Xəbər lenti
10/12/2019 [12:54]:
İki azyaşlıya qarşı zorakılıqla bağlı məsələ Ombudsmanın diqqət mərkəzindədir
10/12/2019 [12:53]:
Bakıya yeni ikimərtəbəli qatarlar gətirilib
10/12/2019 [12:50]:
Dövlət Komitəsi: "Əbu Bəkr məscidi yenidən açılacaq"
10/12/2019 [12:47]:
Aytəkin nənəsini itirdi
10/12/2019 [12:45]:
“EuroHome”da malları yanan sahibkar: "Bazarın yarısının sığortası yoxdur"
10/12/2019 [12:43]:
“Səhnədə Xocalıda öldürülən uşaqların ruhlarının toyunu elədim...”
10/12/2019 [12:29]:
“Demokratik yolla deputat seçilmək istəyən varsa, keçsin bu tərəfə...”
10/12/2019 [12:22]:
“EuroHome”dakı yanğının ilkin səbəbi açıqlandı
10/12/2019 [12:16]:
Ombudsman: "Azərbaycanda insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqlarının səmərəli müdafiə mexanizmləri formalaşdırılıb"
10/12/2019 [12:15]:
Səyavuş Heydərov: "Münaqişə ocaqlarında olan azərbaycanlı qadınların bir hissəsi edam edilib"
10/12/2019 [12:13]:
Putin Zelenskiyə uşaq şeiri ilə cavab verdi - VİDEO
10/12/2019 [12:10]:
Uşaqları döyən ata və ögey anasına cinayət işi açıldı
10/12/2019 [12:04]:
Xəstəxanaya silahlı hücum - 4 ölü, 2 yaralı
10/12/2019 [11:57]:
Sevgilisini iş yerində bıçaqladı - VİDEO
10/12/2019 [11:51]:
Xəzər dənizinin suyu İran səhralarına daşına bilər - Ambisiyalı layihə
10/12/2019 [11:49]:
İtalyada Nəsiminin həyat və yaradıcılığından bəhs edən sənədli film nümayiş olunub
10/12/2019 [11:48]:
Azərbaycanlı modeldən Dubayda seksual - FOTOSESSİYA/VİDEO
10/12/2019 [11:41]:
2020-ci ildə milyonlarla cihaz “WhatsApp”sız qalacaq
10/12/2019 [11:39]:
“EuroHome”in sahibi bu şəxsdir
10/12/2019 [11:39]:
Ədliyyə Nazirliyi: "39 hakim barəsində intizam icraatı başlanılıb"
10/12/2019 [11:37]:
Ramiz Zeynalov da hadisə yerinə gəlib
10/12/2019 [11:34]:
Xalq artisti Yalçın Əfəndiyev vəfat edib
10/12/2019 [11:34]:
Nazir müavini: “EuroHome" Ticarət Mərkəzində yanğın tam məhdudlaşdırılıb”
10/12/2019 [11:32]:
“EuroHome”dan oğurluq olub, 3 nəfər saxlanlıb
10/12/2019 [11:32]:
İnsanın yaddaşı dola bilərmi? - ARAŞDIRMA
10/12/2019 [11:31]:
Putin WADA-nın rus idmançılarla bağlı qərarından danışdı - VİDEO
10/12/2019 [11:28]:
Türk professorun Bakıdakı çıxışı qalmaqal yaratdı
10/12/2019 [11:28]:
”Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-də işə qəbul avtomatlaşdırılır - VİDEO
10/12/2019 [11:26]:
Yaponiyanın Osaka Prefektura Universitetinin magistrantı BDU-da təcrübə keçir
10/12/2019 [11:25]:
Yanğının söndürülməsinə iki yanğınsöndürmə qatarı da cəlb olundu
10/12/2019 [11:21]:
Məleykə Abbaszadə “EuroHome”dakı yanğına görə görüşünü təxirə salıb
10/12/2019 [11:16]:
“EuroHome”dakı yanğından - FOTOLAR
10/12/2019 [11:16]:
“İsa Peyğəmbər” kompüter oyunu da çıxdı- -İştirakçı “fahişələrin ayağını yumalı”dır…-VİDEO
10/12/2019 [11:09]:
Vəkillər kollegiyası rəyasət heyyətinin məlumatı...
10/12/2019 [11:08]:
Ticarət mərkəzində baş verən verən yanğında 6 nəfərə yerində yardım göstərilib, 2 nəfər tüstüdən zəhərlənib
10/12/2019 [11:05]:
“İllərdir deyirəm ki, insanlar düzəlsin, amma nə onlar, nə də bəzi məmurlarımız düzəlmir...”
10/12/2019 [11:02]:
Seçkilərdə iştirak edəcək partiyaların təbliğat imkanları - kim hansı yolu seçəcək?
10/12/2019 [10:52]:
Sabiq nazir Saleh Məmmədov "Canlı Yayın"da : Azərbaycanda iqtisadi islahatlar və inkişaf düsturu (VİDEO)
10/12/2019 [10:48]:
“Qobu Park-2” yaşayış kompleksində məcburi köçkünlərin yerləşdirilməsi başa çatıb
10/12/2019 [10:45]:
Tramp bu gün Lavrovu qəbul edəcək
10/12/2019 [10:38]:
Bakı ilə Ankaranın gizli Meğri planı? – İrəvanda panika
10/12/2019 [10:37]:
Vəfa Zeynalovanın qardaşı vəfat etdi
10/12/2019 [10:33]:
“Onu görəndə fərəhləndim, gözlərim doldu, elə bildim ki, Qarabağı aldıq...”
10/12/2019 [10:29]:
Şirvanda yeni doğulan körpə ölüb
10/12/2019 [10:27]:
Qənirə Paşayeva ərazi bütövlüyümüz uğrunda can qoymuş Qazi qadınlarımızla görüşüb
10/12/2019 [10:26]:
Tək qalmaqdan qorxan kişi həftələrlə atasının meyiti ilə yaşadı
10/12/2019 [10:25]:
Niyə hamı deputat olmaq istəyir - ŞƏRH
10/12/2019 [10:25]:
Təhsil Şöbəsi də keçmiş əməkdaşının intiharı ilə bağlı məlumat yaydı
10/12/2019 [10:24]:
Bu gün Konqresin Trampa qarşı ittihamları açıqlanacaq
10/12/2019 [10:24]:
Milli Qəhrəmanın adını daşıyan radiotezliklə bağlı ölkənin ali rəhbərliyinə MÜRACİƏT...
10/12/2019 [10:22]:
"Rusiya ondan asılı olan hər şeyi edəcək..."
10/12/2019 [10:13]:
Qohum evliliyi hansı xəstəliklərə yol açır, dində belə izdivaca qadağa varmı?..
10/12/2019 [10:11]:
“EuroHome”da yanğını söndürmək üçün üç helikopter cəlb olundu - VİDEO
10/12/2019 [10:11]:
Yanğın baş verən ərazidə yol tamamilə bağlandı
10/12/2019 [10:09]:
İrəvanda anti-Azərbaycan “sxodka”sı - xüsusi xidmət agentlərinin iflas projesi
10/12/2019 [10:07]:
Yubileyiniz mübarək, Şəhla xanım!
10/12/2019 [09:38]:
ABŞ Konqresi 738 milyard dollarlıq müdafiə büdcəsini təsdiqləyib
10/12/2019 [09:36]:
“EuroHome”dakı yanğınla bağlı hadisə yerinə 4 həkim briqadası göndərilib
10/12/2019 [09:35]:
Məşhur rəssam evsizi Santa-Klaus qismində əks etdirdi - VİDEO
10/12/2019 [09:30]:
“Traktor”un prezidenti istefa verib
10/12/2019 [09:28]:
Bakıda tikinti materialları bazarında güclü yanğın başlayıb - FOTO
10/12/2019 [09:25]:
38 sərnişini olan hərbi təyyarə radarlardan itdi
10/12/2019 [08:56]:
Ürək sağlamlığı üçün ən faydalı məhsul müəyyən edildi- İSRAİL MEDİASI...
10/12/2019 [08:07]:
Deputat şaxtada küçəyə atılmış özbək qızını  övladlığa götürdü…-İbrətamiz-FOTO+VİDEO
10/12/2019 [07:28]:
"Qisas haqqı insanları qətldən və başqa ziyanverici əməllərdən uzaqlaşdırar..."
10/12/2019 [03:21]:
Erməni politoloq: “Rusiya erməni soyqırımının iştirakçısıdır”
10/12/2019 [00:24]:
Putinlə Zelenski arasında görüş başa çatıb
10/12/2019 [00:22]:
Kürdəmirdə “Azərişıq” ASC-nin əməkdaşını cərəyan vurub öldürüb
10/12/2019 [00:13]:
“Nəsimi”nin ağac əkməsinə lağ edənlər ömrü boyu bir ağac əkibmi?”
09/12/2019 [23:59]:
Stress, depressiya, nevrozlar, yuxusuzluqdan əziyyət çəkənlərin vazkeçilməz menyusu...
09/12/2019 [23:55]:
Acunun keçmiş arvadının kafesi bağlandı - FOTO
09/12/2019 [23:52]:
Qocalmanın qarşısını alan, spermaya müsbət təsir edən PÜSTƏNİN FAYDALARI...
09/12/2019 [23:38]:
Parisdə “Norman Dördlüyü” liderlərinin görüşü başa çatıb
09/12/2019 [23:35]:
Putinlə Zelenski arasında ilk ikitərəfli görüş başlayıb
09/12/2019 [23:27]:
Xoşqədəm ATV və ANS-dəki - MƏVACİBİNİ AÇIQLADI
09/12/2019 [23:25]:
Bakıda 2 avtomobil toqquşub, 3 nəfər yaralanıb
09/12/2019 [23:19]:
Azərbaycan nefti bahalaşıb
09/12/2019 [22:51]:
Rusiyada həbsdə olan, prezidentə sui-qəsd edən və başına 25 milyon qoyulan terrorçu
09/12/2019 [22:46]:
Azərbaycanla sərhəddə “donuz qripi” TƏHLÜKƏSİ
09/12/2019 [22:40]:
Sabirabadda 60 yaşlı kişini elektrik cərəyanı vurub
Bütün arxiv bir sırada
02/02/2015 [10:35] - Köşə - ( 2740 dəfə baxılıb)

Daşınan və daşınmaz məzarlar

Fazil Mustafa

Moskvada Kreml divarlarında və onun ətrafında olan məzarlığın köçürülməsi barədə qərarın icrasına başlanılıb. Bu məzarlıqda Azərbaycanın sovetləşməsində böyük rolu olan tanınmış siyasi xadim Nəriman Nərimanovun da məzarı var. Bu məzarın Azərbaycana gətirilib-gətirilməməsi bəzi çevrələrdə və cəmiyyət içində müzakirə olunmaqdadır.

Fikrimcə, Nərimanov ziddiyyətli şəxsiyyət olmayıb. Sadəcə real şəraitdən çıxış edərək Rusiya gücünün qarşısında deyil, içində yer almağa qərar verərək, bu məkanda Azərbaycanın qismən müstəqil siyasət izləməsinin tərəfdarı olub. O, həm də aldanışla deyil, düşünərək bu addımı atıb. Əvvəla, insanların sosial bərabərliyi ideyası ötən əsrin əvvəllərində çox sayda insanlar üçün cəlbedici idi və Nərimanov da bu ideyanın gerçəkləşəcəyinə səmimi inananlardan idi.
İkincisi, o cəmiyyətin maariflənməsini əsas hədəf olaraq seçən ust düzeydə bir ziyalı-yazar idi. Üçüncüsü isə, bir həkim kimi xalqa yaxın bir mühitin içində yer alırdı. Nəhayət, o Rusiya masştabında bolşevik siyasi elitasına intellektual qabiliyyəti ilə seçilərək daxil olan ilk və tək sima sayılırdı.
Digər tərəfdən, müstəqillik tariximizin obyektiv qiymətləndirilməsi baxımından Nərimanov mənfi bir obrazdır və bolşeviklərlə əməkdaşlıq zəminində Azərbaycanın müstəqilliyinin itirilməsində rolu olub. 
Üstəlik aktiv rol almasa da, Bakı Kommunasının rəhbər heyətində yer alan komisarlardan biri olub, Bakıda 1918-ci ildə baş verən soydaşlarımıza qarşı Mart soyqırımında bədnam müşahidəçi kimi rol almış. Bununla belə, Sovet represiv sisteminin qurbanı olana qədər SSRİ tərkibində Azərbaycanın minimum itkilərlə öz ərazisini qorumasına çalışmış, Azərbaycanın başqa millətdən olanlar tərəfindən idarə olunmasına qarşı ortaya açıq mövqe qoymuşdur.
Bunlar, əlbəttə ki, Nərimanovun xeyrinə və əleyhinə olan arqumentlərdən bir neçəsi. Ancaq bütün hallarda onun məzarının Azərbaycana köçürülməsi, onun digər bolşevik elementlərindən fərqləndirilməsi doğru addım olardı. Onsuz da Azərbaycan cəmiyyətinin dəyərləri çox zaman əqli mühakimənin nəticəsində formalaşmayıb. Sadəcə “Korun tutduğunu buraxmaması” qəbulindən bir məsəl sanki bizim xarakterin ümumiləşdirilməsi kimi leksikonda sabit yer tutub. 
Uzun əsrlərdir Zərdüşt ruhaniləri tərəfindən kodlaşdırılan və farsların milliləşdirdiyi formada İslamı məişətində yaşadan, Allahın dinini hələ də Ərəbin dini kimi məsxərəyə qoyan, dünyagörüşü həyat fəlsəfəmizə daban-dabana zidd olan Xürrəmiliyi İslamdan uca tutan, yüksələn Türk mədəniyyətini bir təriqətin insana nifrət saçan görüşləri ilə boğan Səfəvi vəhşətini öz qəhrəmanlıq tarixi sayan, onu ölümdən, qətliamdan xilas etmiş bir mələk obrazlı Nuru Paşanın haqqına nankorluqla yanaşan Azərbaycan cəmiyyəti ideal qəhrəman və lider axtarışında olmadığından, Nərimanova da sərt mühakimə testi tətbiq etmək doğru olmaz. 
Bizim cəmiyyətimiz Türkmənçay zəlzələsindən başlayaraq başqa bir formatda yenidən yüklənmiş proqrama sahib olduqdan sonra özünü tapmaq üçün iki əsrə yaxındır kimlik və kültür axtarışı içindədir. Azərbaycanlı kimliyini müəyənləşdirmiş, sadəcə onun kültür hüdudlarını tanıtmaq cəhdləri içində hələ də çabalamaqda. 
Belə bir vəziyyətdə Azərbaycanla bağlı olan tarixi şəxsiyyətlərin öz məmləkətinə sümükləri və ya külləri ilə dönüşü, hansısa fəsad və ya çaşqınlıq yaratmaz. Fətəli Bəy Düdənginsikinin, Topçubaşovun, Ceyhun Hacıbəylinin, Fətəli Xan Xoyskinin, Axundovun və daha kimlərin məzarları köçürülə bilər. Burada Məmmədəmin Rəsulzadənin və Türkiyədə uyuyan başqa dəyərli tarixi simaların məzarlarının köçürülməsi istisna sayila bilir. 
Çünki onların məzarına mən qürbət ellərdəki məzar olaraq baxmıram. Acıdərədəki Türk zabitinin məzarının eynisidir onların məzarı. Həm də Rəsulzadənin məzarını köçürdüyünüz Fəxri Xiyabanda bir neçə məzarın üzərində “Müsavat cəlladları tərəfindən vəhşicəsinə öldürülmüşdür” sözlərini göz bəbəyi kimi qoruyub saxlayan zehniyyət məntiqlə Məmmədəmin bəyin məzarının baş daşına nə yazmalıdır? “Cəlladbaşı”.
Ancaq gözardı edilməyəcək bir gerçəklik də var. Hələ uzun illər Azərbaycanda Məmmədəmin Bəylə Yoldaş Nərimanın dünyagörüşlərinın toqquşması canlı olaraq qalacaqdır. Məzarları görüşməsə, toqquşmasa belə”¦

 

Fazil Mustafa, millət vəkili.

loading...
loading...
Ayaqqabılarını götürmək istəyərkən 28 metr yündürlükdən yıxıldı - QORXUNC... + VİDEO
Qadınlara əmr etdiyi şey ölkəni hərəkətə keçirdi - MARAQLI
4 sevgilisi olan qadın hamilə qaldı - Uşağı bərabər böyüdəcəklər...
Sevgilisinin alnına bıçaqla adını yazdı - AĞLASIĞMAZ...
Video kasetlərindən paltar hazırladı - MARAQLI...+ FOTOLAR
Loading...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Onu görəndə fərəhləndim, gözlərim doldu, elə bildim ki, Qarabağı aldıq...”
Dünya
“Uşaqlar məktəbdə siçovullarla bir yerdə oxuyur...”-VİDEO
Dünya
Bu ölkədə qadınlar ora kişilərlə eyni qapıdan girəcək - Restoran və kafe sahibləri isə uzun zamandır ki...
Gündəm
Türkiyə və Azərbaycanın dezinformasiyalara qarşı birgə mübarizəsi mümkündürmü?
Cəmiyyət
“Qarabağın bir səsi də elə Qədir idi...”
Həftənin ən çox oxunanları
"Əndamın yansın, Roza" - Aparıcı efirdə özünü saxlaya bilmədi - FOTO
Vaqif Əsədovdan təcili yardıma yol verməyən xanım sürücüyə: "Könüllü gəlsəniz..." - VİDEO
İnsanların çoxu bu məsələdə seksdən daha çox həzz alır - Alimlərdən inanılmaz tədqiqat
"Gəlin qardaşının qayınatası ilə bir yataqda yaxalandı" - Bakıda ŞOK OLAY - VİDEO
Prezident daha bir məmuru işdən çıxardı
Bacısını efirə çıxartdı, əri zəng edib dalaşdı - Gərgin anlar
"Azərbaycan elə bilməsin ki, Njdenin heykəli ilə erməniləri Rusiyanın gözündən salacaqlar...”
"Milli Məclisin Gəncəyə köçürülməsi həm Bakını fəlakətdən qurtarar, həm də..."
“A.Akopyanın Mehriban Əliyevanı Qarabağa dəvət etməsi hesablanmamış bir addımdır...”-Erməni ekspert
"Atam evə buraxmadığı üçün 15 yaşından tək yaşayıram" - VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247