Xəbər lenti
12/08/2020 [12:55]:
Əvvəl anasına baxıb qızı alırdılar, indi atasının cibinə baxırlar…
12/08/2020 [12:52]:
“Qəbul imtahanlarının I mərhələsinə qatılmayanlar II mərhələdə iştirak edə biləcək” - DİM
12/08/2020 [12:39]:
Türkiyənin geniş tərkibdə hərbi nümayəndə heyəti Azərbaycana gəlir
12/08/2020 [12:35]:
Prezident “Azərsu”ya vəsait ayırdı
12/08/2020 [12:06]:
“Azyaşlıya sataşan müəllim ən azı 15 il azadlıqdan məhrum edilməli idi...”
12/08/2020 [12:05]:
Nazir Afaq Bəşirqızının gəlininə vəzifə verdi
12/08/2020 [12:03]:
“Azərbaycan polisinə qarşı aparılan qarayaxmalar “5-ci kalon” tərəfindən idarə olunur“
12/08/2020 [12:02]:
Lavrovdan ABŞ-a “nüvə müharibəsi” XƏBƏRDARLIĞI
12/08/2020 [11:59]:
Belarusda aksiyalara görə pirotexniki məhsulların satışı qadağan edildi
12/08/2020 [11:56]:
“Əli Nağıyev təcrübəli və milli adamdır” — “Hörmətli general “beşinci kolon” məsələsi ilə bağlı öz işlərini görür”
12/08/2020 [11:56]:
“Ölkəmizdə belə bir bazanın yaradılması nə Türkiyəyə, nə də Azərbaycana lazımdır, çünki...”
12/08/2020 [11:48]:
Əməkdar jurnalist vəfat etdi
12/08/2020 [11:47]:
Türkiyədə dövlət məmuru torpaq üstündə ailə üzvlərini öldürdü
12/08/2020 [11:45]:
Emin Ağalarov “avtoşluq” etdi - VİDEO
12/08/2020 [11:43]:
Trampdan seçki həmləsi - 100 milyon dozalıq vaksin
12/08/2020 [11:40]:
Ermənilər Türkiyə ordusunun Gürcüstandan keçməklə Qarabağa girəcəyindən qorxuya düşdü...
12/08/2020 [11:19]:
Nazilə gənclərin boşanmasından danışdı: “Sizi böyütmürük ki, bizə dərd verib qocaldasınız”
12/08/2020 [11:17]:
Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 40 794-ə çatdı
12/08/2020 [11:15]:
“Şəhidlərimizdən sonra bu günü təmtəraqlı keçirmək bizə yaraşmaz...”
12/08/2020 [11:14]:
Bərdədə kütləvi dava: ölən və yaralananlar var - ADLAR
12/08/2020 [11:11]:
“Beyrut partlayışı Ermənistan üçün sanki göydəndüşmə bir fürsət oldu” - Tofiq Zülfüqarov
12/08/2020 [11:09]:
Ceyhun Bayramov Türkiyə televiziyasına müsahibə verdi
12/08/2020 [11:07]:
Mədəniyyət Nazirliyinin mətbuat katibi işdən çıxdı
12/08/2020 [10:53]:
İsrail qırıcıları HƏMAS-ı yenə vurdu
12/08/2020 [10:45]:
Tramp dünyanın ən böyük problemini açıqladı
12/08/2020 [10:42]:
Kafe karantinə rəğmən fəaliyyət göstərirmiş - FOTO
12/08/2020 [10:42]:
"Rusiya bunu edərsə, o zaman Türkiyənin müharibəyə qatılmaqdan başqa yolu qalmayacaq..."
12/08/2020 [10:17]:
İmişlidə qohumlara hücum: 1 ölü, 1 yaralı
12/08/2020 [10:15]:
Bərdə RİH-də Koronavirusa qarşı Operativ Qərargahın növbəti iclası keçirildi - FOTOLAR
12/08/2020 [10:12]:
"Vaksinin təsdiqi illüziyadır, toyların bərpası isə..." - Professor
12/08/2020 [10:09]:
Azərbaycanda yeni ödənişlər sistemi istismara verilib
12/08/2020 [10:09]:
“Rusiya Türkiyə və Azərbaycanla danışıqlarda konstruktivlik nümayiş etdirməzsə...”
12/08/2020 [10:07]:
Yüzdən çox erməni Livandan Ermənistana gətirilib
12/08/2020 [09:44]:
Türkiyədə güclü zəlzələ oldu
12/08/2020 [09:39]:
Ermənilər atəşkəs rejimini 35 dəfə pozub
12/08/2020 [09:37]:
Koronavirusla bağlı son STATİSTİKA
12/08/2020 [09:14]:
Ancelina Coli hakimə qarşı vəsatət qaldırıb
12/08/2020 [09:11]:
Çin lideri vətəndaşları yeməyə qənaət etməyə çağırdı
12/08/2020 [09:10]:
Qardaşının üzərinə kimyəvi maye tökərək yandırdı – VİDEO
12/08/2020 [09:05]:
Ukraynada koronavirusun ikinci dalğası başladı
12/08/2020 [08:46]:
“Koronavirus, nəhayət,  dekabrda tarixə dönəcək…”
12/08/2020 [07:43]:
Ermənı lider separatçı “prezident” iqamətgahının Şuşaya köçürüləcəyini bəyan etdi...
12/08/2020 [07:03]:
"Doğrudanmı biz hesab edirik ki, ulu əcdadımız Həzrət Adəm yox,  meymundur?.."
12/08/2020 [02:08]:
"Ssenari elə qurulub ki, zərərçəkmiş tərəf bu gün təqsirləndirilən tərəf olub..."
12/08/2020 [01:56]:
Avropa "Batya"nı sanksiyalarla hədələdi: "Belarusla münasibətlərə yenidən baxılacaq..."
12/08/2020 [00:09]:
Bir gündə Rusiyadan Antalyaya 80 təyyarə turist gəldi...
11/08/2020 [23:55]:
"Qanunun tələblərinə zidd olaraq sözügedən "kitab" ekspert rəyi olmadan çap edilib"
11/08/2020 [23:52]:
“Xəyanətin yox, bir mərdimazarın şantajının qurbanı oldum, o vicdansız məxluq öz cəzasını alacaq"
11/08/2020 [22:45]:
Komitə sosial şəbəkələrdəki fotolarla bağlı hərəkətə keçdi
11/08/2020 [22:19]:
Belarusda iki mindən çox insan saxlanılıb
11/08/2020 [22:17]:
Avtomobil sığortası olmayan sürücü qəza törətdi
11/08/2020 [22:05]:
Hökumət təkzib etdi: komendant saatı tətbiq edilməyəcək
11/08/2020 [22:04]:
Bakıda qadın 30 nəfəri aldadaraq pulunu aldı
11/08/2020 [22:01]:
Abşeronda karantin qaydalarını pozan 28 nəfər cərimələnib - FOTO
11/08/2020 [21:58]:
Paşinyan fövqəladə vəziyyət şəraitində dostunun qızının toyunda iştirak etdi - FOTO
11/08/2020 [21:28]:
ABŞ Rusiyanın koronavirusa qarşı peyvəndini keyfiyyətsiz adlandırdı
11/08/2020 [21:24]:
15 yaşlı qızı hamilə buraxan müəllim bir il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi
11/08/2020 [21:05]:
"Bu “ənənə” illərdir dövlət mülkiyyətində olan monopolist müəssələr tərəfindən formalaşıb"
11/08/2020 [20:52]:
Gürcüstandan daha 74 Azərbaycan vətəndaşı təxliyə ediləcək
11/08/2020 [20:31]:
Tixanovskaya Litvaya qaçdı, Lukaşenko isə hələlik vəziyyətə tam nəzarət edə bilmir...
11/08/2020 [20:27]:
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi Rəhman Cəfərovun ailəsini sosial nəzarətə götürdü
11/08/2020 [20:19]:
“Onlar ölkəmizdəki bu bazanı NATO bazası hesab edəcək və ilk zərbəni ona endirəcəklər”
11/08/2020 [20:11]:
Ailəsi tərəfindən dəfn edilən kişi beş gündən sonra evinə qayıtdı
11/08/2020 [19:59]:
Dünyanın sonuncu tənha adamı - Kamal Abdullanın romanları haqda...
11/08/2020 [19:58]:
“Türk bazaları  Azərbaycanda etnik separatizmin birdəfəlik gömülməsi deməkdir...” 
11/08/2020 [19:55]:
Canel Nəcəfli beynəlxalq müsabiqədə liderliyini qoruyur
11/08/2020 [19:48]:
Rusiya Ermənistanı Azərbaycana qarşı silahlandırır: Kreml Cənubi Qafqazda gərginliyi yüksəldir
11/08/2020 [19:30]:
Serbiya prezidenti hamıdan əvvəl Rusiya peyvəndini vurdurmaq istəyir
11/08/2020 [19:25]:
Slovakiyanın rus diplomatları ölkədən qovan baş naziri: “Biz sizin üçün banan ölkəsi deyilik”
11/08/2020 [19:07]:
Əqli qüsurlu qadının yaxınları axtarılır
11/08/2020 [19:04]:
Son sutkada ABŞ-da COVID-19-dan 653 nəfər ölüb
11/08/2020 [18:59]:
AQTA daha 58 obyektdə qayda pozuntuları aşkarlayıb
11/08/2020 [18:50]:
“Karabakh Is Azerbaijan” platforması erməni yalanları ilə mübarizəyə başladı
11/08/2020 [18:49]:
Çempionlar Liqasında final mərhələsi başlayır
11/08/2020 [18:40]:
DİN: İşgəncəyə məruz qaldığı iddia edilən şəxslərin heç biri Azərbaycan vətəndaşı deyil
11/08/2020 [18:38]:
Baş nazir kafe və restoranlarla bağlı qərara dəyişiklik etdi
11/08/2020 [18:05]:
“Pedaqoji prosesdə bunu etməsən problemlər qaçılmaz olacaq” - Sədr müavinindən təhlil
11/08/2020 [18:03]:
Müdafiə Nazirliyindən Nəcməddin Sadıkovla bağlı AÇIQLAMA
11/08/2020 [17:54]:
Rusiyada istehsal olunmuş ilk koronavirus peyvəndi nümayiş etdirildi - FOTO
11/08/2020 [17:50]:
Azərbaycan domen adlarının milli inzibatçısı müəyyənləşdi
Bütün arxiv bir sırada
02/02/2015 [10:35] - Köşə - ( 2896 dəfə baxılıb)

Daşınan və daşınmaz məzarlar

Fazil Mustafa

Moskvada Kreml divarlarında və onun ətrafında olan məzarlığın köçürülməsi barədə qərarın icrasına başlanılıb. Bu məzarlıqda Azərbaycanın sovetləşməsində böyük rolu olan tanınmış siyasi xadim Nəriman Nərimanovun da məzarı var. Bu məzarın Azərbaycana gətirilib-gətirilməməsi bəzi çevrələrdə və cəmiyyət içində müzakirə olunmaqdadır.

Fikrimcə, Nərimanov ziddiyyətli şəxsiyyət olmayıb. Sadəcə real şəraitdən çıxış edərək Rusiya gücünün qarşısında deyil, içində yer almağa qərar verərək, bu məkanda Azərbaycanın qismən müstəqil siyasət izləməsinin tərəfdarı olub. O, həm də aldanışla deyil, düşünərək bu addımı atıb. Əvvəla, insanların sosial bərabərliyi ideyası ötən əsrin əvvəllərində çox sayda insanlar üçün cəlbedici idi və Nərimanov da bu ideyanın gerçəkləşəcəyinə səmimi inananlardan idi.
İkincisi, o cəmiyyətin maariflənməsini əsas hədəf olaraq seçən ust düzeydə bir ziyalı-yazar idi. Üçüncüsü isə, bir həkim kimi xalqa yaxın bir mühitin içində yer alırdı. Nəhayət, o Rusiya masştabında bolşevik siyasi elitasına intellektual qabiliyyəti ilə seçilərək daxil olan ilk və tək sima sayılırdı.
Digər tərəfdən, müstəqillik tariximizin obyektiv qiymətləndirilməsi baxımından Nərimanov mənfi bir obrazdır və bolşeviklərlə əməkdaşlıq zəminində Azərbaycanın müstəqilliyinin itirilməsində rolu olub. 
Üstəlik aktiv rol almasa da, Bakı Kommunasının rəhbər heyətində yer alan komisarlardan biri olub, Bakıda 1918-ci ildə baş verən soydaşlarımıza qarşı Mart soyqırımında bədnam müşahidəçi kimi rol almış. Bununla belə, Sovet represiv sisteminin qurbanı olana qədər SSRİ tərkibində Azərbaycanın minimum itkilərlə öz ərazisini qorumasına çalışmış, Azərbaycanın başqa millətdən olanlar tərəfindən idarə olunmasına qarşı ortaya açıq mövqe qoymuşdur.
Bunlar, əlbəttə ki, Nərimanovun xeyrinə və əleyhinə olan arqumentlərdən bir neçəsi. Ancaq bütün hallarda onun məzarının Azərbaycana köçürülməsi, onun digər bolşevik elementlərindən fərqləndirilməsi doğru addım olardı. Onsuz da Azərbaycan cəmiyyətinin dəyərləri çox zaman əqli mühakimənin nəticəsində formalaşmayıb. Sadəcə “Korun tutduğunu buraxmaması” qəbulindən bir məsəl sanki bizim xarakterin ümumiləşdirilməsi kimi leksikonda sabit yer tutub. 
Uzun əsrlərdir Zərdüşt ruhaniləri tərəfindən kodlaşdırılan və farsların milliləşdirdiyi formada İslamı məişətində yaşadan, Allahın dinini hələ də Ərəbin dini kimi məsxərəyə qoyan, dünyagörüşü həyat fəlsəfəmizə daban-dabana zidd olan Xürrəmiliyi İslamdan uca tutan, yüksələn Türk mədəniyyətini bir təriqətin insana nifrət saçan görüşləri ilə boğan Səfəvi vəhşətini öz qəhrəmanlıq tarixi sayan, onu ölümdən, qətliamdan xilas etmiş bir mələk obrazlı Nuru Paşanın haqqına nankorluqla yanaşan Azərbaycan cəmiyyəti ideal qəhrəman və lider axtarışında olmadığından, Nərimanova da sərt mühakimə testi tətbiq etmək doğru olmaz. 
Bizim cəmiyyətimiz Türkmənçay zəlzələsindən başlayaraq başqa bir formatda yenidən yüklənmiş proqrama sahib olduqdan sonra özünü tapmaq üçün iki əsrə yaxındır kimlik və kültür axtarışı içindədir. Azərbaycanlı kimliyini müəyənləşdirmiş, sadəcə onun kültür hüdudlarını tanıtmaq cəhdləri içində hələ də çabalamaqda. 
Belə bir vəziyyətdə Azərbaycanla bağlı olan tarixi şəxsiyyətlərin öz məmləkətinə sümükləri və ya külləri ilə dönüşü, hansısa fəsad və ya çaşqınlıq yaratmaz. Fətəli Bəy Düdənginsikinin, Topçubaşovun, Ceyhun Hacıbəylinin, Fətəli Xan Xoyskinin, Axundovun və daha kimlərin məzarları köçürülə bilər. Burada Məmmədəmin Rəsulzadənin və Türkiyədə uyuyan başqa dəyərli tarixi simaların məzarlarının köçürülməsi istisna sayila bilir. 
Çünki onların məzarına mən qürbət ellərdəki məzar olaraq baxmıram. Acıdərədəki Türk zabitinin məzarının eynisidir onların məzarı. Həm də Rəsulzadənin məzarını köçürdüyünüz Fəxri Xiyabanda bir neçə məzarın üzərində “Müsavat cəlladları tərəfindən vəhşicəsinə öldürülmüşdür” sözlərini göz bəbəyi kimi qoruyub saxlayan zehniyyət məntiqlə Məmmədəmin bəyin məzarının baş daşına nə yazmalıdır? “Cəlladbaşı”.
Ancaq gözardı edilməyəcək bir gerçəklik də var. Hələ uzun illər Azərbaycanda Məmmədəmin Bəylə Yoldaş Nərimanın dünyagörüşlərinın toqquşması canlı olaraq qalacaqdır. Məzarları görüşməsə, toqquşmasa belə”¦

 

Fazil Mustafa, millət vəkili.

loading...
Bərdə RİH-də Koronavirusa qarşı Operativ Qərargahın növbəti iclası keçirildi - FOTOLAR
"Diplomatik manevrlər etmək lazımdır, lakin..."
"Rusiyaya yaxınlaşmaq, Rusiyadan uzaqlaşmaqdan daha qorxuludur..."
ABŞ Qarabağ məsələsində “demokratik” Paşinyandan necə məyus oldu... - FOTO
Anası ölən danaya it sahib çıxdı - VİDEO
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
“Azyaşlıya sataşan müəllim ən azı 15 il azadlıqdan məhrum edilməli idi...”
Gündəm
“Ölkəmizdə belə bir bazanın yaradılması nə Türkiyəyə, nə də Azərbaycana lazımdır, çünki...”
Şou-biznes
“Şəhidlərimizdən sonra bu günü təmtəraqlı keçirmək bizə yaraşmaz...”
Cəmiyyət
"Bu cür tərbiyyəsiz şeirlər, tərbiyyəsiz adamların tərtib etdiyi kitablarda ola bilər..."
Gündəm
Ermənilər Xocavənd şəhərində 115 yeni mənzil tikməyə başladı...- FOTOLAR

Yazar
Sultan Laçın
“Rusiya Qarabağ savaşında birbaşa bizə qarşı olmasa da,  agenturası Ermənistana dəstək verəcək...”
Həftənin ən çox oxunanları
"Son dəfə Qurban bayramı günü danışdım, bayramını təbrik etdim, səs o səs deyildi..."
Livanlılar küçələrə axışdı: Ya Ərdoğan... - Video
Gərginlik artır, Türkiyə hərəkətə keçməlidir - Rusiya
Kafe və restoranlar açılacaq – Baş nazirdən AÇIQLAMA
Lukaşenkonun təyyarəsi Minski tərk etdi, şəhərə qoşun yeridildi
“Türkiyənin göstərişi ilə ölkəyə girən pakistanlılar Ermənistanı daxildən dağıdacaq”
Aybəniz Haşımovanın köməkçisi Aynişanla bağlı yayılan söz-söhbətə aydınlıq gətirmədi...
Boşandığı deyilən cütlükdən ilk açıqlama Kənandan gəldi: "Başını ağrıtma... "
"Türkiyə olmasaydı, Qarabağ məsələsi çoxdan öz həllini tapmışdı"
İranda haqqında deyirlər: "Professor İsmayılovu Rusiyadan bizə Allah göndərib..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247