"ABŞ-İran sazişi sərt nəzarətsiz qalarsa, xülya olacaq" - MAQATE rəhbəri

"Nüvə obyektlərinə tam və detallı nəzarət olmadan istənilən razılaşma hüquqi baxımdan zəif və təhlükəli olacaq..."

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) rəhbəri Rafael Qrossi ABŞ və İran arasında aparılan danışıqlar fonunda açıq xəbərdarlıq edib. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "israelinfo.co" nəşri yazıb.

Danışıqlar öncəsi sərt mesaj

Onun sözlərinə görə, əgər mümkün sazişdə İranın nüvə obyektlərinə "superdetallı" beynəlxalq nəzarət mexanizmləri yer almazsa, belə razılaşma yalnız formal xarakter daşıyacaq və real təhlükələri aradan qaldırmayacaq.

Qrossi bu açıqlamanı Seul şəhərində verib. Eyni zamanda, Donald Tramp yaxın 48 saat ərzində İran tərəfi ilə yeni görüşün keçirilə biləcəyini bildirib. Lakin əvvəlki danışıqların uğursuz nəticələnməsi tərəflər arasında dərin fikir ayrılıqlarının qaldığını göstərir.

Nüvə proqramı əsas mübahisə mövzusu olaraq qalır

Son danışıqlar mərhələsi iflasa uğrayıb və Vaşinqton açıq şəkildə Tehranı nüvə proqramı ilə bağlı güzəştə getmək istəməməkdə ittiham edib. ABŞ administrasiyası müharibənin əsas məqsədinin İranın nüvə silahı əldə etmə riskinin tam aradan qaldırılması olduğunu vurğulayır.

Qrossi isə qeyd edir ki, İranın nüvə infrastrukturu o qədər genişdir ki, effektiv və davamlı sülh yalnız beynəlxalq müfəttişlərin tam nəzarəti ilə mümkün ola bilər. Onun sözləri ilə desək, "əks halda bu, real razılaşma deyil, sadəcə onun görüntüsü olacaq".

Nəzarətsiz qalan obyektlər və artan risklər

Mövcud vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirən amil isə İranın bəzi nüvə obyektlərini beynəlxalq müfəttişlər üçün qapalı saxlamasıdır. Xüsusilə ABŞ və İsrailin hava zərbələrindən zərər görmüş obyektlərə giriş hələ də məhdudlaşdırılıb.

MAQATE-nin məlumatına görə, hazırda agentlik ciddi informasiya çatışmazlığı ilə üzləşib: uranın zənginləşdirilməsinin faktiki dayandırılıb-dayandırılmadığı təsdiqlənmir, mövcud ehtiyatların həcmi isə qeyri-müəyyən qalır. Bununla belə, qiymətləndirmələr göstərir ki, İranın əlində 60 faiz səviyyəsində zənginləşdirilmiş təxminən 440 kiloqramdan çox uran mövcuddur.

Ekspertlər vurğulayır ki, bu səviyyədən silah üçün tələb olunan 90 faizə keçid texniki baxımdan çox qısa mərhələdir. Qrossi daha əvvəl bildirib ki, mövcud ehtiyat potensial olaraq bir neçə nüvə başlığı istehsalı üçün kifayət edə bilər.

Etimad deyil, mexanizm tələb olunur

Rəsmi Tehran nüvə proqramının yalnız dinc məqsədlər daşıdığını israrla bəyan etsə də, beynəlxalq qurumlar və Qərb kəşfiyyatları İranın keçmişdə - 2003-cü ilə qədər hərbi nüvə proqramına malik olduğunu xatırladır.

Yeni danışıqlar ərəfəsində Qrossinin mövqeyi aydındır: beynəlxalq ictimaiyyət sadəcə bəyanatlara güvənməməlidir. Yazılı, konkret və işlək nəzarət mexanizmləri olmadan əldə ediləcək istənilən razılaşma uzunmüddətli sülh deyil, sadəcə qısa fasilə effekti verə bilər.