Xəbər lenti
13/11/2019 [23:48]:
"Siçan maralı" 30 il sonra görüntüləndi
13/11/2019 [23:35]:
Pulsuz benzin üçün bunu da etdilər - MARAQLI + FOTOLAR
13/11/2019 [23:20]:
Bu heyvanlar da insanlar kimi yas saxlayır - MARAQLI ARAŞDIRMA
13/11/2019 [23:14]:
Ermənilərin bioloji silah təhdidi: "Müəyyən etnoslara təsir göstərən viruslar hazırlanır..."
13/11/2019 [22:43]:
Türkiyə 29 İŞİD-çini Azərbaycana göndərəcək
13/11/2019 [22:40]:
““Google maps”ın rəhbərliyində çalışanlar arasında erməni əsilli şəxslər olduğu üçün…”
13/11/2019 [22:34]:
Trampla Ərdoğanın görüşü başladı - İlk çıxışlar
13/11/2019 [22:31]:
“El-Klassiko”nun vaxtı açıqlanıb
13/11/2019 [22:12]:
Saçdan hazırlanmış maraqlı sənət əsərləri - FOTOLAR
13/11/2019 [22:04]:
ADAU-nun tələbə evində Aqrar İnkişaf Könüllüləri ilə görüş davam edir
13/11/2019 [22:04]:
Ən çox izlənilən türk serialları - Ona Messi də baxır
13/11/2019 [21:45]:
"Bu qurumun ləkələnmiş imici artıq aradan qaldırılmaqdadır və biz bunu alqışlayırıq"
13/11/2019 [21:15]:
Dünyanın ilk Ebola peyvəndi təsdiqləndi
13/11/2019 [21:13]:
“Haraya ki, türk ordusu girir, oraya hüzur, çörək, nizam gəlir”
13/11/2019 [21:10]:
Bu da sevgilisinə görə bıçaqlanan Xose Berbardonun qardaşı - FOTO
13/11/2019 [21:06]:
"Hökumət hələ uşaqpulu məsələsində birbaşa addımlar atılmasına hazır deyilsə, o zaman..."
13/11/2019 [21:06]:
Bulvarda dənizə düşən şəxs xilas edildi
13/11/2019 [20:56]:
Əsgər qidaları açıq satışda: Hüquq-mühafizə orqanları həbslərə start verdi
13/11/2019 [20:53]:
"İndiyə kimi atamın məzarını ziyarət etməmişəm"
13/11/2019 [20:49]:
Oğuzda kran aşıb, bir nəfər xəsarət alıb
13/11/2019 [20:46]:
“ANS ÇM”-dən sonra tezlik boş qaldığı üçün müsabiqə elan etdik”
13/11/2019 [20:39]:
Tramp ayaqqabısına yapışan tualet kağızı ilə sosial medianın dilinə düşdü - FOTOLAR
13/11/2019 [20:32]:
BSU-da “Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında Məmməd Cəfər məktəbi” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib
13/11/2019 [20:31]:
Gürcüstandan gələn avtomobildə külli miqdarda narkotik vasitə və silah-sursat aşkarlandı - Foto
13/11/2019 [20:23]:
Azərbaycan-BƏƏ Hökumətlərarası Komissiyasının iclası keçirilib
13/11/2019 [20:17]:
Bankir Emin Zeynalov öz yeznəsinə də 1 milyon dollar "atıb"...
13/11/2019 [20:07]:
Türkiyənin yerli savaşçı helikopteri uğurla sınaqdan çıxarıldı...-FOTOLAR+VİDEO
13/11/2019 [20:07]:
Yeniyetmə qızları fahişəliyə cəlb etdi - Bakıda şok olay
13/11/2019 [20:00]:
Polisi təhqir edən müğənni həbs edilə bilər
13/11/2019 [19:52]:
Azərbaycanlılar ABŞ-da qəzaya düşdülər - Biri öldü, digəri...
13/11/2019 [19:48]:
Tarix İnstitutunda BMT baş katibinin xüsusi nümayəndəsi ilə görüş olacaq
13/11/2019 [19:47]:
Honkonqda polisə yanar oxlarla hücum - FOTOLAR
13/11/2019 [19:38]:
Gəncədə mikroavtobus piyadanı vurub
13/11/2019 [19:30]:
Gəncədə qadın xurma ağacından yıxılaraq ölüb
13/11/2019 [19:15]:
UNESKO Mosul şəhərini bərpa edəcək
13/11/2019 [19:09]:
AQTA quş qripi ilə bağlı epizotoloji monitorinqlərə başlayıb
13/11/2019 [19:07]:
Diabetə nəzarət etmədikdə yaranan fəsad - Diabetik nefropatiya hər kəsi haqlaya bilər...
13/11/2019 [18:41]:
Azərbaycanın Yunanıstanda tanıdılması davam edir - FOTO
13/11/2019 [18:36]:
Beş milyon insan quraqlıq səbəbiylə qida böhranıyla üzləşəcək - BMT
13/11/2019 [18:32]:
Erməni əsir üzr istədi: “Azərbaycanda cənnətdəyəm” - VİDEO
13/11/2019 [18:29]:
Büdcə zərfinə daxil olan sənədlərin MM-də II oxunuşda müzakirə ediləcəyi tarix məlum olub
13/11/2019 [18:09]:
Gənc qadın oynayarkən uşaq dünyaya gətirdi - FOTO
13/11/2019 [18:05]:
“Çox şadam ki, Prezidentin təyin etdiyi cavan kadrlar işin içinə belə giriblər”
13/11/2019 [18:03]:
Bu müəllimlərin maaşları artırıldı - RƏSMİ
13/11/2019 [17:43]:
“Azəriqaz” İB-də istehsalat müşavirəsi keçirilib
13/11/2019 [17:37]:
Gələn ilin ehtiyac meyarı və yaşayış minimumu təsdiqlənib
13/11/2019 [17:35]:
Nazir “uşaq pulu” verilməsi ilə bağlı təkliflərə münasibət bildirib
13/11/2019 [17:31]:
Gömrük Akademiyasında gömrük rəsmiləşdirilməsi üzrə təlimlər təşkil olunur
13/11/2019 [17:30]:
“Məmməd” adlı bələdçi robot  Azərbaycanın qədim qalasında işə başladı-FOTO+VİDEO
13/11/2019 [17:26]:
Azərbaycan Dillər Universitetində yeni laboratoriya fəaliyyətə başlayıb - FOTO
13/11/2019 [17:22]:
Gürcüstan Azərbaycana müşahidəçilər göndərəcək
13/11/2019 [17:21]:
Sahil Babayev işsizlikdən sığorta haqqı almağın şərtlərini açıqlayıb
13/11/2019 [17:19]:
Azərbaycanda orta aylıq əmək haqqı 600 manatı keçib
13/11/2019 [17:18]:
"Keçid dövründə bəziləri İslam pərdəsi arxasında gizlənərək, qarşıdurmaya çağırış edir"
13/11/2019 [17:08]:
Minimum pensiya artırılacaq - Nazir açıqladı
13/11/2019 [16:53]:
Azərbaycanlı ekspertə Hindistanda böyük etimad
13/11/2019 [16:51]:
Mətanət Əsədova: "Məndən əxlaqlısı yoxdur" - VİDEO
13/11/2019 [16:49]:
Yeni doğulan uşaqlara 500 manat verilsin! - Milli Məclisdə TƏKLİF
13/11/2019 [16:49]:
Tanınmış polkovnikdən gənclərə çağırış
13/11/2019 [16:48]:
Misir Mərdanov: “Test üsulunun Azərbaycana gətirməsində mən də iştirak etmişəm”
13/11/2019 [16:46]:
Texniki Universitetə yeni mətbuat katibi TƏYİN OLUNDU
13/11/2019 [16:44]:
Aktyor yenidən doğma səhnəyə qayıtdı... - FOTO
13/11/2019 [16:44]:
İrəvandan Məmmədyarovun çıxışına qəribə reaksiya
13/11/2019 [16:39]:
İlham Əliyev “Azərsu”ya beş milyon manat ayırdı
13/11/2019 [16:39]:
Rusiyanın "Qarabağ tamaşası" və ya Lavrovun son oyunu...
13/11/2019 [16:34]:
Ruhani təyyarədə sürprizlə qarşılaşdı - Foto
13/11/2019 [16:33]:
Vilayət Eyvazov Fransa səfirini qəbul etdi - FOTO
13/11/2019 [16:26]:
“Tariximizin qorunması, yaşadılması, təbliği ilə bağlı atılan hər bir addım faydalıdır”
13/11/2019 [16:24]:
Hadı Rəcəbli: “Gələn il pensiyaların və əmək haqqlarının artım tempi yerində saymayacaq və...”
13/11/2019 [16:22]:
Prezident “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədrini qəbul etdi
13/11/2019 [16:17]:
350 manat rüşvətə görə həbs edilən polkovnik azadlığa çıxdı
13/11/2019 [16:16]:
"Qarabağ münaqişəsinin "mifləri" haqqında həqiqətlər" kitabı Özbək dilində Daşkənddə çapdan çıxıb - FOTO
13/11/2019 [16:05]:
Ərdoğan-Tramp görüşü öncəsi Vaşinqton küçələrindəki qeyri-adi mikroavtobus şousu...
13/11/2019 [16:05]:
İrəvanı silkələyən olay - VİDEO
13/11/2019 [15:59]:
“İŞİD-in çox vacib adamlarından birini ələ keçirdik”
13/11/2019 [15:58]:
Azərbaycanlı bloqerin evliliyi dörd ay çəkdi
13/11/2019 [15:56]:
Arvadını narahat edən ailənin dörd üzvünü öldürdü - VİDEO
13/11/2019 [15:56]:
"Azərbaycanın tolerantlığı bütün dünya üçün yaxşı nümunə ola bilər"
13/11/2019 [15:48]:
“Nənəm xəsisdir, o qədər danışır ki, beynim gedir” - Nəvəsi əməkdar artisti biabır etdi -VİDEO
13/11/2019 [15:47]:
Ermənilər indi də Azərbaycanın ərzaq bazarında – Qida təhlükəsizliyimiz təhlükədə
Bütün arxiv bir sırada
30/01/2015 [11:19] - Köşə - ( 6067 dəfə baxılıb)

Rusiyanın Qafqaz siyasəti

Dünəndən bu günə
Telman Nüsrətoğlu


İqtisadi, siyasi, geostratejik önəmi və hələ də həll edilməmiş etno-demografiq problemlərindən dolayı potensial konflikt riski altında olan bölgələriylə Qafqaz bu gün formalaşmaqda olan yeni dünya dəngəsində önə çıxmaqdadır. Rusya imperialist iddiaları, xarici siyasətdəki “yaxın çevrə” doktrinası baxımından Qaradəniz və Xəzər ətrafını iqtisadi ”“siyasi, hərbi”“stratejik olaraq tarixi, vaz keçməsi mümkün olmayan bir hakimiyət bölgəsi olaraq görməkdədir.

Rusyanın Ukrayna, Krım ətrafında gedən proseslərdə bütün yaşananları özünü çevrələyən Qərb təhlükəsi, Avrasyada küncə sıxışdırılma və Rus imperialist maraqlarının təhdit altına alınması kimi qəbul etdiyini gördük. Ortada bir də mübarizəsi əsrlərlə davam edən Türkiyə və ümumiyyətlə türk faktoru var.

Rusya kürəsəl güc olma yürüşünə tarixi Türk torpaqlarını işğal edərək Xəzərə, Qaradənizə çıxış əldə etməklə başlamışdır. Post ”“sovet dönəmi yeni müstəqil türk cümhuriyətləri ortaya çıxsa da Rusya üçün yaxın çevrə ölkələrində var olmaq, Rusya Federasyası sərhədləri daxilində var olmaqla paralel olaraq qəbul edildiyi üçün bütün bu coğrafiyalarda Türk ”“Rus rəqabəti də davam etməkdədir. Qarabağ problemi də daxil, bölgədəki bütün məsələlərin həlli Rusyanın Qafqaz siyasətinin təməllərini, olmazsa olmazlarını anlayaraq ona görə siyasət formalaşdırmaqdan keçir.Rusyanın Qafqaz siyasətinin tarixinə göz atmaqla bu gün nə etmək istədiyi haqda da aydın təsəvvürə malik ola bilərik.

Moskovanın Türk coğrafiyalarına doğru genişləməsi davam etdikcə özünə sosyal dayaqlar formalaşdırmaq və işğal etdiyi torpaqlarda qalıcı ola bilmək üçün bölgənin etno-demografiq, dini mənzərəsini də tarixi seyrindən qopararaq dəyişdirdiyini görürük. Bu gün meydana çıxan reallıqlar bu dövlətin zamana yayılan imperialist siyasətinin nəticəsində ortaya çıxıb və biz bu reallıqları, konflikt və qarşıdurma risklərinin siyasi, kültürəl, tarixi təməllərini öyrənmək məcburiyətindəyik.

Unutmayaq ki, Güney Qafqaz eyni zamanda Rusyanın zəif nöqtəsidir. Dəyişən dünya dəngəsində bütövlükdə Qafqazda stabillik və hüzurun təmin olunması üçün bu coğrafiyada yaşayan xalqlara yönəlik Türkiyə və Azərbaycanın birgə strategiya formalaşdırması vacibdir. Bu xalqlarla olan tarixi, kültürəl iqtisadi bağların gücləndirilməsi eyni zamanda Rusyanı da bütövlükdə Türk gücüylə hesablaşmağa, Qarabağ kimi problemlərin həllində Azərbaycanın haqlı tələbini qəbul etməyə sövq edə bilər.

Türkiyənin və Azərbaycanın bölgədəki maraqları, xüsusilə Güney Qafqazın müsəlman xalqlarının birliyinin dəstəklənməsini, onların radikal dini cərəyanlara meyillənmələrinin əngəllənməsini, normal, mötədil bir çizgidə- İslam qardaşlığı çizgisində vəhdətin təmin edilməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Tarixi, etnik ve sosio-kültürəl olarak bir-birinə qohum millətlər halına gəlmiş Güney Qafqazda sabitlik və huzur Türkiyəylə, Azərbaycanla əlaqələrin daha da inkişaf etməsinə və bölgə xalqlarının daha müstəqil hərəkət etməsinə səbəb olacaqdır. Qafqazdakı Qarabağ, Osetya, Abxazya kimi problemlərin yaranma səbəbləri və həlli yollarının daha yaxşı anlaşılması için rus işğalı ve bölgənin etno-demografiq həqiqətləri üzərində düşünməkdə fayda var. Qafqaz iç-içə və qarışıq etno-demografiq strukturuyla tarihin bütün dövrlərində etnik ve kültürəl birlik tələb etmiş, bir ”“biriylə qohum olan toplumlar sülh və hüzur içində yaşamışdır.

İslamiyyətin bu bölgədə yaşayan xalqlar arasında yayılmasıyla bu din coğrafiyamızda zəngin etnik mozaikanı birləşdirən bir dəyər rolunu oynamış, əsrlərdir, Qafqaz xalqları müsəlman kimliklərini əsas dəyər olarak önə çəkərək imperialist hücumlara qarşı birgə müqavimət göstərmişlərdir. Başda M. Ə. Rəsulzadə olmaqla XX əsr Azərbaycan aydınlarının müdafiə etdikləri Qafqaz Birliyi tezisi də əslinda rus totalitarizminə və bölgədə həyata keçirilmək istənilən etnik-demografiq, dini təxribatlara qarşı bütün Qafqaz xalqlarında bir birlik, müqavimət və müstəqil yaşam şüuru formalaşdırmağı hədəfləməkdəydi. Bu birliyin alternativi isə Rusyanın imperialist maraqları çərçivəsində Qafqazda yaratdığı yeni durumla etnik ve kültürəl təməlli konfliktləri qızışdıraraq buralarda at oynatması və beləcə hər kəsi öz idarəsi altında almasıdır.

Sovet dövlətinin dağılmasından sonra Rusyanın birbaşa düyməyə basmasıyla Qafqazda etnik çatışmaların baş verdiyini gördük. Bölgədəki stratejiq mövqeyi, zəngin neft ve gaz rezervləriylə Qafqazın lideri olmaq potensialına sahib Azərbaycanın və önəmli tarnzit ölkə mövqeyiylə Gürcüstanın formalaşmağa başlayan yeni dünya düzənində aktiv rol alma ehtimalları, əlbəttə ki, Qafqazda həyati əhəmiyyətli maraqları olan Rusyanı qorxutmaqdadır.

Azərbaycan Qafqazda , Orta Asyada, Balkanlarda əsrlərlə dabam edən rus-türk nüfuz mübarizəsi baxımından da stratejik önəmə sahibdir. Üstəlik, rus dövlət hafizəsində də türk varlığı, əsrlərdir, əsas təhdid ünsürü olaraq da yer almaqdadır.

Rusyanın coğrafi mövqeyi və hazırkı etnik ”“dini mozaikası göz önündə canlandırılanda bu narahatçılıq daha yaxşı anlaşılır. Sovet sonrası müstəqilliklərini elan eden türk cümhuriyətləri və onların sahib oldukları təbii zənginliklər,Türkiyəylə əlaqələrin inkişafı Rusyanın arzulamadığı proseslərdir. Bu mənada Rusya üçün bütövlükdə Qafqazda varlığını qoruya bilmək üçün Azərbaycan və Gürcüstanda var olmaq, bu iki ölkəni nəzarət altında tutmaq vacibdir. Tarixi Azərbaycan torpaqlarında Rusyanın qurduğu Ermənistan dövləti və erməni amili adı altında təcavüzkarlığın sürdürülməsi də Azərbaycanı cilovlamaq məqsədinə xidmət edir.

Qarabağ probleminin Rusyanın əlində Azərbaycana daima təsir edəcək milli dövlətçiliyi savaş, yeni ərazilərin işgalı riskiylə təhdid edərək Moskvaya bağlı hala gətirəcək bir riçaq olaraq tutulduğu sirr deyil. Eləcə də Güney Osetya və Abxazya da Gürcüstanın müstəqilliyinin və dövlətçiliyinin başının üstündə asılan demokl qılıncıdır.

Bu günkü statüs-kvonu; Rusyanın bölgə üzərindəki niyətlərini daha yaxşı anlamaq üçün Qafqazın işğalından sonra Çar Rusiyasının bölgədə həyata keçirdiyi siyasətə də əsas çizgiləriylə toxunmaq lazımdır. Çünkü Çar Rusyasının bu bölgəni işgal etdikdən sonra həyata keçirdiyi müstəmləkəçi köç və asimliyasiya siyasəti etnik və dini konfliktlər baxımından daha təhlükəli Qafqaz həqiqətini ortaya çıxarmış , potensial konflikt riski daşıyan problemlər meydana gəlmişdir. Güney və Quzey Qafqazdakı bu potensial konflikt bölgələrinin tarixi- sosioloji təməllərini anlamaq üçün də bir az geriyə qayıtmaq lazımdır.

Əslində Rusların Xəzər bölgəsinə olan marağı qədim dönəmlərə qədər uzanmaqdadır. X. və XI. əsrlərdə Kiyev knyazlığı dönəmində Ruslar Xəzər bölgəsinin təbii zənginlikləriylə maraqlanmağa başlamışlar. Rusyanın Qafqaz siyasətinin formalaşmasında bu bölgədə yaşayan xalqlarla olan ticarət də önəmli rol oynamışdır. İbn Fadlan, X. əsrdə qələmə aldığı seyahatnaməsində Xəzərlərin İtil şəhərində qurulmuş olan bazarlarda Ruslara rast gəldiyini yazmaqdadır. Hətta Rusların, 944 ”“də Quzey Azərbaycanın ən böyük şəhərlərindən olan Bərdəni yağmaladıqları da bilinməkdədir. 16.əsrə gəldiyimizdə Ruslar Xəzər dənizində ticaret filotları qurmuşlar və Ağqoyunlular dönəmindən sonra isə Azərbaycan coğrafyasında get-gedə güclənmişlərdir.

Səfəvilərlə Ruslar arasında xüsusiylə Şamaxı üzərindən ticaret aktif bir şəkildə davam etmişdir. Ruslar Avropalıların da Rusya vasitəsiylə Doğuyla əlaqə qurmaq niyətində olduğunu və onların da doğu ticarətinə maraq göstərə bildikleri üçün bu avantajlarından istifadə etmişlər. IV İvan dönəmində bəzi İngilis şirkətlərinin Moskova”™dan icazə alaraq Xəzərin o tayına ticarət səfərləri təşkil etdikləri bilinməkdədir. Elə bu dönəmdən etibarən də Ruslar, öz xarici siyasət doktrinaları istiqamətində strategiyalar formalaşdırmaqla Osmanlını bölgədən çıxartmanın planlarını qurdular.

Bu strategiyada ilk əngəl Astarxan Xanlığıydı. Astaraxana xəritədə baxdığımızda dönəmin doğu ve batı ticarətini birləşdirəcək qovşaq nöqtəsi olduğu açıqca görülməkdədir. Rusların bölgəyə hâkim olması yolundakı ən böyük maneyələrdən biri də, Müsəlman olan bölgə xalqının Osmanlı”™ya təbii bağlılıq və simpatiyasının olması, Rusların isə xiristian inancına ait olmalarıydı. Daha sonraları Müsəlman olan dağlı xalqlarının müqəddəs cihat adı altında Rus işğalına qarşı dirənişinin bir əsrə qədər davam etdiyini nəzərə aldıqda din faktorunun münasibətlərdə müəyənləşdirici bir amil olduğu daha yaxşı anlaşılmaqdadır. Qazan və Astarxan xanlıqlarının işğalıyla birlikdə Moskvanın Güney Qafqaza doğru genişlənən hərəkatının qapıları da açılmış oldu. Rusya Güney Qafqazda daimi dislokasiyalı hərbi bazalar qurdu və buradan da Qafqazın qəlbinə doğru irəliləməyə davam etdi.

Pyotrun XVIII əsrin əvvəllərində başlatmış olduğu Xəzər yürüyüşlərində iştirak edən zabit və kəşfiyatçıların raportlarında Rusyanın bölgədə qalıcı ola bilməsi üçün yeni dini ”“etnik coğrafi dizayn həyata keçirilməsinin vacib olması haqda qeydlərə rast gəlinir. Rusya bölgədə özünə bağlı xiristian əhali reallığını meydana gətirmək üçün buranın etnik xəritəsiylə oynamaqla yanaşı etniq fərqlilıklərin reallığında suni sərhədlər və torpaq ixtilafları çıxarmaqla bütün yerli etniq grupları özündən asılı vəziyətə gətirmənin də yollarını araşdırmağa başlamaışdır. Bu gün Qafqazda baş verən bütün ixtilafların təməllərinə baxdığımızda işğal sonrası Rusyanın etno- demoqrafiq planlarının, yenidənqurma hərəkətlərinin əsas səbəb olduğunu görürük.

Qazan və Astarxan xanlıqlarının işğalı sonrası kilsə -dövlət ittifaqı tatarlar, başkurdlar, çuvaşlar, udmurtlara qarşı yönəlmiş işgəncə və zülümlərlə həyata keçirilinən asimilasiya, xiristiyanlaştırma siyasəti yürütdü. Bu haqda elə Rus tarixçiliyində onlarla elmi iş, bu məsələnin ayrı ayrı aspektlərini ortaya qoyan əsərlər qələmə alınmışdır. Onlardan sonra sıra Güney Qafqazın müsəlman dağlı xalqlarındaydı.Burada da əsas hədəf bu xalqların İslamiyətlə bağlarını qoparmaq, asimiliyasiya etmək və tarixi kültürəl dəyərlərindən uzaqlaşdırmaqdı.İşğal sonrası birbaşa çarın himayəsində qurulmuş olan məhşur Osetin komissiyası və Qafqazda Pravoslavlığı Yayma Cəmiyətinin fəaliyətləri bütün Qafqazın müsəlman dağlı xalqlarının xristiyanlaşdırılmasını əsas hədəf olaraq qarşıya qoymaqdaydı.

Türkmənçay müqaviləsindən sonrasında Osmanlının şərq vilayətlərindən və İrandan yüz minlərlə erməninin gətirilərək Azərbaycan torpaqlarına yerləşdirilməsi yenə Qafqaza tam hakim olmaq strategiyasının tələbiydi. Pyotrdan bu yana Rus dərin dövlət çevrələrində Qafqazda növbəti xiristian dövlətinin qurulması qızğın bir şəkildə müzakirə edilməkdə, bu dövlətin Bakıda, Dərbənddə, Gilanda, yoxsa Mazandaranda qurulması istiqamətində təkliflər ortaya atılmaqdaydı. Bu məsələdə yenə də əsas rol ermənilərə verilməkdəydi. İrəvan xanlığının işğalından sonra isə Osmanlının şərq vilayətləriylə də bağlı Rusyanın planlarının həyata keçirilməsi baxımından bu yeni xiristian dövlətinin İrəvan xanlığının torpaqlarında qurulması qərarlaşdırılmışdır.

Rusyanın Azərbaycanla bağlı planları bu böyük projenin həyata keçirilməsiylə də yekunlaşmırdı. Rusya Muğan ”“Mil projesiylə də 1 milyondan artıq rusu Quzey Azərbaycan topraqlarına yerləşdirərək burdakı Türk-müsəlman varlığına birdəfəlik son qoymaq istəyirdi. Birinci dünya müharibəsi və ardınca baş verən bolşevik inqilabı Azərbaycanı bu qorxunc aqibətdən qurtardı. Ancaq Sovet dövründə də gizli yürüdülən imperialist siyasət bu torpaqlarda davam etdi. Sovet dövründə Qarabağda olduğu kimi bir sıra yerlərdə yaradılan muxtariyətlər, süni sərhədlərlə bölünən şəhərlər, qəsəbələrlə potensial ixtilaf strategiyası yürüdülmüşdür.

İki qardaş xalq olan Osetinlər və İnquşlar misalında Rusyanın siyasəti daha yaxşı anlaşılmaqdadır. Tarixən Tərək çayının sol sahilində İnquşlar sağ sahilində isə Osetinlər qardaşlıq mühiti içində yaşamışlardır. İndi Vladiqafqaz şəhəri süni sərhədlərlə İnquşlar və Osetinlər arasında bölünmüş bu iki qardaş xalq arasında ayrılıq toxumları əkilmişdir. İnquşlarla Osetinlərin Priqorodnı uğrundakı mübarizəsi hələ də davam etməkdədir. İllər boyu qardaşca birlikdə yaşayan Gürcülərlə Abxazların arasındakı problem də Rus siyasətinin bir nəticəsidir. İllər boyu ruslar Qafqazda bütövlükdə müsəlman gücünü, türk gücünü parçalayaraq, zəyiflədərək, onlar arasındakı birliyə mane olaraq hakimiyətinin davamlılığını təmin etmişdir.

Bu gün tarixdə yaşanılan bu proseslərin arxa planını yaxşı idrak etməklə, süni şəkildə bir-birinə qarşı qoyulmuş xalqların birliyini təmin etməklə Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstanın Qafqazın bütününə yönəlmiş birgə siyasətiylə bu oyunu pozmaq mümkündür.

loading...
loading...
Pulsuz benzin üçün bunu da etdilər - MARAQLI + FOTOLAR
Bu heyvanlar da insanlar kimi yas saxlayır - MARAQLI ARAŞDIRMA
"Bu qurumun ləkələnmiş imici artıq aradan qaldırılmaqdadır və biz bunu alqışlayırıq"
Dünyanın ilk Ebola peyvəndi təsdiqləndi
"Hökumət hələ uşaqpulu məsələsində birbaşa addımlar atılmasına hazır deyilsə, o zaman..."
Loading...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Haraya ki, türk ordusu girir, oraya hüzur, çörək, nizam gəlir”
Dünya
Beş milyon insan quraqlıq səbəbiylə qida böhranıyla üzləşəcək - BMT
Maraqlı
Ərdoğan-Tramp görüşü öncəsi Vaşinqton küçələrindəki qeyri-adi mikroavtobus şousu...
Gündəm
“Tariximizin azyaşlılara cizgi filmləri vasitəsi ilə təbliğinə ehtiyac var”
Şou-biznes
“Konsertdən sonra təbrik zəngləri gəlir, telefonumuz susmur...”
Həftənin ən çox oxunanları
"Bu o deməkdir ki, atam yaşadığı müddətdə hərəkət edə, danışa bilməyəcək..."
Telli Borçalıdan üzücü XƏBƏR - "Toyda yıxılıb, həkim çatana kimi keçinib"
"Hələ 2015-ci ildə getmək istədim, prezident dedi ki, hələ işlə, sonra Rövnəq müəllimə də demişdi ki..."
İnsanları “təsvir edilə bilməyən əzab” gözləyir: iqlim fəlakəti baş verdi
Suriya və Rusiya generalları Ərdoğanın sarayına bomba zərbələrini müzakirə edib - ŞOK
"Yalnız bu halda Türkiyə  Qarabağ savaşında Azərbaycana hərbi dəstək verə bilər...”
PKK-çı kürdlərdən Rusiya-Türkiyə hərbi patrullarına VƏHŞİ HÜCUMUN VİDEOSU...
Qalmaqallı biznesmenin maşınına bomba atıldı, cangüdənin başı qopdu - DƏHŞƏT + VİDEO
“Müharibə edəcəklərsə müharibə edəcəyik, döyüşəcəklərsə döyüşəcəyik” – “Qorxmuruq!”
Yanvardan pensiyalar bu qədər ARTACAQ
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247