Azadlıq, ya xoşbəxtlik…
Oxunub: 997
21 May 2021 | 10:54
Azadlıq, ya xoşbəxtlik…
Yalnız birini seçmək imkanı verilsəydi, nəyi seçərdiniz: azadlığı, ya xoşbəxtliyi?
 
Bilirəm, neçə min ildi fikir adamları hansının daha əsas olması barədə baş sındırsalar da hələ bir tərəfə çıxa bilməyiblər.
 
Ağlı kəsəndən insan azadlığa can atır. Bəşər tarixi elə azadlıq uğrunda mübarizə tarixidir.
 
Bəs, hər azadlıq xoşbəxtlik gətirirmi?
 
…“Konserv xoşbəxtliyi” – hardasa oxumuşdum bu haqda. Havasız, qapalı yerdə uzun müddət salamat qalan konsevr məhsulu ağzı açılan kimi “azadlığa” dözmür, xarab olur.
 
…Əsrlər boyu təhkimçi (qul da demək olar) ömrü sürən rus xalqı 1861-ci ildə ona verilən azadlıqla nə edəcəyini bilmir, 50 il tab gətirir azadlığın “əzabına” və tarixin ən qanlı inqilabını eləyib yenidən öz qəfəsinə, bu dəfə adı SSRİ olan həbsxanaya dönür.
 
…“Şauşendən qaçış” filmində 50 illik türmə həyatından sonra azadlığın yükünü çəkə bilməyən Bruks şəhər otelində özünü asır.
 
…30 il keçib azadlığa qovuşmağımızdan, müstəqil dövlət qurmağımızdan. Yaşı 50+ olanlardan ömrün xoşbəxt çağını soruşsan, sovet dönəmini xatırlayacaq. Və mən daha onları qınamıram! “Azadlıq”ın vəd etdiyi “xoşbəxt”liyi görmədikləri üçün.
 
***
 
Uzun illərdir Skandinaviya ölkələri insan rifahını ölçən beynəlxalq təşkilatların azadlıq və xoşbəxtlik indekslərində ilk yerləri tuturlar. Bilmirəm, yaşadığım İsveç qarışıq bu ölkələrin azad və xoşbəxt olmalarında Yante qanunu nə boyda rol oynayıb. Onu bilirəm ki, bütün dünyanın diqqətini çəkən bərabər imkanlar toplumunu – əsl eqalitarizmi (bərabərlik) onlar qurublar.
 
Oxucunu qəliz terminlərlə yormaqla aram yoxdur, odur ki, “Yante qanunu” haqda qısaca deyim.
 
“Yante qanunu” (“Jantelagen”) skandinaviyalıların mentalitetini müəyyən edən 10 ehkamdan ibarət əxlaq kodeksidir. Skandinaviya yazıçısı (yarı norveçli, yarı danimarkalı) Aksel Sandemus 1933-cü ildə nəşr etdiyi “Qaçaq öz ləpirindən keçir” romanında şərti adı Yante olan şəhərdə mövcud mənəvi dəyərlər bu adda ümumiləşdirilib.
 
Yerli mentalitet insanları müstəsna olmağa, özlərini seçilmiş hiss etməyə imkan vermir. Cəmiyyət öz üzvünün özəl hüquqlarını tanımır. “Düşünmə ki, böyük adamsan”, “Düşünmə ki, bizdən vacib adamsan”, “Düşünmə ki, bizdən ağıllısan” və s. Sandemusun formalaşdırdığı “qorxu, əsarət, həsəd, soyuqluq” basqısı ilə yaşayan mifik şəhər əhalisinin əxlaq qaydalarını sonralar “Yante qanunu” adı ilə skandinaviyalıların mentaliteti kimi təqdim etməyə başladılar.
 
Sandemus “Yante qanunu”nu heç də yoxdan kəşf etməyib. Bu, şimali avropalıların dü­şüncə, davranış, təfəkküründə çoxdan vardı. Lap qədimdən. Məsələn, XV əsr İsveç ədəbiyyatının incisi “Erikin xronikası”nda (“Erikskrönikan”) paxıllıq və xəsislik isveçli xarakterində qabarıq çizgi kimi göstərilib. XVI əsr səlnaməçisi İohann Maqnus isə “inadkar qarşılıqlı paxıllığ”ı (”envis inbördes avund”) İsveçin faciəsi hesab edirdi. Qustav Sundbərq (Gustav Sundbärg) 1911-ci ildə dərc etdiyi “İsveç xarakteri” (”Det svenska folklynnet”) essesində yazır ki, isveçli İsveç dövlətinin güclü, varlı olmasını istəyər, amma bir isveçlinin, xüsusən də ona yaxın olanlar arasından birinin varlanmağını yox.
 
Düzdür, indi o ölkələrin əhalisi bu qanunu köhnəlmiş sayır. Amma burada bir neçə il yaşayan əcnəbilər qanunun hələ də keçərli olduğunu deyirlər. Mənim uzun müşahidələrdən sonra gəldiyim qənaət isə odur ki, 19-cu əsrdə bu ölkələrdə demokratikləşmə prosesi başlayandan sosial həyatda “qızıl orta” tapmaq istəyi dövlət idealogiyası səviyyəsinədək yüksəlib və sosial-demokratların uzun onilliklər boyu yürütdüyü hakim siyasət hesabına şüurlara və davranışlara oturub.
 
Sosial həyatda “qızıl orta” – budur, Skandinaviya insanının toplumda özünü rahat hiss etdiyi mövqe! Nə qədər varlı, ağıllı, bacarıqlı olursan ol, bu, sənə özünü ətrafdakılardan üstün saymağa əsas ola bilməz. Cəmiyyət içində özünü diskomfort hiss edəcəksən və tezliklə çıxdaş olacaqsan.
 
19-cu əsrin əvvəlindən 1920-ci illərədək 1,5 milyon isveçli Amerikaya xoşbəxtlik arxasınca köç edib. Bu köç küçələrdə tüğyan edən inqilab havasını azadlıqlara qapı açan parlamentə daşımağı bacaran sosialistlərin, liberalların sayəsində dayandı. Ölkənin demokratikləşməsi, azadlıqların sərhədinin genişlənməsi insanlarda ümid oyatdı. Çox çəkmədi, cəmi bir neçə nəsil sonra azadlıqda yaşamaq vərdişinə yiyələnən insanlar bütün dünya üçün xoşbəxtlik nümunəsini –  rifah cəmiyyəti modelini  yaratdılar. Bir vaxt əhalinin tərk etdiyi ölkə dünyanın dörd bir tərəfindən adamların can atdığı dövlətə çevrildi.
 
***
 
Nə demək istəyirəm?
 
Azadlıqda xoşbəxt olmayanlar kimi, nə qədər qəribə səslənsə də, əsarətdə özünü xoşbəxt hiss edənlər də var. Qapalı sistem xoşbəxtliyi də demək olar buna. Onların xoşbəxtliyi əsl azadlıqdan xəbərsiz olmalarındadır!
 
Azadlıq isə anında xoşbəxtlik gətirmir! Xoşbəxt həyatı hürriyyətçilik yox, hürr yaşamaq vərdişi olan toplum qurur, azadlıqla nə edəcəyini bilən kəslər, yəni.
 
Vahid Qazi
Helsinqborq, İsveç
21 May 2021
Oxşar xəbərlər
N.Tusi adına Klinika
14:14, Bu gün
Azərbaycan ordusunun xüsusi təyinatlıları Naxçıvanda taktiki-xüsusi təlim keçirib
13:55, Bu gün
Goranboy Təhsil Şöbəsinə yeni müdir təyin edilib
13:38, Bu gün
Azərbaycan MN: "Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən mövqelərimiz atəşə tutulub"
13:31, Bu gün
Maşında cinsi əlaqəyə girən 15 yaşlı qız infarkt keçirdi, öldü - FOTOLAR
13:26, Bu gün
Hər dörd amerikalıdan biri Trampın seçkilərdəki qələbəsinin "oğurlandığına" əmindir - SORĞU
13:24, Bu gün
Ağsuda dağlıq ərazidə başlayan yanğın Şamaxı rayonuna keçib
13:24, Bu gün
“Böyük Qayıdış” yolunda böyük addım: Qarabağ Dirçəliş Fondu!
13:23, Bu gün
Abşeronda tiryəkxana təşkil edən və "patı" satan qadınlar saxlanılıb - VİDEO
13:20, Bu gün
Sahibə Qafarova İran İslam Respublikasında səfərdədir
13:13, Bu gün
Azərbaycanlı iş adamı qızına dəbdəbəli toy etdi: Türkiyədən Rafet El Roman çağırıldı - VİDEO
12:50, Bu gün
Ermənistan müdafiə naziri Rüstəm Muradovla GÖRÜŞÜB
12:49, Bu gün
ARB-də qaziyə vəzifə verildi
12:48, Bu gün
Ermənistanda tanınmış müxalifətçinin ərinin avtomobili partladılıb
12:48, Bu gün
"İbrahim Rəisi praqmatik siyasətçidirsə yeni xarici işlər nazirinə tapşırmalıdır ki..."
12:38, Bu gün
Polis Hacıqabulda əməliyyat keçirib, saxlanılan şəxslərdən narkotik aşkarlanıb
12:37, Bu gün
Sabah 42 dərəcə isti olacaq
12:32, Bu gün
Bu kanalda gəmilərin hərəkəti dörd aylıq məhdudlaşdırılacaq
12:23, Bu gün
20 ölkədən Azərbaycana giriş-çıxışa icazə: Detallar açıqlandı
12:19, Bu gün
Azərbaycan və Türkiyə XİN başçıları arasında telefon danışığı olub
12:10, Bu gün
Azərbaycanın yanğın-xilasetmə qüvvələrinin növbəti qrupu Türkiyəyə yola düşüb - FOTO
12:09, Bu gün
Azərbaycandan Türkiyəyə göndərilən yanğınsöndürənlərin sayı AÇIQLANDI
12:06, Bu gün
2 min ildən çox əl vurulmayan meyvə dolu səbət tapılıb - FOTO
12:01, Bu gün
“İgid oğullarımız Qarabağ savaşındakı hünərlərini bu gün qardaş ölkədə də göstərirlər...”
11:58, Bu gün
Açıq havada maska rejiminə qayıda bilərik - Komitə sədri
11:55, Bu gün
Paşinyan İrana getdi
11:45, Bu gün
"44 günlük müharibənin hər həftəsində Qarabağa həsr olunan veriliş hazırladım..."
11:44, Bu gün
Rusiya mediası Araikin Rus ordusunun Qarabağda daimi qalma harayını tirajladı...
11:33, Bu gün
Azərbaycanlı nümayəndə heyəti İrana gedib
11:30, Bu gün
Qaxda karantin qaydalarını pozan şadlıq sarayının sahibi 4 min manat cərimələnib
11:23, Bu gün
Bəşəriyyətin ən şeytani 5 qadını: 600 bakirə qızın qanını içib... - ŞOK FAKTLAR
11:21, Bu gün
Ukraynanın keçmiş Baş naziri vəfat etdi
11:16, Bu gün
Kaliforniyadakı meşə yanğınları 110 min hektardan çox ərazini əhatə edib - VİDEO
11:05, Bu gün
İranın nüvə silahı yaratmasına 10 həftə qalıb – İDDİA
10:53, Bu gün
Kəlbəcərdə minalı ərazini qanunsuz keçmək istəyən şəxslər SAXLANILDI
10:52, Bu gün
Ağsuda dağlıq ərazidə başlayan yanğın meşəliklərə yaxınlaşır
10:51, Bu gün
“İnsan doğum günündə özünə nə arzulaya bilər ki?"
10:27, Bu gün
Lənkəranda şadlıq sarayının sahibinə cinayət işi açılıb
10:23, Bu gün
"Zəngəzurdan danışırlar, İrəvandan danışırlar, Xankəndindən danışmırlar"
10:19, Bu gün
"Boşananların çoxu özü sevib evlənənlərdi"
10:18, Bu gün
BDU-da “Dəniz və enerji hüququ” ixtisaslaşması üzrə beynəlxalq ikili diplom proqramı çərçivəsində magistr hazırlığı uğurla davam edir
10:17, Bu gün
Britaniya Ordu Muzeyi ingilislərin Bakıda ermənilərlə təlim-döyüş fotolarını yaydı...
10:10, Bu gün
Quru Qoşunları Komandanlığının bir neçə hərbi obyekti istifadəyə verilib
10:01, Bu gün
"Lotu Quli"nin adamları şəmkirli iş adamını belə öldürdülər - ANBAAN VİDEO
09:59, Bu gün
Dünən 2122 nəfər toya buraxılmayıb
09:57, Bu gün
Bayden Azərbaycan və Ermənistanı danışıqlara çağırıb
09:55, Bu gün
Pensiyaçılara şad xəbər
09:53, Bu gün
Milli Məclisdə “91-lər”dən kimlər var? - DOSYE
09:51, Bu gün
Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidmətinə yeni rəis müavini təyin edilib
09:42, Bu gün
İsrail Hərbi Hava Qüvvələri Livan infrastrukturuna yenidən hücum edib
09:36, Bu gün
Bərdədə “patı” ilə tutulan şəxsin evlərdən və avtomobillərdən oğurluq etdiyi məlum olub
09:35, Bu gün
Magistraturanın boş qalan yerlərinə qəbul elan edilib
09:33, Bu gün
Bərdədə karantinin pozulduğu toylar aşkarlandı
09:31, Bu gün
Bakıda bəzi yollarda böyük tıxac yaranıb - SİYAHI
09:20, Bu gün
Kemerköy İES-i alov bürüdü, zəhərlənmə xəbərdarlığı edildi
09:18, Bu gün
"Talışı aldıqdən sonra Ağdərə istiqamətində mühasirəyə düşdük, 7 gün mühasirədə qaldıq"
09:17, Bu gün
ABŞ-dan “yaşıl işıq”: İran mövqelərinə zərbə endiriləcək
09:16, Bu gün
Ucarda karantin qaydalarının pozulduğu 5 toy məclisi aşkar edilib
09:14, Bu gün
Qırğızıstanın sabiq baş naziri həbs edilib
09:12, Bu gün
"O "əjdahalar" bunu üzümə deyə bilməzlər, desələr, o dəqiqə cavablarını alacaqlar...”
09:09, Bu gün
"Sərxoş olanda həmcinsinsimlə bəzi şeylər yaşadıq"
09:08, Bu gün
Avakov getdi, Akopyan gəldi...
09:05, Bu gün
Ukrayna MN 9 mümkün ssenarini nəzərdən keçirir
09:01, Bu gün
Azərbaycanın amfibiya təyyarəsi Türkiyəyə yola salınıb - FOTO
08:59, Bu gün
Əfqanıstanda müdafiə nazirinin evinə basqın edənlər məlum olub
08:26, Bu gün
İngilis alimlər Peyğəmbərimizin(s) tətbiq etdiyi bitkinin “COVİD-19”u sağaltdığını təsdiqlədi...
07:22, Bu gün
Necə edək ki, uşaqlarımız depressiyaya düşməsinlər?..
00:29, Bu gün
Bu qan qrupunun kişiləri daha ehtiraslı olur - Türkiyədə həyata keçirilən araşdırmaya görə...
04 Aug 2021 | 23:54
“Ciyərlərimizi yandıranların ciyərlərini yandıracağıq” - Ərdoğan
04 Aug 2021 | 23:34
Türkiyə bayrağını yanğından qoruyan azərbaycanlı əslində kimdir? – VİDEO
04 Aug 2021 | 23:31
Dənizlidəki yanğınlar söndürüldü - VİDEO
04 Aug 2021 | 23:27
Türkiyədə yanğın İES ərazisinə daxil oldu - VİDEO
04 Aug 2021 | 23:26
Türkiyədə 1 ailəni qətlə yetirən şəxs tutuldu - FOTO
04 Aug 2021 | 23:21
İran 48 saat ərzində bombalanacaq - ŞOK İDDİA
04 Aug 2021 | 23:17
Canlı yayında intihara cəhd edən qazi xəstəxanaya yerləşdirildi
04 Aug 2021 | 23:13
Türkiyədə bir yük maşının qoşqusundan 300 qaçqın çıxıb - FOTO
04 Aug 2021 | 23:06
Daşkəsəndə 40 yaşlı kişi başından balta ilə xəsarət alıb
04 Aug 2021 | 23:01
Onu Ceyhun Mirzəyevlə birgə "Ögey ana" filminə dəvət edirlər, ancaq atası icazə vermir...
04 Aug 2021 | 22:44
İran səfiri hansı “fətva” ilə Kəlbəcərə boylanır? - VİDEO
04 Aug 2021 | 22:16
Şokoladın bilmədiyimiz zərərləri: qorxulu xəstəliklər yaradır və...
04 Aug 2021 | 22:15
Azərbaycandan Türkiyəyə dəstək üçün yeni heyət göndərilir
04 Aug 2021 | 22:12
Ukraynada azərbaycanlı gənc qətlə yetirilib
04 Aug 2021 | 21:37
Rövşən Əkbərov əsgərləri obyektində qul kimi işlədib, bir əsgər yanaraq ölüb
04 Aug 2021 | 21:34
Aİ-nin Azərbaycan nümayəndəliyinə yeni rəhbər təyin olundu
04 Aug 2021 | 21:14
“Kişilər yaşından tez cinsi münasibətə başlayırlarsa, onlar ömür boyu xəyanət edirlər” - Psixoloq
04 Aug 2021 | 21:12
ATƏT-dən Rusiyaya şok: Müşahidəçi göndərməyəcək...
04 Aug 2021 | 21:09
Azərbaycan yanğınsöndürənləri Muğlada yanğını söndürür - FOTO
04 Aug 2021 | 21:01
Türkiyədə baş verən meşə yanğınları, Qarabağda məhv edilən meşələr və tarixin dərsləri haqqında...
04 Aug 2021 | 20:31
"Əvvəllər toylarda şeir deyirdim, sonra gördüm, qulaq asan yoxdur, demədim..."
04 Aug 2021 | 20:29
Karantin qaydalarımı pozan toy sahibləri CƏRİMƏLƏNDİ
04 Aug 2021 | 20:28
Valideynlərindən icazəsiz evləndi, içki ailəsini dağıtdı, intim videosu yayıldı, serrozdan öldü...
04 Aug 2021 | 20:25
Son sutkada peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
04 Aug 2021 | 20:07
Cavanşir Məmmədov Səməd Səmədovun ölümündən danışdı: “Nə olsun, dünya dağılıb?!“
04 Aug 2021 | 20:03
Azərbaycanda son sutkada koronavirusa 996 nəfər yoluxdu: Beş nəfər öldü - FOTO
04 Aug 2021 | 20:01
Yevlaxda çətənə bitkisinin kultivasiyası ilə məşğul olan şəxs saxlanılıb
04 Aug 2021 | 19:57
Qətlə yetirilən Sevincin uşaqlarının aqibəti AÇIQLANDI
04 Aug 2021 | 19:54
Ərdoğan Dövlət Baxçalını evində ziyarət etdi
04 Aug 2021 | 19:52
Rihanna rəsmən milyarder oldu
04 Aug 2021 | 19:48
Paşinyanın qızı başı aşağı kimin evindən çıxdı? - ŞOK FOTO
04 Aug 2021 | 19:44
“Əgər Rusiya qoşunları regiona daxil olmasaydı taleyimiz başqa cür olacaqdı...” - Araik Arutyunyan
04 Aug 2021 | 19:42
Bakıda saxlanılan şəxs polis şöbəsindən qaçdı
GÜNLÜK
04 Aug 2021 | 19:13
Daha bir deputat karantin qaydalarını kobud şəkildə pozdu - Qızına 300 nəfərlik toy etdi...
04 Aug 2021 | 17:22
“Özümü sevməyə başladıqdan sonra...” - Çarli Çaplinin 70 illik yubileyindəki əfsanəvi çıxışı
04 Aug 2021 | 17:10
“Ermənistanın sərhəd kəndlərinin sakinləri mühacirətə başlayacaq” - Erməni ekspert
00:29, Bu gün
Bu qan qrupunun kişiləri daha ehtiraslı olur - Türkiyədə həyata keçirilən araşdırmaya görə...
04 Aug 2021 | 15:46
"Həmişə qadın günahkardır, onun bütün bəlalarının kökü olan yazıq kişilərsə mələkdir..."
04 Aug 2021 | 20:28
Valideynlərindən icazəsiz evləndi, içki ailəsini dağıtdı, intim videosu yayıldı, serrozdan öldü...
04 Aug 2021 | 14:43
“Cəmiyyəti bu günə qoyan həm də savadsız müəllimlərdir...”
04 Aug 2021 | 17:31
Bəzi türk dövlətlərinin orduları niyə əjdaha smvollu bayraqlar daşıyıb? - ARAŞDIRMA
04 Aug 2021 | 16:04
Rus sülhməramlıları da gəldi: Qazaxın 7 kəndi qaytarılır?
04 Aug 2021 | 17:34
“Dedi ki, evə gələcəm, yolumu gözləyin, 3 gün sonra tabutunu gətirdilər” - Şəhid əsgərin atası
HƏFTƏLİK
31 Jul 2021 | 12:32
“Malıbəyli kəndinin camaatı Şuşa şəhərinə qayıtmaq istəmir, çünki...”
30 Jul 2021 | 22:45
Xalqı efirdən partizan hərəkatına çağıran Xalq artisti - O, İlhamə Quliyeva ilə eşq yaşamışdımı?
01 Aug 2021 | 11:47
"Onun yalı kəsilmiş tula kimi, “İlxam Qeydaroviç” qışqıra-qışqıra qaçdığının canlı şahidiyəm"
01 Aug 2021 | 23:52
"İnanın Allaha, elə əsəb və stress keçirmişəm, evdə güc-bəla ilə məni sakitləşdiriblər..."
02 Aug 2021 | 00:33
"Kinoya aidiyyatım olsaydı, ən azından Mədəniyyət Nazirliyi mənimlə maraqlanardı..."
30 Jul 2021 | 12:13
"Rusiya parçalanır, torpaqlarımızı geri almalıyıq!" - Mnatsakanyan
03 Aug 2021 | 08:47
"Səməd mənə təklif edəndə dedim ki, yox Səməd, mən bir tək səninlə gedə bilmərəm..."
31 Jul 2021 | 17:40
"Zəng vurdu ki, Flora xanımın 80 illiyidir, amma nəsə xəbər yoxdur, dedim, Mübariz, tələsmə..."
01 Aug 2021 | 14:40
"Vardenisdəki postumuz ələ keçirildi" - Ratsiya kodları hələ dəyişməyib
02 Aug 2021 | 17:19
Müsəlman Prezident səsdən iti müasir italyan qırıcısını özü havaya qaldırdı –FOTOLAR+ VİDEO
AYLIQ
04 Aug 2021 | 19:13
Daha bir deputat karantin qaydalarını kobud şəkildə pozdu - Qızına 300 nəfərlik toy etdi...
04 Aug 2021 | 17:22
“Özümü sevməyə başladıqdan sonra...” - Çarli Çaplinin 70 illik yubileyindəki əfsanəvi çıxışı
04 Aug 2021 | 17:10
“Ermənistanın sərhəd kəndlərinin sakinləri mühacirətə başlayacaq” - Erməni ekspert
00:29, Bu gün
Bu qan qrupunun kişiləri daha ehtiraslı olur - Türkiyədə həyata keçirilən araşdırmaya görə...
04 Aug 2021 | 15:46
"Həmişə qadın günahkardır, onun bütün bəlalarının kökü olan yazıq kişilərsə mələkdir..."
04 Aug 2021 | 20:28
Valideynlərindən icazəsiz evləndi, içki ailəsini dağıtdı, intim videosu yayıldı, serrozdan öldü...
04 Aug 2021 | 14:43
“Cəmiyyəti bu günə qoyan həm də savadsız müəllimlərdir...”
04 Aug 2021 | 17:31
Bəzi türk dövlətlərinin orduları niyə əjdaha smvollu bayraqlar daşıyıb? - ARAŞDIRMA
04 Aug 2021 | 16:04
Rus sülhməramlıları da gəldi: Qazaxın 7 kəndi qaytarılır?
04 Aug 2021 | 17:34
“Dedi ki, evə gələcəm, yolumu gözləyin, 3 gün sonra tabutunu gətirdilər” - Şəhid əsgərin atası