idi?
İlham İsmayıl
"Moskvada ermənilər restorana getməyə utanırlar ki, azərbaycanlılarla rastlaşmasınlar"
Elgün MƏNSİMOV
İdeal olmaq üçün deyil, normal olmaq üçün səylərimizi əsirgəməməliyik...
Seymur Verdizadə
İnsanlar vaksinə deyil, Oqtay Şirəliyevə inanmır...
Həftənin ən çox oxunanları
"Təyyarəyə, yaxşı kı, bomba yüklənməmişdi, yoxsa Sumqayıta bomba da ata bilərdim..."
"Moskvada ermənilər restorana getməyə utanırlar ki, azərbaycanlılarla rastlaşmasınlar"
"Bakıda qətlə yetirilən günahsız insanların ruhları qarşısında baş əyirəm" - Paşinyan
"Bəylər Eyyubovun və Ramil Usubovun Pirşağıdakı bağlarında pilləkən və qapı hazırlamışam"
Ermənilər Kəlbəcərdə Azərbaycan maşınlarının yolunu bağladı- Əraziyə ordu yeridildi...-VİDEO
"Bu peyvəndin həmin şəxslərə vurulması yolverilməzdir və..." - XƏBƏRDARLIQ
Pərvindən yayılan porno videoya REAKSİYA - "Sənin nəslini "stroy"a düzəcəm..." + VİDEO
"Hər ilana görə Zooparka 70 manat cərimə ödənildi" - “Qaraca qız” filminin Xədicəsi...
"Oqtay Şirəliyevə vurulan iynənin ucu dəyişdirilib yarısı da mənə vurulsaydı..." - FOTOLAR
"Mən müdir zad hərləmirəm, birinci və axırıncı dəfə olsun ki, mənimlə bu tonda danışırsan...”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2021
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: moderator_az@mail.ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247
X 1xbet
{literal} {/literal}