![Müasir ailələrin problemi: Əzilən kişilər](https://moderator.az/cphoto/670x420/2023/05/22/1684738355_kisiler-1.jpg)
Hər gün media vasitəsilə yeni evlilik və ya məişət zorakılığının şahidi oluruq. Daha çox kişinin qadına qarşı zorakılığı barədə eşidirik. Bəs zorakılıqla bağlı bildiyimiz bəzi məlumatlar nə dərəcədə doğrudur? Bəs, qadının kişiyə zorakılığı?
Münasibətlərdə kişi və qadınların zorakılıqlarını ölçmək üçün araşdırma aparan sosioloqlar Straus və Gellesin araşdırmasına görə, kişi və qadınların zorakılıq davranışının tezliyi eyni olub. Bununla belə, Nyu York Universiteti və başqa mərkəzlər tərəfindən edilən digər mühüm araşdırmada kişi zorakılığının qadın zorakılığından daha çox zərərli olduğu bəlli olur. Əri tərəfindən zorakılığa məruz qalan qadınlar döyüldükdən sonra xəsarət alıblar və onlara tibbi yardıma aparılıb. Münasibətlərdə zorakılıq kişilərin deyil, qadınların ölümü ilə nəticələnə bilər.
Psixoloji şiddətin də bir şiddət növü olduğunu deyən mütəxəssislər kişilərin qadınlardan daha çox psixoloji şiddətə məruz qaldığını bildiriblər.
Kişilərə qarşı başqa bir psixoloji zorakılıq isə müzakirə zamanı kişilərin danışmasına icazə verilməməsidir. Əslində kişi bayırda çox danışmır. Təbiətinə görə qadın dərdini rahatca danışaraq dərdləşir, amma kişi özünü bu mənada ifadə edə bilmir. Özünü ifadə edə bilməyəndə özünü ifadə etməyin yeganə yolunu zorakılıq görür. Kişilərin cəmiyyətdə bütün yükü daşımalı olan şəxs kimi qəbul edilməsi də psixoloji zorakılıqdır. Təəssüf ki, kişi nə özünü izah edə bilir, nə də dinlənilir və bu vəziyyətdə ilişib qalan kişi psixoloji zorakılığa da məruz qalır.
Kişilərə qarşı edilən digər psixoloji zorakılıq isə kişinin ailə bütövlüyünün pozulması təhlükəsidir. Çünki qadın bilir ki, ailə bütövlüyü pozulanda hamı onun tərəfində olacaq. Uşaq anasının yanında qalır və müəyyən yaşa qədər bunu bilir. Kişi çarəsiz qalıb, ona görə də övladını, ailəsini itirmək istəmir.
Kişilərin qadınlardan fiziki cəhətdən daha güclü olduğunu və kişi zorakılığının dağıdıcı nəticələrini nəzərə alsaq, qadınların kişilərə şiddət göstərməsinin nə qədər çətin olduğunu başa düşə bilərik. Əslində, məncə, hamımız bilirik ki, “qadınlar da kişilərə qarşı zorakılıq edir” iddiası təsəvvür etmək mümkün olmayacaq qədər yalandır. Biz həmçinin bilirik ki, qadınlar tərəfindən törədilən zorakılıq çox vaxt qadınların özünü müdafiə və müdafiəsinə cavabdır. Ona görə də tezlik sayca bərabər görünsə də, bütün heteroseksual münasibətlərdə şiddət varsa, bunun daha çox kişilərin qadınlara qarşı davranışı olduğunu söyləyə bilərik.
Kişi-qadın münasibəti qarşılıqlı əlaqəyə əsaslanan ikitərəfli ünsiyyətdir. Münasibətlərin qarşılıqlı xarakter daşıması, ər-arvadın bir-birlərinə göstərdiyi şiddətin dinamikasını təhlil etmək və həll yollarını tapmaq üçün bir araşdırmada qadına şiddətlə yanaşı, kişilərə qarşı şiddətin də araşdırılmasını zəruri edir.
Bir çox cəmiyyətlərdə qadınların kişilərə qarşı zorakılığa məruz qaldığını qəbul etmək kişi ənənəsini, kişiliyi və kişi üstünlüyünü təhdid etdiyi üçün qəbuledilməz bir hadisədir. Ancaq son illərdə aparılan bəzi araşdırmalar kişilərin də qadın partnyorları tərəfindən zorakılığa məruz qaldığını göstərir.
Zorakılıqla bağlı araşdırmalar araşdırıldığında qadına qarşı zorakılığın diqqət mərkəzinə düşdüyü müşahidə edilir. Bu vəziyyət məişət zorakılığının və şiddətin qurbanı olan kişilərin görünməməsi anlayışlarını bir araya gətirdi
Ölkəmizdə zorakılıq həm ictimaiyyətin, həm də medianın mühüm gündəmini təşkil etsə də, qadına qarşı zorakılıq daha çox müzakirə edilir və kişilərə şiddət, xüsusilə də qadınların kişi partnyorlarına qarşı zorakılığı çox vaxt ağla gəlmir. Bu kontekstdə qadına qarşı zorakılıq kimi kişilərə qarşı zorakılıq da araşdırılması lazım olan sosial hadisədir. Az və ya çox, yüngül və ya ağır olması mövzunun dəyərini aşağı salmır. Kişilər zorakılığa təkcə arvadı tərəfdən deyil, həm də cinsindən asılı olmayaraq yaxın dostları və qohumları və ya tanımadıqları insanlar tərəfindən məruz qalırlar.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı zorakılığı “ölümə, zədələnməyə, psixi zədələnməyə, inkişafın pozulmasına səbəb ola bilən, özünə, başqa şəxsə, qrupa və ya cəmiyyətə qarşı qəsdən fiziki zorlama, güc tətbiq etmə və ya hədələmə” kimi tərif edir. Bu tərif şiddətin fiziki, zehni və inkişaf kimi müxtəlif ölçülərinə diqqət çəkir. Zorakılığa gəlincə, təkcə fiziki zorakılıq deyil, həm də birinin digəri üzərində hakimiyyəti və nəzarəti həyata keçirməsi nəzərdə tutulur.
Zorakılığa kişi tərəfdən də toxunmaq çox vacibdir. Çünki zorakılıq deyəndə avtomatik olaraq “qadınlara qarşı şiddət” kimi qəbul edilir ki, bu da çox yanlışdır. Qadınlar kimi kişilər də zorakılığa məruz qalırlar. Buraya xüsusilə emosional zorakılıq daxildir. Bu, fiziki ola bilməz, çünki qadınların adətən kifayət qədər əzələ gücü yoxdur. Qıza miniatür mətbəx ləvazimatları və gəlinciklərlə oynamağı öyrədiblər, oğlana isə oyuncaq tapançalar və tüfənglər verildiyi üçün qadınlar kəsici, deşici alətlər və silahlardan çox istifadə etmirlər. Üstəlik, əksər atalar oğlanlarını özünü və qadını qoruya bilməsi üçün zərb oyunlarına və idmana yönəldir. Bu arada əksər atalar “qızları ilə danışmağın” ananın borcu olduğunu düşünərək qızı anasının yanına itələyirlər.
Əgər qadın zorakılığa meylli bir şəxsdirsə, bunu da bacarıqla edə bilər. Məsələn, o, kişini kifayət qədər “pullu” olmadığına görə vurur. Çünki o bilir ki, kişi qadına maddi cəhətdən baxmağa borcludur. Amma düşünmək lazımdır ki, niyə belə olmalıdır? Niyə həm qadınlar, həm də istehsal və maliyyə töhfələri geri alınmalıdır? Bu, qadınları əlil edəcək bir funksiya olsa da, bunu kişiyə silah kimi göstərən qadın əslində özünü vurduğunun fərqində deyil. Qadınlar da pul qazanıb bərabər xərcləməlidirlər, kişilər belə bir vəzifə ilə doğulmayıb. Niyə “pul qazanmaq” avtomatik olaraq kişiyə aid edilir?
Digər gündəm isə kişinin “kobud” olmasının zəruriliyidir. Kişi insani cılızlıqlarını, qorxularını, duyğularını göstərəndə niyə “yumşaq, gücsüz və zəif” kimi alçaldılır? Qadınların kişilərdən gözlədiyi “kişi” rəftarı onların rol və poza almasını tələb etdiyi halda, kişiliyin şişirdilməsinə, təmkin, zülm və hökmranlıq kimi vəziyyətlərə gətirib çıxarır. Qadın da fərqinə varmadan öz quyusunu qazır. Kişilər həm cəmiyyətin, həm də qadınların özlərinə tətbiq etdiyi “kişi dəyərləri” altında əzildikcə əzilir. Bu, onlarda qəzəb yaradır. Özünü sübut etmək və izah etmək cəhdi hər kəsdə qəzəb yaradır.
Digər bir məsələ isə cəmiyyətdə “kişilərsiz”, yəni tək yaşadığı üçün qadınlara olan güclü təzyiqlərdir. Cəmiyyət tənha qadınları təhlükəli və pozucu, yaxud təqdir olunmayan və təcrid olunmuş kimi etiketlədiyi üçün qadınlar tək qalmamaq üçün əllərindən gələni edirlər.
Sözlərini şifahi olaraq çox işlədə bilən qadın, kişiyə hücum etmək istəyəndə onu ən dərindən incidə biləcək sözləri ustalıqla seçə bilir. Çünki qadın zorakılıq göstərmək istəyəndə onu əli ilə deyil, dili ilə döyənlərdən biri ola bilər.
Taleh Şahməmmədli
Yazı Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin qrant layihəsi çərçivəsində hazırlanmışdır
![Laçına növbəti köç karvanı YOLA SALINDI](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/11/1726030101_-bc6d7538169650434368274288810848477.jpg)
![Onu Putin kimi diktatorlarla dost olmağa çalışmasına görə tənqid etdi...- DEBAT](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/11/1726026459_harris-tramp.jpg)
![](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/11/1726024545_trkiye-ermenistan-serhedi1.jpg)
![](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725997873_thumbs_b_c_ee61743a7341f0dbeb1cd20b2f9e536c.jpg)
![Şuşanın məşhur “Turşsu” bulağının ətrafı zibilliyə dönüb - ekoloqdan TƏKLİF: “Sellofan torba, plastik qabla giriş qadağan edilsin”-VİDEO+ÖZƏL](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725996702_whatsapp-image-2024-09-10-at-23.26.05.jpeg)
![Rusiyada tarix yenidən yazılır: siyasi repressiyalar qurbanlarının sayı azalacaq](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725996353_76_main-v1725920106.jpg)
![](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725995068_medialab.jpg)
![Həkim yaşlı insanlar arasında qidalanma ilə bağlı əsas səhvləri açıqlayıb](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725994981_146369270466e0358a9e159-1.png)
![ABŞ-da hava limanında iki təyyarə toqquşdu - FOTO](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725994752_plane.jpg)
![Macarıstan Rusiya neftini Ukrayna vasitəsilə alacaq - Bloomberg](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725994340_1725954784_1-recovered.jpg)
![İsraildən Hizbullaha növbəti böyük zərbə...](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725994054_israil_ordusu.jpg)
![Hamilə qadın naməlum səbəbdən öldü](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725993145_meyit.jpg)
![İran intihar məngənəsində: hər il 80 min cəhd](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725992842_asdi.jpg)
![Ən faydalı çay növləri – Bu xəstəliklərə çarədir](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725992486_1-72.jpg)
![Yer kürəsinə](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725992959_4.jpg)
![“İran Air”ə qarşı sanksiya](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725992094_1231407.jpg)
![Rus ordusu Kurskda əks-hücuma keçdi](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725991453_rusiya-ordusu.jpg)
![İrəm özünü tanınmaz hala saldı - FOTO](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725990474_irem_derici.jpg)
![Ronaldo Vinisiusa şans tanımadı - “Qızıl top”u o qazanacaq](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725990177_ronaldo-4.jpg)
![Bu ölkə vətəndaşlarına ÇAĞIRIŞ EDİLDİ - Rusiyaya getməyin](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725989777_rusiyabayragi.jpg)
![Bu məktəblər birləşdirilir? – RƏSMİ AÇIQLAMA](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725989530_1-73-750x415.jpg)
![Qəzza ilə bağlı danışıqlarda iştirak etmirik - Kirbi](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725989250_con-kirbi.jpg)
![ABŞ və Böyük Britaniyauzaqvuran silahla Rusiyaya zərbə endirmək üçün Ukraynaya icazə verəcək?..](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725988159_f43fa7d6-6f79-11ef-a44a-02420a0000c9_1024.webp)
![“Alov qüllələri” arasında yeriyən görün kim imiş – VİDEO](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725987941_1-71.jpg)
![“Müsəlman qardaşları” qurucusunun nəvəsi qadın zorlayıb – TƏFƏRRÜATLAR](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725987711_1.jpeg)
![](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725986905_1725977259_9.jpg)
![Payızda bu vərdişlər xəstələnməyə səbəb olur](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725986065_472474.jpg)
![ABŞ “qarışıq cinsi ekipaj” üçün nəzərdə tutulan ilk qayığını istismara hazırlayıb](https://moderator.az/photo/213x120/2024/09/10/1725985990_1712050109.jpg)