Xəbər lenti
18/11/2019 [18:14]:
Yer planetini gözləyən böyük təhlükə - Xirosimaya atılan bombadan 15 dəfə daha güclüdür
18/11/2019 [18:12]:
UNEC rektoru yeni Tələbə-rektorla görüşüb - FOTO
18/11/2019 [18:11]:
Serj Sarqsyan aprel döyüşləri ilə bağlı dindiriləcək
18/11/2019 [18:07]:
Dekabrda psixoloqların diaqnostik qiymətləndirilməsi keçiriləcək
18/11/2019 [18:06]:
"Xarici qüvvələrin İranda sabitliyi pozmasına imkan verilməyəcək"
18/11/2019 [17:52]:
Tbilisidə xüsusi təyinatlılar parlamentin ətrafını etirazçılardan təmizləməyə başlayıb - YENİLƏNİR
18/11/2019 [17:51]:
Əmək münasibətləri necə rəsmiləşdirilir? - FOTO
18/11/2019 [17:45]:
Bu həftə 10 rayonda güzəştli şərtlərlə səyyar gübrə satışı keçiriləcək
18/11/2019 [17:45]:
Sumqayıt səmasında uçan helikopterlərdən sakinlər üçün dəvətnamə atılıb - FOTO
18/11/2019 [17:41]:
Kreml “Normand formatı”ında keçiriləcək sammitə hazırlaşır
18/11/2019 [17:38]:
Bir ailənin dörd üzvü TIR-ın altında əzilib öldü - FOTO
18/11/2019 [17:37]:
Dünyada 15 milyon uşaq vaxtından əvvəl doğulur
18/11/2019 [17:36]:
Simsiz qulaqlıq istifadə edənlərə XƏBƏRDARLIQ
18/11/2019 [17:35]:
Küveyt baş naziri əmiri rədd etdi
18/11/2019 [17:31]:
“Hər şeydən öncə Xameneyi...”
18/11/2019 [17:30]:
“Naxçıvan büdcəsinin cəmi 22 faizi yerli gəlirlər hesabına formalaşır” – Prezident
18/11/2019 [17:24]:
ATƏT Belarusdakı parlament seçkilərini tanımadı
18/11/2019 [17:21]:
“Oliqarxiya asanlıqla getməyəcək…” – “Azərbaycanda yeni mərhələ başlayıb”
18/11/2019 [17:16]:
İkinci Daşkənd Beynəlxalq Biennalesində Azərbaycan da iştirak edib - FOTO
18/11/2019 [17:09]:
"Cəlil Məmmədquluzadənin heykəli Anarın təklif etdiyi yerdə qoyula bilər”
18/11/2019 [17:05]:
“Azərbaycan və “Bakı” sözləri Cənubi Koreyanın axtarış platformalarında ilk pillələrdə yer alıb - VİDEO
18/11/2019 [16:58]:
Mehriban Əliyeva ilə Azərbaycanda dəyişiklik rüzgarı...
18/11/2019 [16:55]:
“Beynimi 100 milyona sığortaladacam”
18/11/2019 [16:52]:
“Vəsiyyət edərdim ki, başdaşımın üzərinə bu kitablarımın şəkli vurulsun”
18/11/2019 [16:49]:
Xankəndidə bina yandı – Bir erməni öldü...-FOTO
18/11/2019 [16:44]:
“Vergi ödəməyən müğənnilərin maşınını, evini əlindən alacağıq”
18/11/2019 [16:36]:
Bakı Slavyan Universitetinin professoru “İlin Ən Yaxşı PR Mütəxəssisi” seçilib - FOTO
18/11/2019 [16:26]:
"Bu gün Naxçıvan ordusu ən müasir silahlarla təchiz edilib"
18/11/2019 [16:23]:
Bakcell Azərbaycanda ən sürətli mobil internet təqdim etdi
18/11/2019 [16:18]:
İlham Əliyev Vasif Talıbovu qəbul etdi - FOTO
18/11/2019 [16:12]:
İngilis ailəsi qızlarına “cizgi filmi evi” tikmək üçün 5 min fund sterlinq xərclədi - FOTOLAR
18/11/2019 [16:04]:
Metropolitençilərin Qax istirahəti - FOTOLAR
18/11/2019 [16:02]:
Oqtay Gülalıyevdən yeni XƏBƏR VAR
18/11/2019 [15:58]:
Son iki günün dəhşətli yol qəzaları: 12 nəfər ölüb, 5 nəfər yaralanıb
18/11/2019 [15:57]:
7 rayon üzrə 400 nəfər əlilliyi olan şəxsin təlimlərə cəlb edilməsi nəzərdə tutulub - FOTO
18/11/2019 [15:50]:
ADAU-nun prorektoru Varşava Təbiət Elmləri Universitetində mühazirə söyləyib - FOTOLAR
18/11/2019 [15:47]:
Pakistan “Şahin-1” ballistik raketinin sınağını keçirib - VİDEO
18/11/2019 [15:40]:
“Deyim ki, bir könüldən min könülə aşiq oldum”
18/11/2019 [15:35]:
Sosial Tədqiqatlar Mərkəzi ali məktəblərə qəbulla bağlı araşdırma aparıb
18/11/2019 [15:18]:
“Heç uşaq vaxtı məni elə öpməmişdi” - VİDEO
18/11/2019 [15:15]:
“Azərxalça” boyaq bitkilərinin tədarükü ilə bağlı maarifləndirmə işlərini davam etdirir - FOTO
18/11/2019 [15:10]:
“Xalqın heysiyyatı da Qarabağ kimi tapdaq altındadır...”
18/11/2019 [15:06]:
Bazar günü Lənkərana gəlmək üçün səbəb var… - FOTO
18/11/2019 [15:05]:
“Elektriklə çalışan avtobusların Bakıda və ya Sumqayıtda fəaliyyət göstərməsi mümkündür”
18/11/2019 [14:59]:
Deputatdan istilik qalmaqalına ETİRAZ: “Bunun əziyyətini vətəndaşlar çəkməməlidir”
18/11/2019 [14:52]:
“Anam onu zorla mənim əynimdən çıxarıb satmaq istəyirdi ki, evə ərzaq alsın”
18/11/2019 [14:44]:
Bu gün ADP İdarə Heyətinin növbəti toplantısı keçirilib
18/11/2019 [14:42]:
Lukaşenko zarafatla vəzifə təklif etmişdi, deputat oldu - FOTOLAR
18/11/2019 [14:36]:
Tofiq Yaqublu azadlığa buraxılıb
18/11/2019 [14:32]:
“Atam Xankəndinə qayıdacağı günün ümidilə dünyadan köçdü” - Xankəndi sakininin acı XATİRƏLƏRİ
18/11/2019 [14:32]:
"Şahənşah" restoranında zəhərlənmə ilə bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA
18/11/2019 [14:28]:
“Türkiyə İŞİD-ə qarşı mübarizə aparan yeganə NATO dövlətidir”
18/11/2019 [14:27]:
YAP-çı deputat toy və yas mərasimlərinin “siyasiləşdirilməsini” mənəviyyatsızlıq adlandırdı
18/11/2019 [14:26]:
Həftəsonu yol qəzalarında 3 nəfər ölüb, 2 nəfər xəsarət alıb
18/11/2019 [14:21]:
Paşinyan Baş qərargah rəisini istefaya göndərdi - SƏRƏNCAM
18/11/2019 [14:20]:
2022-ci ildə baş verəcək bu hadisə milyonlarla insanın ölümünə səbəb olacaq - ARAŞDIRMA
18/11/2019 [14:04]:
““Azəriqaz”a olan borc dövlət tərəfindən tənzimlənəcək”
18/11/2019 [14:04]:
Bakıda beş avtomobil toqquşdu: sürücülər arasında dava düşdü - ANBAAN VİDEO
18/11/2019 [14:00]:
Aprel döyüşləri “baş aparmaqda” davam edir: Bu dəfə "baş kəşfiyyatçı" məhşər ayağında...
18/11/2019 [13:58]:
Türkiyə prezidenti: "Hədəfimiz neft deyil"
18/11/2019 [13:55]:
DANİB bullinqlə bağlı təlimlərə başlayıb - FOTO
18/11/2019 [13:52]:
Azərbaycanın nar ixracatçıları Rusiyadan vergi güzəşti istəyir
18/11/2019 [13:49]:
Ermənistanın baş hərbi müfəttişi və müavinləri işdən çıxarılıblar
18/11/2019 [13:46]:
Vahid Əhmədov növbəti dəfə Quba şəhərində seçiciləri ilə görüşüb - FOTO
18/11/2019 [13:43]:
“Bu layihənin ölkəmiz üçün iqtisadi önəmi qədər də siyasi önəmi mövcuddur”
18/11/2019 [13:38]:
"Baldızım üstümə hücum çəkdi ki, qardaşımdan əl çək, imkan ver, başqası ilə ailə qursun"
18/11/2019 [13:26]:
Bəzi rayonlara yağış, dağlıq ərazilərdə sulu qar yağacağ
18/11/2019 [13:25]:
Gələn aydan dəmir yolunda biletləri onlayn geri qaytarmaq mümkün olacaq - AÇIQLAMA
18/11/2019 [13:21]:
Bakıda məşhur restoranda hadisə - Bəylə gəlin də zəhərləndi
18/11/2019 [13:07]:
"İl ərzində 100 nəfərin xaricdə doktorantura təhsili almağa göndərilməsi planlaşdırılır"
18/11/2019 [13:06]:
Akademik Topçubaşov adına Elmi Cərrahiyyə Mərkəzi titrədir: Səbəb zəlzələ deyil...
18/11/2019 [13:03]:
İlham Əliyev yeni səfirlərin etimadnamələrini qəbul edib - FOTO
18/11/2019 [13:02]:
"Proseslər onu göstərir ki, İrandakı hadisələrdən ABŞ-ın doğrudan da xəbəri yoxdur, çünki..."
18/11/2019 [13:00]:
"TANAP-ın çəkilişi heç də asan başa gəlməyib”
18/11/2019 [12:56]:
Səməd Seyidovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan nümayəndə heyəti ABŞ-a səfər edib
18/11/2019 [12:53]:
"Ailələrin təminatının yaxşılaşdırılmasında qadın sahibkarlığının inkişafının rolu böyükdür"
18/11/2019 [12:50]:
Şəbnəm Tovuzlu: "Həci məni heç vaxt aldada bilməz" - VİDEO
18/11/2019 [12:48]:
Əlilliyi olan şəxslərə reabilitasiya vasitələri bir qisminə evlərinə aparılaraq verilib - FOTO
18/11/2019 [12:45]:
Britaniyalı ekspert: "SOCAR-ın LNG sahəsindəki fəaliyyəti neft-qaz biznesinin şaxələndirilməsi strategiyasının təbii davamıdır"
18/11/2019 [12:44]:
Gürcüstanın hakim partiyası müxalifətlə danışıqlardan imtina edib
Bütün arxiv bir sırada
09/02/2015 [08:29] - Köşə - ( 6518 dəfə baxılıb)

Avrasiyanın yeni balansı  və Türkiyə

Telman Nüsrətoğlu

Bu gün Avrasiya bölgəsində yaşadığımız əsrin qədərinə yön verəcək təlatümlü geoplitik proseslər cərəyan etməkdədir.   Dünyanın   super  gücü olan Amerikanın Bzejinski kimi strateqlərinə görə, rəsmi Vaşinqtonun bu əsrdəki öncəlikli hədəfi Avrasya bölgəsində ortaya çıxa biləcək yeni kürəsəl güclərin formalaşmasını  əngəlləmək olmalıdır. Bu fikirləri nəzərə alsaq coğrafiyamızda nədən bu qədər ziddiyətli, qarışıq hadisələrin baş verdiyini, dəngələrin sürətlə dəyişdiyini anlamış olarıq. Dünyanın enerji resurslarının, təbii zənginliklərinin çox əhəmiyətli bir hisssəsi, tarixdən gələcəyə stratejik önəm daşıyan nəqliyyat  yolları da bu bölgədədir. Məhz buna görə də Amerikanın, Rusyanın,  Çinin,  Avropanın dərin düşüncə quruluşlarının planlaşdırıb həyata keçirməyə çalışdıqları  hər birisinin özlərinəxas bir Avrasya hakimiyət modelləri  var.  Və bu gün biz  bu coğrafiyada adı çəkilən güc mərkəzləri arasında amansız bir mübarizənin getdiyini müşahidə etməkdəyik.  Krım,  Şərqi Ukrayna,  Suriya,  İraq,  Liviyada ayrı-ayrı qruplaşmalar arasında gedən döyüşlərə də bu güclərin təmsili savaşları olaraq baxmaq lazımdır. 

Bəs Yaxın Şərqdən Orta Asyanın içlərinə doğru uzanan bu strateji coğrafiyanın tarixi sürəçdə əsl,  qalıcı və  dominant  faktoru olan türklər,  müsəlmanlar bu mübarizənin harasında yer almaqdadır? Türk-islam dünyasının lokomotiv gücü ola biləcək Türkiyənin də bir Avrasya modeli varmı? Yeni, güclü Türkiyə konsepsiyasının, baş nazir Davudoğlunun dilə gətirdiyi “cahanşümul dövlət” prinsipinin içini dolduracaq və ya bu irəliləyişə əngəl ola biləcək amllər nələrdir?  Türkiyə  1945  sonrası dönəmin geopolitik şərtlərinin diktəsi, yəni, sovet müdaxiləsi qorxusuyla Avroatlantik institutlara dərin inteqrasiyası nəticəsində qismən itirdiyi müstəqil siyasətini yenidən bərpa edə biləcəkmi? Ən əsası isə Türkiyə Amerikada ərsəyə gətirilən Böyük Yaxın Şərq proyektini “Böyük Osmanlı” proyektinə dönüşdürə biləcəkmi?  Nəhayət,  İslam dünyası daha  da  acınacaqlı günlərdən qorunmaq üçün birliyin vacib olduğunu anlaya biləcəkmi? Bütün bu oyun və əzilmişlikdən sonra müsəlmanların intibahı, oyanışı prosesi başlaya bilərmi ?

Bu gün üzərində oyunlar oynanılan , müxtəlif planlar qurulan, sərvətləri talan edilən, azadlıqları məhdudlaşdırılan, öldürülən insanlar  da  müsəlmanlardır.  İslam dünyası  ən nəhayət bu durumun əsas səbəbkarı olan xarici müdaxilələrə,  müstəmləkəçi hücumlara bel bağlayaraq təskinlik tapmaq yerinə birlik, intibah arayışlarını sürətləndirərək problemlərinin həllinə cavab tapmalidir.    Birinci Dünya müharibəsinin nəticələri üzərində dizayn edilən Yaxın Şərq,  Avrasiyadakı reallıqlar, buranın əsl yerliləri olmayan qüvvələr arasındakı qarşıdurmalar bir müsəlman etnosun yenidən güclənərək bölgədə aktiv rol almasıyla dəngələnə, düzələ bilər.  Tarixi ənənələri,  təşkilatçılıq və hərbi birikimi,  potensial imkanlarıyla Avrasyanı müsəlman Avrasyasına dönüşdürə biləcək tək qüvvə Türk millətidir.  Balkanlardan Çin səddinə qədər uzanan böyük bir areala yayılan Türk dünyasının ən güclü dövləti də heç  şübhəsiz, Türkiyədir.

 Bu həqiqəti dünyada söz sahibi olan dövlətlər də yaxşı anladıqları üçün Türkiyənin ayağına bağlanmış olan zəncirləri qırıb atmasına imkan vermək istəmirlər. Çünki dünyanın əsas geopolitik,  geoiqtisadi oyunlarının oynandığı bölgələrdə müsəlman faktoru, türk faktoru  var.  Zira, Türkiyənin bu potensial təsir coğrafiyalarıyla bütünləşməsi  iqtisadiyatı,  siyasətiylə yuxarıda sözünü etdiyimiz kimi onun kürəsəl güc mərkəzi olaraq meydana çıxması deməkdir.  Əslində Böyük Yaxın Şərq proyektinin bir hədəfi də bu güc mərkəzinin doğuşuna  imkan verməməkdir. Davudoğlunun qonşularla “sıfır sorun” konsepsiyası Türkiyəni təbii olaraq iqtisadi,  siyasi cazibə mərkəzinə çevirməkdəydi.

Məhz bu səbəbdən də cinin çiraqdan çıxarılmasına qərar verildi. 11  sentyabr sonrası guya Yaxın Şərqdə terror bəsləyən səbəblərin ortadan qaldırılması üçün bölgənin demokratikləşməsi, ərəb dünyasının  “çağdaş dünyanın dəyərləriylə”  bütünləşdirilməsi “gərəkli bilindi”. Görünüşdə “ərəb baharı”,  Böyük Yaxın Şərq proyekti demokratikləşməyə xidmət etməliydi.  Ancaq Misir və Suriyada  biz  demokratik qüvvələrin dəstəklənmədiyini , radikal qüvvələrin əsas oyunçuya çevrildiyini gördük. 

Deyəsən xalqların iradəsinə söykənən hakimiyətlərin formalaşması , dialoq və uzlaşma mədəniyyətinin Yaxın Şərqdə hakim olması birilərinin maraqlarına cavab vermirdi.  Bu  durum  zəngin təbii sərvətləri olan bölgənin sakit məcrada inkişafına,  bölgə insanının rifahına,  Türkiyənin liderliyinin möhkəmlənməsinə səbəb olacaqdı.   Bölgəyə demokratiya gələcək , çoxluğun iradəsiylə iqtidarlar qurulacaqdı.  Ancaq oyun deyəsən başqa oyundu və həm də çox böyükdü.  “Ərəb baharına” dəstək verən Türkiyə Misirdə,  Suriyada Batının xalq iradəsinə necə tüpürdüyünü gördü.  Bir ara  biz müxtəlif provokasiyalarla Türk ordusunun belə necə bu kirli savaşın içinə çəkilmək istəndiyinə şahid olduq.  

Ancaq sonrakı proseslər də göstərdi ki, Türkiyə bu təmsili savaşlara,  asimmetrik saldırılara  da  hazırdır və səhnədədir.  Suriyanın quzeyində yaradılacaq bir kürd muxtariyəti üzərindən Türkiyə  təcrid olunaraq   Quzey  İraq  neftinin Ağdənizə çıxarılması strategiyası, Əsədin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmaması , yeni bir Kürd dövlətinin qurulması arzusu da  birinci növbədə yenə Türkiyənin yüksəlişini, güclənməsini əngəlləmək niyyətlərinə xidmət etməkdədir.  1925-ci ildə şeyx Səid üsyanı Lozanda həlledilməmiş,  açıqqalmış  Mosul-Kərkük məsələsinin inglislərin xeyrinə həll edilməsinə təsir etdiyi kimi, indi də bölgədə yeni dəngələrin formalaşdığı bir dövrdə bəzi qüvvələr yeni bir kürd üsyanı çıxarmaqla Türkiyənin əlini-qolunu bağlamaq istəyirlər.

 Bütün bunlara qarşı  Türkiyə çözüm sürəciylə həm bölgədə gedən prosesləri yönləndirmyəyə çalışmaqda həm də  PKK-nın fərqli ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarına xidmət edən qruplarını marjinallaşdıraraq oyundan çıxarmağı planlaşdırmaqdadır.    Ancaq bütün bu oyunlara, təmsili savaşlara baxmayaraq Quzey  İraq neftinin nəqli də daxil olmaqla Türkiyə enerji dəhlizi olma yolunda çox strateji anlaşmalara imza atmaqda, bölgənin iqtisadi cazibə mərkəzi olmağa davam etməkdədir.  Nə qədər iddialı görsənsə də Türkiyənin hədəfi  2023 ”“cü ilə qədər Avrasyanın sənaye mərkəzi olmaqdır.  Davudoğlu hökumətinin xüsusiylə Türkiyəyə beyin köçünü təmin etmək istiqamətindəki addımları , araşdırma qurluşlarına ayrılan vəsaitlər Türkiyənin inkişafını stimullaşdırır.

Məncə, rus-türk yaxınlaşması  da Amerikanı  Suriya və Yaxın Şərq məsəsləsində gec-tez Türkiyənin tezislərini mənimsəməyə məcbur edəcəkdir.

 

loading...
loading...
"Baldızım üstümə hücum çəkdi ki, qardaşımdan əl çək, imkan ver, başqası ilə ailə qursun"
Akademik Topçubaşov adına Elmi Cərrahiyyə Mərkəzi titrədir: Səbəb zəlzələ deyil...
“Artur Rasi-Zadə baş nazir olduğu dövrdə bir dəfə qazi, Milli Qəhrəman kimi sözləri dilinə gətirmədi”
"Paşinyana sualımın davamı olacaqdı, ancaq moderator sualımı dayandırmağı xahiş etdi..."
“İndoneziya Ermənistana işğalçı mövqeyindən çəkilməsi üçün müraciət edib...”
Loading...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Elektriklə çalışan avtobusların Bakıda və ya Sumqayıtda fəaliyyət göstərməsi mümkündür”
Gündəm
“Bu layihənin ölkəmiz üçün iqtisadi önəmi qədər də siyasi önəmi mövcuddur”
Siyasət
"Proseslər onu göstərir ki, İrandakı hadisələrdən ABŞ-ın doğrudan da xəbəri yoxdur, çünki..."
Siyasət
Tramp onun rəqibini quduz itə bənzətmiş Kim Çen In-ı danışıqlara dəvət etdi...
Cəmiyyət
Dini liderlərin Bakı Sammitinin nəticələri - Azərbaycan bu tribunadan necə istifadə etdi?
Həftənin ən çox oxunanları
Qadında intim münasibətin qaydasında olmadığını göstərən 8 ƏLAMƏT...
Aygün Kazımova məhbəsdə ölüm ayağında olan qardaşına baş çəkdi - FOTO
"Ərimi məcbur edirdim ki, mənimlə cinsi əlaqəyə girsin"
"Türkiyə bundan sonra Qarabağda lövbər salmış "PKK"-nın üzərinə getməlidir..."
"Ölkədə bütün danaları kəssən, 10 şadlıq evinin tələbatını ancaq ödəyər, ancaq it və eşşək əti..."
"Sən dediyin kimi "mama roza" olsaydım, ən birinci xalan qızı Könül Əzizi çıxardardım..."
Yanvardan pensiyalar bu qədər ARTACAQ
Suraxanının yeni icra hakimiyyəti başçısından anoloqu olmayan kadr islahatı...
“Bu məsələ açılsa, Rusiya üçün görünməmiş biabırçılıq olacaq...”
Tərtərin icra hakimiyyəti başçısının başı dərddə... - Barəsində video yayıldı + VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247