"Niyə bizdə "ətin ürpəşməsi" yaranır: təkamül bioloqu izah edir" - "Forbes"

"Qədim refleksin emosiyalar və musiqi ilə yenidən "oyanması"...

İnsanların hiss etdiyi "ətin ürpəşməsi" əslində yüz milyonlarla il əvvəl formalaşmış qədim refleksin qalığıdır. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Forbes" nəşri yazıb.

Qədim bioloji mexanizm və "ətin ürpəşməsi" 

Təkamül bioloqlarının izahına görə, bu mexanizm ilkin funksiyasını itirsə də, beyin tərəfindən yeni emosional reaksiyalar üçün yenidən istifadə olunur. Bu prosesin əsasını hər bir tük follikuluna bağlı kiçik əzələ - "arrector pili" əzələsi təşkil edir. Soyuq və ya stres zamanı simpatik sinir sistemi aktivləşir, noradrenalin ifraz olunur və bu əzələ yığılaraq tükləri qaldırır. Nəticədə dəridə "ətin ürpəşməsi" yaranır.

Uzun müddət bu hadisə sadəcə mexaniki reaksiya kimi izah olunub. Lakin Harvard tədqiqatçıları göstəriblər ki, sistem daha mürəkkəbdir: sinir ucları təkcə əzələyə deyil, həm də tük follikullarındakı kök hüceyrələrə təsir edir və bu, hətta saç artımına belə təsir göstərə bilər.

Təkamül qalığı və yeni funksional məna

Alimlərin fikrincə, insanın qədim əcdadları təxminən 1,5-2 milyon il əvvəl bədən tüklərinin böyük hissəsini itirib. Bu dəyişiklik daha yaxşı istilik tənzimlənməsi ilə bağlı olub. Çarlz Darvin hələ XIX əsrdə qeyd edib ki, tüklərin qalxması insanın digər məməlilərlə ortaq mənşəyinin izidir.

Zamanla bu mexanizm əsas müdafiə funksiyasını itirsə də, təkamül onu sıradan çıxarmayıb. Çünki sistem demək olar ki, enerji tələb etmir və "saxlanması" daha sərfəlidir. Beləliklə, o, yeni rol qazanaraq emosional reaksiyalara uyğunlaşmışdır.

Musiqi və emosiyalar zamanı "ətin ürpəşməsi"

"Ətin ürpəşməsi" yalnız soyuq və qorxu zamanı deyil, güclü emosiyalar və musiqi dinləyərkən də yaranır. 2011-ci ildə aparılan araşdırmalar göstərib ki, emosional səslər nəfəsin dəyişməsi, dərinin elektrik aktivliyi və simpatik sinir sisteminin oyanması ilə eyni fizioloji reaksiyanı yaradır.

"Nature Neuroscience"də dərc olunan tədqiqatlara görə, musiqi zamanı yaranan "ətin ürpəşməsi" anında beyində dopamin ifrazı artır və mükafat sistemi aktivləşir. Bu isə onu göstərir ki, qədim təhlükə refleksi müasir dövrdə "emosional intensivlik göstəricisinə" çevrilib. Beyin bəzən musiqini və güclü hissləri də "əhəmiyyətli hadisə" kimi qəbul edərək eyni sistemi işə salır.

Köhnə refleksin yeni həyatı

Təkamül nadir hallarda işlək mexanizmləri tamamilə ləğv edir. Əksinə, onları yeni funksiyalar üçün yenidən istifadə edir. "Ətin ürpəşməsi" də bunun ən aydın nümunəsidir: bir vaxtlar soyuq və təhlükəyə qarşı müdafiə mexanizmi olan bu refleks, bu gün insanın emosional və estetik təcrübələrinin bir hissəsinə çevrilib.