Danışıqlar dalana dirənir: Böyük güclər arasında dolayı qarşıdurma dərinləşir

Qlobal güclər arasında artan geosiyasi gərginlik fonunda Yaxın Şərq yenidən diqqət mərkəzinə çevrilir. Böyük dövlətlərin rəqabəti artıq təkcə diplomatik müstəvidə deyil, hərbi və kəşfiyyat sahələrində də özünü daha açıq şəkildə göstərir. Xüsusilə ABŞ və İran arasındakı mürəkkəb münasibətlər fonunda üçüncü tərəflərin mümkün rolu beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. Ekspertlər bu prosesləri birbaşa toqquşmadan daha çox dolayı qarşıdurma mexanizmlərinin güclənməsi kimi qiymətləndirir. Mövcud dinamika isə regionda təhlükəsizlik balansının daha da həssaslaşdığını göstərir.

Politoloq Turan Rzayev mövcud həssas vəziyyətlə bağlı Moderator.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, Vaşinqton və Tehran arasında davam edən diplomatik təmasların nəticəsiz qalması informasiya mühitində yeni iddiaların ortaya çıxmasına gətirib çıxarıb:

 "ABŞ mətbuatında yayılan xəbərlərdə Rusiyanın bu prosesdə dolayı rol oynaya biləcəyi ehtimalı diqqətə çəkilir. İrəli sürülən versiyalara görə, Moskva tərəfindən İrana ABŞ hərbi qüvvələrinin yerləşdiyi ərazilərə dair, o cümlədən peyk təsvirləri ilə müşayiət olunan kəşfiyyat məlumatlarının ötürüldüyü iddia edilir. Bununla yanaşı, Rusiyanın daha inkişaf etmiş pilotsuz uçuş sistemlərini Tehrana təqdim etməyə hazırlaşdığı barədə məlumatlar da gündəmdədir.

Rusiya–İran xəttində hərbi-texniki əməkdaşlıq mövzusu isə yeni deyil və bu istiqamətdə müəyyən təcrübə artıq mövcuddur. Son illərdə tərəflər arasında qarşılıqlı xarakter daşıyan əlaqələr formalaşıb. Ukraynadakı müharibə fonunda İranın da Rusiyaya müxtəlif formalarda dəstək verdiyi barədə məlumatlar yayılıb. Bu mənada əsas sual əməkdaşlığın hansı səviyyəyə qədər genişləndiyi və onun açıq şəkildə həyata keçirilib-keçirilməməsi ilə bağlıdır".

Turan Rzayev onu da qeyd edib ki, mövcud şəraitdə Rusiyanın İrana açıq və genişmiqyaslı dəstək verməsi ehtimalı yüksək qiymətləndirilmir:

"Belə bir addım Moskvanı əlavə risklərlə üz-üzə qoya və ABŞ-la birbaşa qarşıdurma ehtimalını artıraraq vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirə bilər. Bu isə hazırkı strateji maraqlarla uyğun gəlmir. Bununla belə, ABŞ hərbi mövqelərinə dair məlumatların ötürülməsi kimi addımlar artıq dolayı iştirak kimi dəyərləndirilə bilər ki, bu da beynəlxalq praktikada “proxy” xarakterli qarşıdurmaların tipik nümunəsi hesab olunur.

Bu səbəbdən mövcud vəziyyəti birbaşa şəkildə “Rusiyanın müharibəyə daxil olması” kimi təqdim etmək düzgün yanaşma sayılmır. Daha real qiymətləndirmə ondan ibarətdir ki, böyük güclər arasında gərginlik yeni mərhələyə keçir və bu mərhələdə açıq toqquşmadan daha çox dolayı təsir alətləri və rəqabət formaları üstünlük təşkil edir. Bu artıq əvvəlkilərdən həm struktur, həm də ifadə baxımından ciddi şəkildə fərqlidir. İstəsən, daha da “kəskin siyasi analiz” səviyyəsinə qaldıra bilərəm".

Pərvin Şakirqızı