Xəbər lenti
02/06/2020 [09:41]:
Şəkidə kütləvi dava: Xəsarət alanlar var
02/06/2020 [09:38]:
İyun ayının qeyri-iş günləri AÇIQLANDI
02/06/2020 [09:37]:
Əli Həsənovun oğlu işdən çıxarıldı
02/06/2020 [09:35]:
"Qarışıqlıqlar etiraz nümayişləri deyil, terror aktlarıdır" Tramp
02/06/2020 [09:08]:
Parlament Jurnalistlər Birliyinin bir qrup üzvü 100 il əvvəlki sələflərini belə yad etdi - VİDEO
02/06/2020 [09:07]:
Azərbaycanın 20 faizindəki son erməni təyinatları  Kremldə çox pis qarşılandı...
02/06/2020 [09:06]:
Konqres üzvü Kevin Hern: “Azərbaycan ABŞ-ın etibarlı müttəfiqidir”
02/06/2020 [09:06]:
Azərbaycanın ən təmiz nazirinin Nyu-Yorkdakı mənzilinə "virtual səyahət"... - FOTOLAR
02/06/2020 [09:02]:
Vahid Ələkbərov ilin ilk beş ayında beş milyard dollara yaxın pul itirib
02/06/2020 [09:01]:
Koronavirus dövründə populyarlaşan proqramın dəyəri 50 milyard dolları ötdü
02/06/2020 [08:39]:
Çin şirkətlərinə ABŞ məhsullarının idxalını qadağan etdi
02/06/2020 [08:37]:
Könül Xasıyevaya ağır itki üz verib - FOTO
02/06/2020 [08:19]:
Şəkidə mal-qara otaran gənci ilan sancıb
02/06/2020 [08:18]:
Koronavirusa qarşı misdən istifadə: virusu dörd saata məhv edir
02/06/2020 [07:50]:
İran istismar olunan amerikalıların yanında olduğunu bəyan etdi... 
02/06/2020 [07:31]:
Ceki Çanın etirafları hər kəsi şoka saldı: Körpə uşağını…
02/06/2020 [07:29]:
"Facebook"un əməkdaşları Mark Zukerberqə etiraz olaraq tətilə hazırlaşırlar
02/06/2020 [07:27]:
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 6,3 milyonu ötdü
02/06/2020 [07:26]:
Hakerlər xüsusi proqramla yanacaqdoldurma məntəqələrindən benzin oğurlayıb
02/06/2020 [06:58]:
Ruhi gərginliyi aradan qaldırmağın ən yaxşı yolu...
02/06/2020 [01:16]:
ABŞ bu dəfə Rusiyanın sayıqlığını belə yoxlayacaq: Qorxunc raketlər daşıyan səssiz təyyarələrlə...
01/06/2020 [23:38]:
Naxçıvan istiqamətində hərbi texnikanın vurulması videosu - FOTO/VİDEO
01/06/2020 [23:28]:
Tramp və Putin arasında telefon danışığı olub
01/06/2020 [22:51]:
Avropa Olimpiya Komitəsinin prezidenti ölüb
01/06/2020 [22:50]:
ADY-də əmək şəraiti standartları daha da yüksəldiləcək - MÜSAHİBƏ
01/06/2020 [22:42]:
Türkiyədə COVID-19 qurbanlarının sayı 4 500-ü ötdü
01/06/2020 [22:40]:
İlham Əliyev: "Şimal-Cənub istiqamətində dəmir yolumuzun bərpası prosesindəyik"
01/06/2020 [22:39]:
Prezident: "Dörd ayda qeyri-neft sənayesində 16 faizdən çox artım müşahidə olunmuşdur"
01/06/2020 [22:38]:
İlham Əliyev: "ÜST vasitəsilə yardıma ən çox ehtiyacı olan 15 ölkəyə dəstək göstərəcəyik"
01/06/2020 [22:38]:
Dövlət başçısı: "Biz hazırda bərpa olunan enerji mənbələri üzərində fəal şəkildə işləyirik"
01/06/2020 [22:35]:
"Qalatasaray" “Beşiktaş”ın çempionluq iddiası ilə bağlı bəyanat yayıb
01/06/2020 [22:34]:
Xuraman Şuşalı: “Nə qayınanamdan, nə də ki baldızımdan kömək gözləyirəm” - FOTO/VİDEO
01/06/2020 [22:07]:
Azərbaycan Prezidenti: "Hazırda biz yeni layihələr üzərində işləyirik"
01/06/2020 [21:40]:
Məşhur parodiyaçı koronavirusa yoluxub
01/06/2020 [21:39]:
Xristian  döyüş ustası İslamı qəbul etdi  və müsəlman qızla evləndi…- FOTO
01/06/2020 [21:35]:
Türkiyədə koronavirusa yoluxanların sayı 164 mini keçib
01/06/2020 [21:25]:
İlk görüşdəcə cinsi əlaqədə olun, çünki... - Alimlərdən şok tövsiyə
01/06/2020 [21:21]:
Azərbaycanda keçmiş məmuru döyüb xəstəxanalıq etdilər
01/06/2020 [21:20]:
Bakı metrosunda müşahidə olunan sıxlığın səbəbi açıqlandı - VİDEO + YENİLƏNİB
01/06/2020 [20:58]:
Azərbaycanda orqan köçürülməsinə ehtiyac yaranan canlı donor orqanla növbədənkənar təmin olunacaq
01/06/2020 [20:56]:
Meyitdən transplantasiya üçün hansı orqanların icazəsiz götürülə biləcəyi açıqlanıb
01/06/2020 [20:50]:
Azərbaycan Premyer Liqasında 5 əvəzetməyə icazə verildi
01/06/2020 [20:38]:
Ermənistanın müxalif deputatının keçmiş əri Rusiyaya qaçıb
01/06/2020 [20:37]:
Sahibkar həkimin maaşından çox pul təklif edir, amma çoban tapılmır- MARAQLI...
01/06/2020 [20:00]:
Trolleybusa minə bilməyən qadın bu cür səyahət etdi - MARAQLI... + VİDEO
01/06/2020 [19:40]:
Etirazlara qatılan bələdiyyə sədrinin qızı həbs edildi - FOTO
01/06/2020 [19:24]:
Polis əməkdaşları etirazlara diz çökərək dəstək verdi - MARAQLI... + VİDEO
01/06/2020 [19:05]:
ABŞ-lı polis məmuru heç kimin qaça bilmədiyi həbsxanaya göndərildi - FOTOLAR
01/06/2020 [19:04]:
Düşmən Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Gününü Cıdır düzü və Xankəndində belə qeyd edir – FOTOLAR!
01/06/2020 [18:55]:
İqor Nikulin: “COVID-19 laboratoriyada yaradılıb” - ŞƏRH
01/06/2020 [18:49]:
Bu gün Azərbaycanda daha 80 nəfər koronavirusdan sağaldı
01/06/2020 [18:47]:
Azərbaycanda koronavirusdan rekord ölüm qeydə alındı: 168 yeni yoluxma - RƏSMİ
01/06/2020 [18:36]:
Prezident İlham Əliyev italiyalı həmkarına məktub göndərib
01/06/2020 [18:35]:
Şəkidə tutulan ayı vəhşi təbiətə nə vaxt buraxılacaq?
01/06/2020 [18:32]:
Rusiyadan Bakıya yeni metro vaqonları yola salındı
01/06/2020 [18:31]:
Kazanda çətin vəziyyətdə qalan azərbaycanlı tələbə qardaşlar Vətənə gətirilib
01/06/2020 [18:16]:
Prokurorluğun bir əməkdaşı koronavirusa yoluxub
01/06/2020 [18:14]:
"Prezidentin hədəfi Xalq Cümhuriyyətimizə qarşı ideoloji dava aparmaq deyil"
01/06/2020 [18:11]:
Qənirə Paşayeva Beynəlxalq Müdafiəsi Günündə 500 Tovuz məktəblisinə kitab hədiyyə etdi
01/06/2020 [18:06]:
Azərbaycanda 12 nəfərin koronavirusa yoluxduğu kənddən VİDEOREPORTAJ
01/06/2020 [18:06]:
Daha iki bankla bağlı rəsmi AÇIQLAMA: Onlara da möhlət verilib
01/06/2020 [18:00]:
Nazirlər Kabinetində yeni təyinatlar olub - SİYAHI
01/06/2020 [17:56]:
Azərbaycanda pul bazası yenidən artmağa başlayıb
01/06/2020 [17:54]:
Prokuror koronavirusdan ölməyib - Rəsmi açıqlama
01/06/2020 [17:52]:
“Bir də görürsən ki, biri tanıdı-tanımadı hər kəsə həqarət etməyə başlayır...”
01/06/2020 [17:46]:
Təhsil Nazirliyinin qarşısında aksiya keçirməyə cəhd edən 7 nəfər saxlanıldı
01/06/2020 [17:44]:
“Reanimasiya şöbəsi tam dolub, 1 dənə də yer yoxdur” - Video
01/06/2020 [17:34]:
Əli Əsədova yeni köməkçi təyin edildi
01/06/2020 [17:25]:
İş adamının maşını gülləbaran edildi, sürücü öldü – ANBAAN VİDEO
01/06/2020 [17:11]:
Vüqar Rəhimzadə: "COVID-19-la mübarizə hər kəsin gündəlik həyat tərzinə çevrilməlidir"
01/06/2020 [17:08]:
"Qanunla qadağan olunsa da bu gün əksər yerlərdə 18 yaşına çatmayan uşaqlara siqaret satılır..." - VİDEO
01/06/2020 [17:06]:
BDU-da “XVI-XVII əsrlərdə Habsburqlar və Səfəvilərin diplomatik əlaqələri” mövzusunda onlayn elmi seminar keçirilib
01/06/2020 [16:53]:
Pandemiya ilə mübarizədə Azərbaycan modeli: İspan mediasında azərbaycanlı jurnalistin məqaləsi çap olunub
01/06/2020 [16:50]:
Netanyahu və ailəsini ölümlə hədələdilər
01/06/2020 [16:47]:
Qənirə Paşayeva uşaqlarla birgə “Xalça Muzeyi”ni ziyarət edib - FOTOLAR
01/06/2020 [16:22]:
Azərbaycan Mərkəzi Bankı bəzi banklarla iş aparmağa başlayıb
01/06/2020 [16:17]:
Tikinti ilə bağlı tələblərdən biri ləğv edildi
01/06/2020 [16:15]:
Azərbaycanda saxta pul nişanlarının aşkarlanması halları azalıb
01/06/2020 [16:15]:
6-7 tələbə və 20 media mənsubu Təhsil Nazirliyinin inzibati binasına yaxınlaşdı...
01/06/2020 [16:14]:
Azərbaycanda 1, 5 və 50 manatlıq pul nişanları yenilənir
Bütün arxiv bir sırada
21/07/2014 [17:23] - Araşdırma - ( 6600 dəfə baxılıb)

Akif Səməd yaradıcılığında sufilik

I yazı


Öncə onu deyim ki, Akif Səmədin doğulduğu Aslanbəyli kəndində qədim bir qəbristanlıq, o qəbristanlıqda ağır ellərin ziyarətgahı olan hacı Mahmud Əfəndinin türbəsi var. XIX əsrin sonlarında tikilmiş bu türbədə iki məşhur şəxs- Hacı  Mahmud Əfəndi və  Seyid Yasin Əfəndi -Seyid Mir Həmzə Nigarinin müridləri olmuş biri sünni, digəri şiə olan iki böyük şəxsiyyət uyuyurlar. Akif də ağlı kəsəndən bu şəxslərlə bağlı söhbətləri dinləmiş, Seyid Nigari qəzəllərinin oxunduğu məclislərdə olmuş, sufiliyin saf və müqəddəs duyğularını ruhuna, varlığına hopdura bilmişdir.

Nəsimidən, Füzulidən,Yunus Əmrədən, Aşıq Veysəldən, Aşıq Şenlikdən üzü bəri sufi ədəbiyyatının bütün incəliklərinə bələd olan Akif ruhundakı ağrını, acını anlamağa çalışır, çalışdıqca da fani dünyanın əvvəlində və sonunda söz dayandığını bilərək ona-Sözə doğru gedir:

Yanmaq yaraşır ömrə,

Qulam, Allahdan əmrə.

Nəsimi, Yunus Əmrə,

Sözümə yol gedirəm.

Sufiliyin hеç bir bаğlılıq оlmаdаn Аllаhlа оlmаq anlamı baxımından Akif özündən əvvəlki sufilərin yolunu davam etdirir və əslində söz deyəndə də onları nəzərdə tutur və Nəsimiyə, Yunus Əmrəyə doğru getdiyini bildirir.

Alçaqkönüllülük, dərvişlik  Akifdə yetərincədir. Bütün yaradıcılığı boyu keçən bu xəttə Akif sadiq qalır:

Onnan istə izin,

Ayağa sürt üzün

Qızıla yum gözün,

Sən Ona bax, Ona.

Süfyаn Suri dеyir: «Sufi аrаm və rаhаtlıq, yохsulluqdа bəÑ…şiş dеməkdir.»  Akif Səməd isə bu fikri özünün söz süzgəcindən, ağıl ələyindən keçirib belə ifadə eləyir:

Nə ağlarsan dərdli bülbül,

Hələ ayın onu deyil.

Dostun yaxasız köynəyi

Hər kişinin donu deyil.

 

Nə çoxdur şeytan nökəri,

Şərə işlədir təkəri.

Söpzünü deynən çəkəri,

Hamı nəfsin xanı deyil.

Bunu demək üçün həqiqətən də belə bir ömür yaşamalı, nəfsə qul olmamalısan. Söz xatirinə söz deməyin qatı əleyhdarı olan Akif Səməd sözün çəkisini, qiymətini və dəyərini belə qiymətləndirir:

Yurd yerində söz uludu,

Qurda döndü, söz uladı.

Nəsimidi, Füzulidi,

Yunis Əmrədi- bəsdi Söz.

Akif şeirlərində tez-tez işlənən “Söz” və “O” ifadələri eyni məna kəsb eləyir. Hər dəfə də bu sözlərin yeni çalarlarını tapan, onu yeni keyfiyyət və məzmunda işlətməyi bacaran şair yolunun Ona və Sözə doğru getdiyini və bu yolun sonsuzluğunu bilir, bildikcə də sonsuzluqda görünən işığa can atır:

Daşda bitən kolmuşam,

Öz-özümü yolmuşam.

Özümdən yol almışam,

Özümə yol gedirəm-deyən şair vəhdəti-vücuda inam gətirərək təsəvvüf məktəbinin davamçısı olduğunu, Allahla vəhdətdə olduğunu və onun zərrəsi olduğunu dərk edir.

Fələknən şərik malı olmayan Akif Səmədlə zarafat eləyən fələyə, mələk və ürək də qoşulur  və onun inamında, əqidəsində sabitqədəm olub-olmadılğını yoxlayırmışlar kimi sınağa, imtahana çəkirlər. Lakin şair :

Nəfsə qul deyiləm, qaçağam,

Elə bilirlər qoçağam.

Şeytanla qanlı bıçağam,

Mələk mənnən zarafatda- deyərək bir daha bəyan eləyir ki, hər hansı ürək ağrısı, can ağrısı onu yolundan döndərəsi, dünya malına qul eləyəsi gücdə deyildir.

Mayası saflıqdan, halallıqdan yoğrulmuş bu insan oğlu ilahi Eşqin qulu olmaqla  Tanrı sevgisinin dadını, ləzzətini poetik dillə  təsvir etməkdə aciz deyildir. Gülə can verən arı kimi missiyasını yerinə yetirir, dünyaya gəlişinin məna və əhəmiyyətini dərk edir, bəşəri və ilahi düşüncələr aləmində  Onu səsləyir:

 Gülümə arı gəlməsin,

And ver, sən tanrı, gəlməsin.

Dünyanın varı gəlməsin,

Adama bircə O gəlsin.

 Məncə özünüdərkin kökündə özünüməhv durur. Bunu elə Nəsiminin timsalında götürək. Nəsimi artıq özünüdərkin bir addımlığında idi və necə olursa olsun, haqqa qovuşmalıydı. O özü də bunu dərk edir və ölümün qucağına gedirdi. Çünki özünüdərkdən sonra insan Allahlıq iddiasına düşə bilər və Tanrı ilə insan arasında olan bu sərhədi keçmək izni bəşər övladına verilməmişdir.

Akif Səməd də bu hikməti bilir, bu hikmətə boyun əyir:

Kainat bomboşdu,

Bir Odu, bir bizik.

Boşluq bizə xoşdu,

Bəlli O, sirr bizik-deyərək yolunun bəlli nöqtədə sona çatacağını bilir və sirr olan özünün də sirrinin açılacağına inamını ifadə edir.

          Digər sufi alimi Zunnun Misri dеyir: «Sufilər Аllаhı hər şÐµydən üstün tutаn kəslərdir. Аllаh dа оnlаrı hər şÐµydən üstün tutmuşdur.»

Akif də Allahın sevimli bəndəsi idi. Dünyanın faniliyini dərk etməyənlər opponentlik edib deyə bilər ki, necə olur, Allah Akifi sevirdisə, niyə o bu dünyada əzabdan başqa bir şey görmədi, malı, pulu olmadı və 45 yaşı tamam eləməmiş ölümün pəncəsinə düşdü.

 Bu sualın cavabını Akifin öz sözüylə deyək:

Pünhan sirrə ağıl irməz,

Könül görər, gözlər görməz.

Güldən gülab çəkən bilməz

“Eşqi mən olanlar bilər.”

 Bu mənada hələ Akifin yaşantılarının onun üçün əzab, yaxud xoş olmasını bilmək, dərk eləmək üçün ən azı Akif Səməd olmaq lazımdır və bu da mümkün deyil. Odur ki Akifin “sirr bizik” fəlsəfəsinin kökündə elə bu durur.

Ruvəym ibni Əhməd Bаğdаdi sufilik hаqdа sоruşduqdа dеyərdi: “ Аllаhın irаdəsi ilə nəfsin öz istəklərindən аyrı düşməsinə dеyilir.» Həmçinin dеyərdi: “Sufilik üç Ñ…islətdən ibаrətdir: Yохsulluğа əl аtmаq, güzəşt və аliаçıqlığı biruzə vеrmək, riyаkаrlıqdаn uzаq оlmаq.”   

          İndi gəlin bu fikrin Akif Səməd versiyalarına baxaq:

Sənə yol gəlirəm,oğlum,

Məzarımdan keçdim gəldim.

İstəsəm ləlnən oynardım,

Bazarımdan keçdim, gəldim.

Yaxud:

Bir vəfasız güldən yana,

Yüz arımdan keçdim, gəldim.

Yaxud:

Mən Akif Səməd deyiləm,

Gədə-güdəyə əyiləm,

Bir Onun qulu sayılan

Adəm, Akifəm, Akifəm...

Yenə islam alimlərindən Məruf KərÑ…i dеyir: “Sufilik həqiqəti tаpmаq və yаrаdılmışlаrın əlindən ümidsizliyi аlmаq dеməkdir.”

Akif də həqiqəti axtara-axtara ürək ağrılarının sadəcə ağrı olmadığını dərk edir, bu ağrıdan, acıdan həzz alır və ona pay verilənin hamıya nəsib olmadığını dilə gətirir:

Fələyindən küsmədim,

Ürəyim ağrıyanda.

Qəlbim ki, ağrımadı,

Ürəyim ağrıyanda.

Yaxud:

Təmiz suda həyat olmaz,

Həyat bir az belə gərək.

Günahı çoxlar yazıqdı,

Onlar sənnən bölə gərək.

Və nəhayət, Akifin vaxtsız ölümünə yanan bizlər yenə də yanılırıq. Akif isə həmin biz yamanladığımız, vaxtsız hesab elədiyimiz ölümü özü çağırmırdımı? Şirin dillə, şirin ləhcə ilə belə deyən Akif deyildimi?

Nə qədər dostlarım qabağa düşdü,

Gecikir, ölümüm, yaman gecikir.

 Amma burada da Akif təzad yaradır, yoxsa bir sirrmi var? Akif deyir ki, sözüm qurtaranda gəlib çıxacaq...

 Bəyəm Akifin sözü qurtarmışdımı?

Yox. Bəs sirr nədir?

Əslində isə sirr yoxdur və yuxarıda qeyd elədiyim özünüdərk onun sonunu çatdırmışdı və Haqqın hökmündən o yana elə Haqqın özüdür və Akif də missiyasını başa vuraraq:

“Öldü deməyin dostlar,

Akif yatmağa getdi” fikrinə sadiq qaldı.

                   Şəmsi  Qoca

 


Trolleybusa minə bilməyən qadın bu cür səyahət etdi - MARAQLI... + VİDEO
Etirazlara qatılan bələdiyyə sədrinin qızı həbs edildi - FOTO
ABŞ-lı polis məmuru heç kimin qaça bilmədiyi həbsxanaya göndərildi - FOTOLAR
Rusiyada inqilab havası...
“Səhərə kimi Neftçalada qız toyunda çıxış edirdim” - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Dünya
ABŞ bu dəfə Rusiyanın sayıqlığını belə yoxlayacaq: Qorxunc raketlər daşıyan səssiz təyyarələrlə...
Cəmiyyət
Xristian  döyüş ustası İslamı qəbul etdi  və müsəlman qızla evləndi…- FOTO
Dünya
ABŞ "Antifa"nı terrorçu təşkilat kimi tanıyacaq
Cəmiyyət
“Kişi fikirləşir ki, xanımın iqtisadi müstəqilliyi olarsa, o, bunun müqabilində hüquqlarını da müdafiə edəcək...”
Dünya
“Tramp mənə danışmağa imkan vermədi, sözümü kəsdi...” - Öldürülən qaradərilinin qardaşı...
Yazar
Seymur Verdizadə
"Donuza güllə atan adamın başını donuz kimi kola soxub, şalvarını əynindən çıxarırdılar..."
Sultan Laçın
"Bəlkə fiziki məsafə və sosial yaxınlıq?...  -Hə, cənab oliqarx vətəndaşlar?.."
Həftənin ən çox oxunanları
İranda pulun üzərinə Azərbaycan haqda görün nə yazıldı - FOTO
"Koçaryanı da axtarırdım ki, tikə-tikə etdirim, amma Pənah kimilər qoymadı..." - VİDEO
Azərbaycan Respublikasıının 20 faizində  təhlükəsizlik atası azərbaycanlı olan generala tapşırıldı... 
Valentina Tereşkova ilə Vilyam Hacıyevi nə bağlayır?
Ramil Səfərov kimin əmisi oğlunu öldürüb?
Rusiyanın yalanı üzə çıxdı...
Elçibəyin Klintona Kəlbəcərlə bağlı yazdığı məxfi məktub: Prezident amerikalı həmkarından nə istəyib?
ABŞ hər iki ölkəni “bombalayacaq”: Pentaqon sülhə “razı deyil”!
"Belə fikirlər var ki, guya Rusiya torpaqlarımızı işğaldan azad etməyə mane olacaq, ancaq..."
"Ay it uşaqları, Ramil Markaryanı yatdığı yerdə öldürməyib..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247