“Çaldıran döyüşü dini məzhəbçiliklə əlaqəli idi, yoxsa geosiyasətlə...”-ARAŞDIRMA
Oxunub: 3967
29 Nov 2021 | 18:41
“Çaldıran döyüşü dini məzhəbçiliklə əlaqəli idi, yoxsa geosiyasətlə...”-ARAŞDIRMA
“Sünni Osmanlıya qarşı mübarizə aparan sünni Misir məmlüklərinin ən yaxın müttəfiqi şiə Səfəvilər idi...”
 
 
Moderator.az Milli Kimlik Araşdırmaları Qrupunun üzvü Araz Şəhrilinin özünün “Səfəvilər: paralellər, ehtimallar, həqiqətlər...” əsəri əsasında hazırladığı “Moğolların Azərbaycan və orta Asiya üzərinə yürüşlərinin səbəbləri və ya tarix təkrarlanır” başlıqlı  I yazısını təqdim edir:
 
"Tarixin təkrarlanmasının bir səbəbi də odur ki, həmin tarixi hadisələrin iştirakçıları fərqli zamanlarda, lakin oxşar coğrafi-siyasi şəraitdə və eyni regionda yaşayır, fəaliyyət göstərirlər. Bu isə, öz növbəsində, bənzər qərarların verilməsinə, oxşar forma və metodların seçilməsinə gətirib çıxara bilər. Əslində, başqa cür mümkün də deyildir. Hər bir dövlətin xarici siyasətinin istiqamətlərini və xarakterini məhz onun yerləşdiyi coğrafi məkanın şərtləri diktə edir. 
 
Yuxarıdakı fikrə əsaslanaraq deyə bilərik ki, Əhəmənilər imperiyası ilə Makedoniya dövləti arasında müharibə istənilən halda baş verməli idi. Bu savaşı İranın və Yunanıstanın yerləşdikləri coğrafi ərazilərin şərtləri alovlandırmış, III Daranın bacarıqsızlığı və Makedoniyalı İsgəndərin istedadı isə bəlli nəticələri yaratmışdır. Lakin coğrafi-siyasi rakursdan baxsaq görərik ki, bu nəticələrin özü də kifayət qədər nisbidir. İranı və Orta Asiyanı işğal etmiş Makedoniyalı İsgəndər özünü Əhəmənilərin varisi kimi aparmağa başladı. Onun ölümündən sonra (e.ə. 323-cü il) keçmiş Əhəməni ərazilərində möhkəmlənmiş makedoniyalılarla (Selevkilərlə) Misirdə və Yunanıstanda qurulmuş digər Makedoniya dövlətləri arasında qanlı müharibələr qısa fasilələrlə e.ə. 321-ci ildən e.ə. 168-ci ilədək davam etdi. 
 
1514-cü ildə baş vermiş Çaldıran döyüşünü məzhəbçiliklə əlaqələndirənlər unudurlar ki, 1473-cü ildə Otluqbeli savaşında bir-birini qılıncdan keçirən hər iki tərəf – həm ağqoyunlular, həm də osmanlılar hənəfi məzhəbində olan türkmanlar idi. Şiə Şeyx Cüneydi sünni şirvanşahla şiə qaraqoyunlular, şiə Şeyx Heydəri isə sünni şirvanşahla sünni ağqoyunlular qətlə yetirmişdilər. Sünni Osmanlıya qarşı mübarizə aparan sünni Misir məmlüklərinin ən yaxın müttəfiqi şiə Səfəvilər idi. Yenə də sünni Babur şah sünni Şeybani xanla müharibədə yalnız şiə Şah İsmayıla arxalanırdı. Bu misalları ona görə çəkdik ki, orta əsr insanlarının dini fanatizmdən kifayət qədər uzaq olduqları, proseslərə rasional və praqmatik yanaşdıqları aydın şəkildə görünsün. 
 
Geosiyasətin eyni məkanda, lakin müxtəlif dövrlərdə doğurduğu digər analoji nəticələrə nəzər salaq:
 
VI əsrin ortalarında Orta Asiya regionunda böyük və güclü Abdalı imperiyası mövcud idi. Altayda və indiki Moğolustanda isə tarixin ən qüdrətli imperiyalarından biri – Göytürk xaqanlığı qurulmuşdu. 560-cı ildə Abdalı şahı Qatfar göytürklərin diplomatik missiya ilə göndərilmiş karvanına hücumun təşkil olunması barədə göstəriş verdi və Göytürk elçiləri qətlə yetirildi. İstemi xaqanın əmri ilə böyük Göytürk ordusu Orta Asiyaya soxuldu. Abdalı qoşunları həlledici döyüşü qəbul etməyib geri çəkildilər. Buxara, Səmərqənd və digər şəhərlər göytürklərin əlinə keçdi, Daşkənd şəhəri yandırıldı. 565-ci ildə Qarşi şəhəri yaxınlığındakı döyüşü uduzduqdan sonra  abdalılar Faqoniş adlı knyazı özlərinə yeni şah seçərək müqaviməti davam etdirsələr də, bir neçə illik aqoniyadan sonra Abdalı dövləti süquta uğradı. 
 
XIII əsrin əvvəllərində bu faciəli hadisələrin üstündən təxminən yeddi əsrə yaxın bir vaxt keçmişdi. Orta Asiya regionunda böyük və güclü Xarəzmşahlar imperiyası mövcud idi. Altayda və indiki Moğolustanda isə tarixin ən qüdrətli imperiyalarından biri – Yekə Moğol Ulusu qurulmuşdu. 1218-ci ildə Xarəzmşah Əlaəddin Muhəmməd moğolların ticarət karvanına hücumun təşkil olunması barədə göstəriş verdi, ardınca isə bunun səbəbini aydınlaşdırmaq üçün gəlmiş moğol elçiləri qətlə yetirildi. 1219-cu ildə Çingiz xaqanın əmri ilə böyük monqol ordusu Orta Asiyaya soxuldu. Xarəzm qoşunları həlledici döyüşü qəbul etməyib geri çəkildilər. Buxara, Səmərqənd və digər şəhərlər moğollar tərəfindən məhv edildi. Yandırılmış şəhərlərdən biri yenə də Daşkənd idi. 1220-ci ildə Orta Asiya türkləri şahzadə Cəlaləddini yeni xarəzmşah kimi tanıyaraq onun rəhbərliyi altında müqaviməti davam etdirsələr də, 12 illik aqoniyadan sonra, 1231-ci ildə Xarəzmşahlar dövləti süquta uğradı".
 
(Davamı var)
 
Müəllif: Milli Kimlik Araşdırmaları Qrupunun üzvü Araz Şəhrili
 
Oxşar xəbərlər
N.Tusi adına Klinika
00:07, Bu gün
Ermənilər Fransada cinayət törətdilər
22 Jan 2022 | 23:52
Şamaxı sakinindən qanunsuz odlu silah götürülüb
22 Jan 2022 | 23:47
Pərviz bu gündən “Survivor”a qoşuldu
22 Jan 2022 | 23:09
Alimlər insan ölümünü 3, 5 ilədək dəqiqliklə qabaqcadan proqnozlaşdırmağı ÖYRƏNDİ...
22 Jan 2022 | 23:00
Mingəçevirdə ana və azyaşlı övladları dəm qazından zəhərlənib, ölən var
22 Jan 2022 | 22:59
Azərbaycanlı musiqiçi intihar etdi - FOTO
22 Jan 2022 | 22:15
Ərdoğan və Rəisi telefonla danışdılar
22 Jan 2022 | 21:59
Uşağın doğulmasından öncə valideynlərin cavab tapmalı olduğu 10 SUAL - MARAQLI 
22 Jan 2022 | 21:43
Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçusu həlak olub - RƏSMİ
22 Jan 2022 | 21:35
Qazaxıstan Nazarbayevin dağıdılmış abidəsini bərpa etməyi planlaşdırmır
22 Jan 2022 | 21:24
Paşinyan Putinə niyə zəng etdi? - “Göstərmək istəyir ki...”
22 Jan 2022 | 21:12
Gəncənin icra başçısı yeni rəis təyin etdi
22 Jan 2022 | 21:08
“Tərəf müqabili kimi qardaşım İlhamdan yoxdur”
22 Jan 2022 | 20:59
Bərdədə 31 yaşlı kişi güllələnib
22 Jan 2022 | 20:56
"Ukraynaya PUA tədarükünə görə Türkiyəni günahlandırmaq olmaz" - Akar
22 Jan 2022 | 20:41
Koronavirusdan daha qorxunc: peyvənd edilmədən bəşəriyyəti nə gözləyir- Bill Qeyts
22 Jan 2022 | 20:39
İnsanlar 130 ilə qədər yaşayacaq - Şok araşdırma
22 Jan 2022 | 20:34
Kişi orqanizminə Viaqra kimi təsir edən məhsullar
22 Jan 2022 | 20:27
"Uğurlarımıza sevinməyənlərin çoxu..." - Millət vəkilinin qızı söz atdı
22 Jan 2022 | 20:19
Azərbaycanlı tiktokerlər arasında canlı yayımda qalmaqal - VİDEO
22 Jan 2022 | 20:17
Heydər Əliyevin çətin günlərindən danışdığı - Nadir videosu
22 Jan 2022 | 20:07
Erməni kilsəsi Qarabağda mövqelərini gücləndirməyə başladı - Təhlükəli gediş...
22 Jan 2022 | 19:49
“Paşinyan sındırılıb, özünü də sakit aparır, amma heç nə öyrənməyib”
22 Jan 2022 | 19:45
"Belə davam etsə, bir gün Sünik İrəvanın mərkəzində partlayacaq"
22 Jan 2022 | 19:44
Nəyə görə yeməkdən sonra çimmək olmaz?
22 Jan 2022 | 19:42
Blinken kanadalı həmkarı ilə Ukrayna ətrafındakı vəziyyəti müzakirə edib
22 Jan 2022 | 19:03
Gömrük Akademiyası növbəti ISO standartı üzrə audit prosesindən uğurla keçib - FOTO
22 Jan 2022 | 18:53
Rəşad Dağlının dostunu güllələyən şəxs hökmdən narazıdır
22 Jan 2022 | 18:41
Çin lideri Putindən Ukraynaya “hücum”u təxirə salmasını istəyib
22 Jan 2022 | 18:20
Texnoblogerdən valideynlərə xəbərdarlıq: “Azyaşlılar bank kartlarınızla tiktokerləri “yemləyir”
22 Jan 2022 | 18:18
Saatlıda qanunsuz ov edən şəxs saxlanılıb
22 Jan 2022 | 18:05
Çin dövlət televiziyası “Alibaba” şirkətinin rəhbərini korrupsiyada ittiham edib
22 Jan 2022 | 18:01
“Rusiya Qarabağda yeni “sürpriz” hazırlayır” - ŞOK İDDİA
22 Jan 2022 | 18:00
İnfeksionistdən xəbərdarlıq: "Yeni virusun simptlomları..."
22 Jan 2022 | 17:57
DİM imtahan keçirdi
22 Jan 2022 | 17:55
Kreml  tarixdən dərs ALMALIDIR
22 Jan 2022 | 17:47
Sərhədlərin açılması: Qars sakinləri səbrsizliklə gözləyir, Yerevanda isə...
22 Jan 2022 | 17:42
Bu yol 30 ilə yaxındır ki, keçilməz haldadır - VİDEO
22 Jan 2022 | 17:38
“Soyqırımının ildönümündə Xocalını azad etməliydik - Əfsus ki, təxribatlar...”
22 Jan 2022 | 17:38
DİN rəsmisindən gənclərə çağırış: “Narkotik maddə istifadəçilərinin özləri də istintaqa cəlb edilə bilərlər”
22 Jan 2022 | 17:35
Günorta yuxusunun inanılmaz faydaları: Yüksək təzyiqi olanlar...
22 Jan 2022 | 17:33
"Xəngəlin dadına doya bilmədik" - Məşhur türkiyəli sənətçilər Bakıda
22 Jan 2022 | 17:24
Ebru Gündeşin sirr kimi saxladığı qızı ilk dəfə üzə çıxdı – FOTO
22 Jan 2022 | 17:22
Göyçayda evin zirzəmisində çətənə yetişdirən şəxs TUTULDU – FOTO+VİDEO
22 Jan 2022 | 17:18
“Legiya” Mahir Emreli üçün 400 min avroluq təklifə “yox” dedi
22 Jan 2022 | 17:17
“Lavrovu tənqid etməyim mənə qarşı təqiblərə səbəb oldu” - Eldar Həsənovun son sözü...
22 Jan 2022 | 17:17
Zaxarova hiddətləndi: “İkinci Dünya Müharibəsinin təbliğatını xatırladır”
22 Jan 2022 | 17:15
Ötən gün 23 yanğına çıxış olub, 10 nəfər xilas edilib
22 Jan 2022 | 17:07
Azərbaycan millisi Avropa çempionatındakı ilk oyununa çıxır - VİDEO
22 Jan 2022 | 17:04
AMEA-nın çarəsiz qərarı - "Mübarizəmi bu sistemin öz daxilində aparacağam" - Kərim Şükürovdan istefası ilə bağlı açıqlama
22 Jan 2022 | 16:58
"Memati"nin həyat yoldaşı görənləri heyran etdi - FOTO
22 Jan 2022 | 16:53
Ölkədə bu gün peyvənd olunanların sayı AÇIQLANDI
22 Jan 2022 | 16:42
Azərbaycanda un və çörəyin qiyməti ilə bağlı mühüm addım - VİDEO
22 Jan 2022 | 16:39
Bakıda narkotacirlər və narkokuryerlər saxlanılıb - VİDEO
22 Jan 2022 | 16:38
Azərbaycanda daha 1614 nəfər koronavirusa yoluxub, 16 nəfər ölüb
22 Jan 2022 | 16:37
60 yaşlı qadın intim hislərinə qurban getdi
22 Jan 2022 | 16:36
Anarın “800 cüt ayaqqabı açıqlaması”na cavab: “Bunlar mənəvi baxımdan zəngin olmayan insanlardır”
22 Jan 2022 | 16:33
Hadisə və sevgilisinin videosunu lağa qoydular - VİDEO
22 Jan 2022 | 16:27
“Trendyolun hədəfi Azərbaycan deyil” - Mütəxəssislər Türkiyə nəhəngi haqda
22 Jan 2022 | 16:25
"Yeri gələndə nəvələrim döyülür də" - Mehriban Xanlarova
22 Jan 2022 | 16:25
Türk ordusu hərəkətə keçdi: Dronlar hədəfləri məhv etdi
22 Jan 2022 | 16:20
“Atamın evini əxlaqsızlıq yuvasına çevirmisən” deyib qohumunu öldürdü - Bir qətlin TƏFƏRRÜATI
22 Jan 2022 | 16:17
“Hesab edirəm ki, bundan sonra karantin qaydalarını sərtləşdirməyə ehtiyac yoxdur...”
22 Jan 2022 | 15:47
“Atam xəstəxanaya çatdırılanda liftdə keçindi, heç bir xəstəliyi də yox idi...”
22 Jan 2022 | 15:42
Qurban Qurbanov: "Mən də bundan razı qaldım" - VİDEO
22 Jan 2022 | 15:39
“Caliber”: Əzablı yollarla və ya iranlı sürücülər Görus-Qafan magistralı barədə - VİDEO
22 Jan 2022 | 15:34
Komando hərbi hissəsində təlim məşqləri keçirilib - VİDEO
22 Jan 2022 | 15:28
Prokuror köməkçisi həbs edilən ilahiyyatçının ailəsindən də 50 min alıb - Cəzasını azaldacaqmış
22 Jan 2022 | 15:24
Azərbaycanda karantin nəzarətinə götürülmə qaydası dəyişdi
22 Jan 2022 | 15:20
Le Figaro: "NATO Rusiya ilə müharibəyə hazırlaşır"
22 Jan 2022 | 15:15
“Malikanəsində həftədə 5 dəfə qrup seks təşkil edilir, qadınlar donuza bənzədilirdi” - FOTO
22 Jan 2022 | 15:14
Bakıda yarımtikilidə güclü yanğın - VİDEO
22 Jan 2022 | 15:13
Polisin üstünə avtomobil sürən narkotacir saxlanıldı - VİDEO+FOTO
22 Jan 2022 | 15:03
Aparıcıdan hamını heyrətləndirən açıqlama: "Döşlərim sərvət dəyərindədir, əllətmirəm" - FOTOLAR
22 Jan 2022 | 14:58
Azərbaycanda sürətlə yayılan xəstəliklər: “Omikron”, yoxsa “influenza”?
22 Jan 2022 | 14:57
Rumıniya Rusiyanı “dəmir pərdə” yaratmaqda suçladı
22 Jan 2022 | 14:50
“Rusiyaya toya gedəndə bildim ki, qayıdanda atamı görməyəcəm, vidalaşıb getdim”
22 Jan 2022 | 14:47
DSX əsgərinin intiharı ilə bağlı cinayət işi başlandı
22 Jan 2022 | 14:40
Ötən il Bakıda yol qəzalarında 197 nəfər həlak olub
22 Jan 2022 | 14:37
Agentlik: “Azad olunmuş ərazilərin qış turizm potensialı genişdir”
22 Jan 2022 | 14:34
Sumqayıt sakini Bakıda maşın oğurlayıb aeroporta apardı
22 Jan 2022 | 14:28
Oğlu Baloğlan Əşrəfovdan danışıb ağladı - VİDEO
22 Jan 2022 | 14:28
Son bir ildə 114 uşaq övladlığa verilib
22 Jan 2022 | 14:25
"Krım heç vaxt Ukraynaya qaytarılmayacaq" - Almaniya rəsmisindən İLGİNC AÇIQLAMA
22 Jan 2022 | 14:25
Ələt-Astara yolunda TIR qəzaya düşüb - VİDEO
22 Jan 2022 | 14:21
Monteneqro baş naziri 500 kiloqramlıq kokain işində ifadə verəcək
22 Jan 2022 | 14:21
ASALA-nın təhdidini gözardı etmək olmaz: Bakı və Ankara hərəkətə keçməlidir
22 Jan 2022 | 14:18
“Kərim Şükürovu məcburi olaraq vəzifədə saxlamaq qanuna ziddir”
22 Jan 2022 | 14:18
“Gənclərimizin əksəriyyəti tara bağlıdır, ona qarşı özlərində məhəbbət yaradıblar...”
22 Jan 2022 | 14:17
“Toya gedəndən 1 saat sonra ordan qaçmaq istəyirsən” - Fazil Mustafa
22 Jan 2022 | 14:08
DSX-nin matrosu Hərbi Hospitalda intihar etdi
22 Jan 2022 | 14:05
"Azərbaycanda koronavirusdan ölənlərin 90%-i vaksin olunmayanlardı"
22 Jan 2022 | 13:52
Ukraynadakı ağlasığmaz inflyasiyada koronavirus və Putin günahkardır...
22 Jan 2022 | 13:43
""Omikron"a yoluxmusan? Boğazını araqla qarqara elə..." - Rusiyalı akademikdən məsləhət
22 Jan 2022 | 13:41
“Haqqıma girin, hesabım məhşərə qalsın”
22 Jan 2022 | 13:38
“Məşğulluq marafonu” üzrə 1550-dən çox şəxs işlə təmin olunub
22 Jan 2022 | 13:36
Putinlə Paşinyan Azərbaycan-Ermənistan sərhədlərinin müəyyənləşməsini müzakirə edib
22 Jan 2022 | 13:25
Sizcə...
22 Jan 2022 | 13:24
Birinci vitse-prezidentə və vitse-prezidentlərə ömürlük diplomatik pasport verilməsi təsdiqlənib
22 Jan 2022 | 13:22
Ayda 950 dollara 9 "kvadrat": Nyu Yorkdakı ən kiçik mənzil necə görünür... - FOTO
GÜNLÜK
22 Jan 2022 | 15:03
Aparıcıdan hamını heyrətləndirən açıqlama: "Döşlərim sərvət dəyərindədir, əllətmirəm" - FOTOLAR
22 Jan 2022 | 12:12
“Orda ikinci erməni dövləti olmayacaq, Azərbaycan olacaq, vəssalam!” - Tofiq Zülfüqarov
22 Jan 2022 | 11:55
Rusiya və Çinin təhdidlərinə qarşı... - Pompeo ABŞ-ı Reyqan dövrünə müraciət etməyə çağırdı
22 Jan 2022 | 10:40
Nəyə görə Osmanlı dövlətində dilənçi yox idi?..-ARAŞDIRMA
22 Jan 2022 | 12:27
Bu qidalar insanları kütləvi şəkildə ağılsızlaşdırır...-İNGİLİS ALİMLƏRİ
22 Jan 2022 | 12:33
Boyundan asılır, virusu tutur: SARS-CoV-2 detektoru necə işləyir… 
22 Jan 2022 | 15:47
“Atam xəstəxanaya çatdırılanda liftdə keçindi, heç bir xəstəliyi də yox idi...”
22 Jan 2022 | 13:52
Ukraynadakı ağlasığmaz inflyasiyada koronavirus və Putin günahkardır...
22 Jan 2022 | 11:32
Əfqanıstanın tək erotik film ulduzu - Bəlkə də, videolarımı izləyən talibançılar... - FOTOlar
22 Jan 2022 | 10:18
İsrail qırıcıları Tehrana qarşı irimiqyaslı təlimlər keçirir
HƏFTƏLİK
16 Jan 2022 | 11:49
"Bədənimi görməyinizi istəyirəm" yazıb yarıçılpaq şəklini yaydı - FOTO
16 Jan 2022 | 11:27
Əxlaqsız filmlərə çəkildi, 8 il sonra ərə getdi, xərçəngdən öldü - FOTO
19 Jan 2022 | 11:16
"Üç həftəyə Azərbaycanda qırğın günlər başlayacaq" - Vasif İsmayıldan xəbərdarlıq...
16 Jan 2022 | 13:33
Sərhədə yaxın bazada 24 bombardmançı göründü, ”İsgəndər”lər də gedir...
16 Jan 2022 | 14:23
20 Yanvardan öncə Bakının yarıdan çoxu erməniləşibmiş...-XƏRİTƏ
19 Jan 2022 | 19:15
“Putin Lavrovu Bakıya göndərəcək, Azərbaycan Süniki işğal edəcək, sonra isə...” - ŞOK SSENARİ
21 Jan 2022 | 14:07
"Laçın dəhlizində qayda müəyyənləşdirmək səlahiyyətini ölü daşıyan rus generalına kim və nə zaman verib?"
17 Jan 2022 | 12:50
“Səlcuq Bayraktara burada təhsil verdiyimiz üçün utanıram”
17 Jan 2022 | 09:55
"Hesab edin ki, Qırğızıstanın prezidenti onu xilas edib..."
22 Jan 2022 | 15:03
Aparıcıdan hamını heyrətləndirən açıqlama: "Döşlərim sərvət dəyərindədir, əllətmirəm" - FOTOLAR
AYLIQ
22 Jan 2022 | 15:03
Aparıcıdan hamını heyrətləndirən açıqlama: "Döşlərim sərvət dəyərindədir, əllətmirəm" - FOTOLAR
22 Jan 2022 | 12:12
“Orda ikinci erməni dövləti olmayacaq, Azərbaycan olacaq, vəssalam!” - Tofiq Zülfüqarov
22 Jan 2022 | 11:55
Rusiya və Çinin təhdidlərinə qarşı... - Pompeo ABŞ-ı Reyqan dövrünə müraciət etməyə çağırdı
22 Jan 2022 | 10:40
Nəyə görə Osmanlı dövlətində dilənçi yox idi?..-ARAŞDIRMA
22 Jan 2022 | 12:27
Bu qidalar insanları kütləvi şəkildə ağılsızlaşdırır...-İNGİLİS ALİMLƏRİ
22 Jan 2022 | 12:33
Boyundan asılır, virusu tutur: SARS-CoV-2 detektoru necə işləyir… 
22 Jan 2022 | 15:47
“Atam xəstəxanaya çatdırılanda liftdə keçindi, heç bir xəstəliyi də yox idi...”
22 Jan 2022 | 13:52
Ukraynadakı ağlasığmaz inflyasiyada koronavirus və Putin günahkardır...
22 Jan 2022 | 11:32
Əfqanıstanın tək erotik film ulduzu - Bəlkə də, videolarımı izləyən talibançılar... - FOTOlar
22 Jan 2022 | 10:18
İsrail qırıcıları Tehrana qarşı irimiqyaslı təlimlər keçirir