İslamabad danışıqlarının ARXA PLANI - ABŞ və İranın yeni strategiyası

Müzakirə olunan əsas məsələlər arasında qlobal enerji təchizatında mühüm rol oynayan və İran tərəfindən faktiki olaraq bağlanan Hörmüz boğazı, İranın nüvə proqramı və Tehrana tətbiq olunan beynəlxalq sanksiyalar yer alıb.

Mənbələrin bildirdiyinə görə, əsas görüş zalında telefon istifadəsinə icazə verilməyib. Bu səbəbdən ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens və İran parlamentinin spikeri Məhəmməd Baqir Qalibaf kimi nümayəndələr fasilələr zamanı zaldan çıxaraq öz ölkələrinə məlumat ötürməyə məcbur olublar.

Pakistan hökumətindən bir mənbə bildirib ki, danışıqların ortasında razılaşma əldə olunacağına ciddi ümid yaranmışdı, lakin vəziyyət qısa müddətdə dəyişib. Digər mənbəyə görə, tərəflər razılaşmaya “çox yaxın” olub və təxminən 80% irəliləyiş əldə edilib, lakin bəzi əsas məsələlər yerindəcə həll olunmayıb.

İranlı iki yüksək vəzifəli mənbə danışıqların atmosferini “ağır və soyuq” kimi qiymətləndirib və qeyd edib ki, Pakistan tərəfi mühiti yumşaltmağa çalışsa da, tərəflərdən heç biri gərginliyi azaltmağa meylli olmayıb.

Bununla belə, bazar günü səhər saatlarına doğru atmosferdə müəyyən yumşalma müşahidə olunub və danışıqların bir gün uzadılması ehtimalı yaranıb. Lakin fikir ayrılıqları qalmaqda davam edib.

ABŞ tərəfinin fikrincə, İran əsas məqsədin – Tehranın heç vaxt nüvə silahı əldə etməməsinin təmin olunmasını kifayət qədər düzgün anlamayıb. İran tərəfi isə ABŞ-ın niyyətlərinə etimadsızlıq göstərib.

ABŞ prezidenti Donald Tramp bazar ertəsi bildirib ki, İran tərəfi “bu səhər zəng edib” və razılaşma üzərində işləmək istədiyini bildirib. Bu məlumat müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib, lakin ABŞ rəsmiləri tərəflər arasında əlaqənin davam etdiyini vurğulayıb.

Ağ Evin sözçüsü Olivia Wales qeyd edib ki, ABŞ-ın mövqeyi dəyişməyib: İran heç vaxt nüvə silahına sahib olmamalıdır və danışıqlar bu “qırmızı xətt” çərçivəsində davam edir.

Danışıqlar davam edir

Yaxın Şərq üzrə diplomat bildirib ki, ABŞ nümayəndə heyəti İslamabaddan ayrıldıqdan sonra da vasitəçilərlə əlaqələr davam edir. Pakistan tərəfi isə Tehran və Vaşinqton arasında mesajların ötürülməsini davam etdirir.

Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərif bildirib: “Məsələlərin həlli üçün bütün səylər davam edir.”

Hər iki tərəf üçün gərginliyin azaldılması mühüm görünür. ABŞ-da müharibəyə dəstək azalır, İranın enerji axınlarını məhdudlaşdırması isə qlobal iqtisadiyyata və inflyasiyaya mənfi təsir edir.

Mübahisənin əsas səbəbləri

Əsas mübahisə mövzusu İranın nüvə proqramıdır. Qərb ölkələri və İsrail hesab edir ki, İran nüvə silahı əldə etmək istəyir, Tehran isə bunu inkar edir.

ABŞ tərəfi İrandan:

* uranın zənginləşdirilməsini dayandırmağı

* nüvə obyektlərini sökməyi

* yüksək zənginləşdirilmiş uranı təhvil verməyi

* regional müttəfiqlərlə təhlükəsizlik çərçivəsini qəbul etməyi

* Hörmüz boğazını tam açmağı tələb edir.

İran isə öz növbəsində:

* daimi atəşkəs təminatı

* gələcək hücumların olmaması ilə bağlı zəmanət

* bütün sanksiyaların ləğvi

* dondurulmuş aktivlərin azad edilməsi

* nüvə proqramı üzrə hüquqlarının tanınması

* Hörmüz boğazına nəzarətin saxlanması kimi şərtlər irəli sürür.

Danışıqlarda eniş-yoxuşlar

Mənbələrin bildirdiyinə görə, danışıqlar zamanı gərgin anlar yaşanıb. Bəzi hallarda tərəflər zalı tərk edib, sonra yenidən qayıdıblar. Pakistanlı vasitəçilər, o cümlədən ordu komandanı Asim Munir və xarici işlər naziri İshaq Dar tərəflər arasında əlaqəni qorumağa çalışıblar.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bir məqamda ABŞ nümayəndələrinə belə deyib: “Cenevrə görüşündə diplomatiya davam edərkən hücum olmayacağını demişdiniz. Bəs indi sizə necə etibar edək?”

ABŞ və İsrailin İrana hücumu məhz əvvəlki Cenevrə danışıqlarından iki gün sonra başlamışdı.

Danışıqların sonunda ABŞ tərəfi “son və ən yaxşı təklif” təqdim etdiyini bildirib. Vitse-prezident Vens qeyd edib ki, tərəflər müəyyən anlaşma çərçivəsi təqdim edib və indi qərar İran tərəfinin üzərinə düşür.

Beləliklə, İslamabad danışıqları konkret razılaşma ilə nəticələnməsə də, tərəflər dialoq imkanını açıq saxlayır. Bu isə göstərir ki, bütün gərginliyə baxmayaraq, diplomatik həll ehtimalı hələ də gündəmdədir. /Lent.az/