Xəbər lenti
02/06/2020 [08:39]:
Çin şirkətlərinə ABŞ məhsullarının idxalını qadağan etdi
02/06/2020 [08:37]:
Könül Xasıyevaya ağır itki üz verib - FOTO
02/06/2020 [08:19]:
Şəkidə mal-qara otaran gənci ilan sancıb
02/06/2020 [08:18]:
Koronavirusa qarşı misdən istifadə: virusu dörd saata məhv edir
02/06/2020 [07:50]:
İran istismar olunan amerikalıların yanında olduğunu bəyan etdi... 
02/06/2020 [07:31]:
Ceki Çanın etirafları hər kəsi şoka saldı: Körpə uşağını…
02/06/2020 [07:29]:
"Facebook"un əməkdaşları Mark Zukerberqə etiraz olaraq tətilə hazırlaşırlar
02/06/2020 [07:27]:
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 6,3 milyonu ötdü
02/06/2020 [07:26]:
Hakerlər xüsusi proqramla yanacaqdoldurma məntəqələrindən benzin oğurlayıb
02/06/2020 [06:58]:
Ruhi gərginliyi aradan qaldırmağın ən yaxşı yolu...
02/06/2020 [01:16]:
ABŞ bu dəfə Rusiyanın sayıqlığını belə yoxlayacaq: Qorxunc raketlər daşıyan səssiz təyyarələrlə...
01/06/2020 [23:38]:
Naxçıvan istiqamətində hərbi texnikanın vurulması videosu - FOTO/VİDEO
01/06/2020 [23:28]:
Tramp və Putin arasında telefon danışığı olub
01/06/2020 [22:51]:
Avropa Olimpiya Komitəsinin prezidenti ölüb
01/06/2020 [22:50]:
ADY-də əmək şəraiti standartları daha da yüksəldiləcək - MÜSAHİBƏ
01/06/2020 [22:42]:
Türkiyədə COVID-19 qurbanlarının sayı 4 500-ü ötdü
01/06/2020 [22:40]:
İlham Əliyev: "Şimal-Cənub istiqamətində dəmir yolumuzun bərpası prosesindəyik"
01/06/2020 [22:39]:
Prezident: "Dörd ayda qeyri-neft sənayesində 16 faizdən çox artım müşahidə olunmuşdur"
01/06/2020 [22:38]:
İlham Əliyev: "ÜST vasitəsilə yardıma ən çox ehtiyacı olan 15 ölkəyə dəstək göstərəcəyik"
01/06/2020 [22:38]:
Dövlət başçısı: "Biz hazırda bərpa olunan enerji mənbələri üzərində fəal şəkildə işləyirik"
01/06/2020 [22:35]:
"Qalatasaray" “Beşiktaş”ın çempionluq iddiası ilə bağlı bəyanat yayıb
01/06/2020 [22:34]:
Xuraman Şuşalı: “Nə qayınanamdan, nə də ki baldızımdan kömək gözləyirəm” - FOTO/VİDEO
01/06/2020 [22:07]:
Azərbaycan Prezidenti: "Hazırda biz yeni layihələr üzərində işləyirik"
01/06/2020 [21:40]:
Məşhur parodiyaçı koronavirusa yoluxub
01/06/2020 [21:39]:
Xristian  döyüş ustası İslamı qəbul etdi  və müsəlman qızla evləndi…- FOTO
01/06/2020 [21:35]:
Türkiyədə koronavirusa yoluxanların sayı 164 mini keçib
01/06/2020 [21:25]:
İlk görüşdəcə cinsi əlaqədə olun, çünki... - Alimlərdən şok tövsiyə
01/06/2020 [21:21]:
Azərbaycanda keçmiş məmuru döyüb xəstəxanalıq etdilər
01/06/2020 [21:20]:
Bakı metrosunda müşahidə olunan sıxlığın səbəbi açıqlandı - VİDEO + YENİLƏNİB
01/06/2020 [20:58]:
Azərbaycanda orqan köçürülməsinə ehtiyac yaranan canlı donor orqanla növbədənkənar təmin olunacaq
01/06/2020 [20:56]:
Meyitdən transplantasiya üçün hansı orqanların icazəsiz götürülə biləcəyi açıqlanıb
01/06/2020 [20:50]:
Azərbaycan Premyer Liqasında 5 əvəzetməyə icazə verildi
01/06/2020 [20:38]:
Ermənistanın müxalif deputatının keçmiş əri Rusiyaya qaçıb
01/06/2020 [20:37]:
Sahibkar həkimin maaşından çox pul təklif edir, amma çoban tapılmır- MARAQLI...
01/06/2020 [20:00]:
Trolleybusa minə bilməyən qadın bu cür səyahət etdi - MARAQLI... + VİDEO
01/06/2020 [19:40]:
Etirazlara qatılan bələdiyyə sədrinin qızı həbs edildi - FOTO
01/06/2020 [19:24]:
Polis əməkdaşları etirazlara diz çökərək dəstək verdi - MARAQLI... + VİDEO
01/06/2020 [19:05]:
ABŞ-lı polis məmuru heç kimin qaça bilmədiyi həbsxanaya göndərildi - FOTOLAR
01/06/2020 [19:04]:
Düşmən Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Gününü Cıdır düzü və Xankəndində belə qeyd edir – FOTOLAR!
01/06/2020 [18:55]:
İqor Nikulin: “COVID-19 laboratoriyada yaradılıb” - ŞƏRH
01/06/2020 [18:49]:
Bu gün Azərbaycanda daha 80 nəfər koronavirusdan sağaldı
01/06/2020 [18:47]:
Azərbaycanda koronavirusdan rekord ölüm qeydə alındı: 168 yeni yoluxma - RƏSMİ
01/06/2020 [18:36]:
Prezident İlham Əliyev italiyalı həmkarına məktub göndərib
01/06/2020 [18:35]:
Şəkidə tutulan ayı vəhşi təbiətə nə vaxt buraxılacaq?
01/06/2020 [18:32]:
Rusiyadan Bakıya yeni metro vaqonları yola salındı
01/06/2020 [18:31]:
Kazanda çətin vəziyyətdə qalan azərbaycanlı tələbə qardaşlar Vətənə gətirilib
01/06/2020 [18:16]:
Prokurorluğun bir əməkdaşı koronavirusa yoluxub
01/06/2020 [18:14]:
"Prezidentin hədəfi Xalq Cümhuriyyətimizə qarşı ideoloji dava aparmaq deyil"
01/06/2020 [18:11]:
Qənirə Paşayeva Beynəlxalq Müdafiəsi Günündə 500 Tovuz məktəblisinə kitab hədiyyə etdi
01/06/2020 [18:06]:
Azərbaycanda 12 nəfərin koronavirusa yoluxduğu kənddən VİDEOREPORTAJ
01/06/2020 [18:06]:
Daha iki bankla bağlı rəsmi AÇIQLAMA: Onlara da möhlət verilib
01/06/2020 [18:00]:
Nazirlər Kabinetində yeni təyinatlar olub - SİYAHI
01/06/2020 [17:56]:
Azərbaycanda pul bazası yenidən artmağa başlayıb
01/06/2020 [17:54]:
Prokuror koronavirusdan ölməyib - Rəsmi açıqlama
01/06/2020 [17:52]:
“Bir də görürsən ki, biri tanıdı-tanımadı hər kəsə həqarət etməyə başlayır...”
01/06/2020 [17:46]:
Təhsil Nazirliyinin qarşısında aksiya keçirməyə cəhd edən 7 nəfər saxlanıldı
01/06/2020 [17:44]:
“Reanimasiya şöbəsi tam dolub, 1 dənə də yer yoxdur” - Video
01/06/2020 [17:34]:
Əli Əsədova yeni köməkçi təyin edildi
01/06/2020 [17:25]:
İş adamının maşını gülləbaran edildi, sürücü öldü – ANBAAN VİDEO
01/06/2020 [17:11]:
Vüqar Rəhimzadə: "COVID-19-la mübarizə hər kəsin gündəlik həyat tərzinə çevrilməlidir"
01/06/2020 [17:08]:
"Qanunla qadağan olunsa da bu gün əksər yerlərdə 18 yaşına çatmayan uşaqlara siqaret satılır..." - VİDEO
01/06/2020 [17:06]:
BDU-da “XVI-XVII əsrlərdə Habsburqlar və Səfəvilərin diplomatik əlaqələri” mövzusunda onlayn elmi seminar keçirilib
01/06/2020 [16:53]:
Pandemiya ilə mübarizədə Azərbaycan modeli: İspan mediasında azərbaycanlı jurnalistin məqaləsi çap olunub
01/06/2020 [16:50]:
Netanyahu və ailəsini ölümlə hədələdilər
01/06/2020 [16:47]:
Qənirə Paşayeva uşaqlarla birgə “Xalça Muzeyi”ni ziyarət edib - FOTOLAR
01/06/2020 [16:22]:
Azərbaycan Mərkəzi Bankı bəzi banklarla iş aparmağa başlayıb
01/06/2020 [16:17]:
Tikinti ilə bağlı tələblərdən biri ləğv edildi
01/06/2020 [16:15]:
Azərbaycanda saxta pul nişanlarının aşkarlanması halları azalıb
01/06/2020 [16:15]:
6-7 tələbə və 20 media mənsubu Təhsil Nazirliyinin inzibati binasına yaxınlaşdı...
01/06/2020 [16:14]:
Azərbaycanda 1, 5 və 50 manatlıq pul nişanları yenilənir
01/06/2020 [16:11]:
Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarında azalma ola bilər - RƏSMİ
01/06/2020 [16:09]:
Gürcüstan BTQ-nin tam istismara verilməsinin vaxtını açıqladı
01/06/2020 [16:07]:
Uşaqlar günü münasibətilə beş yaşlı uşağı olan yüz ailəyə süd paylanıldı- İBRƏTAMİZ...
01/06/2020 [15:58]:
“Mənə deyirlər ki, Əli Həsənovu sənin qədər müdafiə edən yoxdur, amma isinmədik istisinə...”
01/06/2020 [15:53]:
“Mənim öz evimdə xəstəliyə nə qədər yoluxan oldu”
01/06/2020 [15:48]:
Avstriyaya aparılan 281 kq heroin Azərbaycanda tutuldu - FOTO/VİDEO
01/06/2020 [15:46]:
Kamran Əliyev onlara yeni vəzifə verdi
01/06/2020 [15:45]:
Məhərrəm ayı avqustun 21-də başlayacaq
01/06/2020 [15:41]:
“Mənim öz evimdə xəstəliyə nə qədər yoluxan oldu”
01/06/2020 [15:38]:
Prezident Milli Məclisin iclaslarına gələndə Dövlət himni ifa ediləcək
Bütün arxiv bir sırada
10/05/2014 [10:18] - Araşdırma - ( 2380 dəfə baxılıb)

Günahsız cibgirlər

Soyulan və döyülən potensial dustaqlar barədə


Tanış bir suvaq ustası var. “Nə var, nə yox?” sualına cavabı həmişə oxşar olur. Ya deyir: “Əla, yağlı müştəri tutmuşam”. Ya da bədbin cavab verir: “Müştəri atdı bizə. Başdan 2000 manat söz vermişdi, amma indi üstümüzə 500 manat tulladı, qapıdan qovdu. Bəlkə kömək edəsən bizə?”. Qayıdıram: “Bəs sənin onunla müqavilən və ya başqa bir anlaşman-filanın varmı ki, məhkəməyə müraciət edək”. Məlum olur ki, heç nəyi yoxdur. Bu cür fərdi işləyən sənətkarlar gördükləri işin pulunu “xozeyin”dən almaq üçün bəzən bir ildən çox ayaq döyməli olurlar. Elə də olur ki, müştəri alternativ yollara əl atır - Bakı kəndlərinin birində varlı “xozeynin” qapısına 50 dollar üçün bir ay ayaq döyən usta axırda onu öldürmüşdü.

ANS PRESS-in araşdırmasına görə, Bakıda bu cür sənədsiz-müqaviləsiz işləyən 100 minə yaxın fərdi sənətkar var və onların hüquqlarının bu cür pozulması tez-tez baş verir. Adətən fərdi sənətkarlar özlərinə işi tanışlıq yolu ilə tapırlar və bu zaman heç bir sənəd-müqavilə imzalanmır. Ustaların dediyinə görə, hətta iri tikinti layihələri həyata keçirən şirkətlər belə işçini qeyri-rəsmi dəvət edirlər. Yəni heç bir sabit maaş-flan olmur, sadəcə işçiyə orta hesabla günü 15-20 manatdan pul ödənir. Bəzi ustalar gördükləri işə bazara uyğun qiymətlə pul istəyirlər, amma bu da şirkətləri qane eləmir. Bir ara Azərbaycanda tikinti “bumu” yaşanan zaman iş adamları belə “bahaçıl” ustalardan yaxa qurtarmaq üçün xaricdən işçi gətirməyə üstünlük verirdilər. Xüsusilə də, Çindən. Məsələn, tikinti bumu zamanı Çindən gətirilmiş ustalar evlərə suvağı maksimum kvadratmetri 2 manatdan vururdular. Yerli ustalar isə 3-4 manat istəyirdilər. 

Təbii ki, o boyda yol basıb bura gəlmiş xarici usta müəyyən qədər pul qazanmaq istəyirdi ki, ona görə də işi necə gəldi görürdü. Məsələn, bir çinli usta bir otağın suvağını (50 kvadratmetr) bir gündə vururdu. Bu isə işin həddindən keyfiyyətsiz görülməsi ilə nəticələnirdi. Mənzili satın alan adamlar isə bu problemi həll etmək üçün əlavə xərclər çəkməyə məcbur olurdu. 

Təbii, həmin çinli ustaların da fəaliyyəti bizim ustalar kimi heç yerdə qeydə alınmırdı. Nəticədə, vergi orqanları tərəfindən qeydə alınmayan iqtisadi fəaliyyətin ölçüləri genişlənirdi. Büdcə nəzarətindən yan keçən bu dövriyyəni hesablamaq da elə çətin deyil. Orta hesabla bir ustanın ayda 800 manat (ildə təxminən 10 min manat) qazandığı nəzərə alınarsa, ildə bu sektorda təxminən 1 milyard dolların fırlandığını müəyyən etmək olar. Yəni təkcə Bakıda qeyri-rəsmi fəaliyyət göstərən ustalar büdcədən ildə təxminən 100 milyon manatlıq vergi və sosial ödəniş gizlədirlər. Büdcədə vergi daxiolmalarının təxminən 6 milyard manat olduğu və bunun təxminən 70 faizinin neft sektorundan gəldiyi nəzərə alınarsa, bu məbləğ neftdənkənar sektordan büdcəyə ödənişləri xeyli artıra bilər. Fərdi ustaların iş sifarişçiləri ilə problemləri də asan həll edilər və onların yaşlandıqdan sonra ala biləcəyi pensiyaların da miqdarı yetərincə artar. 

İnkişaf etmiş ölkələrdə bu problem əmək birjalarının vasitəsi ilə həll edilir. Yəni ustalar birjalarda qeydə alınır, birja onlar üçün sifarişlər tapır, hər şey rəsmi şəkildə qeydə alınır və təbii ki, vergilər də vaxtı-vaxtında ödənilir. Qərbdə sifarişçinin işin pulunu ödəməməsi halı qeyri-mümkündür. Böyük Britaniyanın Kardif şəhərində yaşayan və sənətkar kimi fəaliyyət göstərən bir azərbaycanlı miqrant ANS PRESS-in əməkdaşı ilə söhbət zamanı hətta sifarişçilərin pulu əvvəldən ödəməsindən narazılıq edirdi: “Bizdə daha yaxşıdır. İşi nə müddətə istəsən görürsən, pulu sonra alırsan. Amma burda bəribaşdan müqavilə bağlayır və pulu ödəyir. İşi vaxtında təhvil vermədin, səni cərimə edirlər”. 

Azərbaycanda isə əmək birjaları ustalardan çox uzaq düşüb. Bakıda cəmi bir əmək birjası var ki, o da bayram və istirahət günləri işləmir. Həftədə beş gün saat 9-dan 18-ə kimi işləyir, hətta günorta 1 saat fasilə edir. Naxçıvan, Sumqayıt, Gəncə və Mingəçevir şəhərlərində açılmış birjalar da təxminən eyni rejimlə işləyir. Təbii ki, belə rejimlə işləyən birjalara nə ustalar, nə də sifarişçilər maraq göstərə bilər. Azərbaycan reallığında bütün iş sifarişləri şənbə-bazarda verilir. Çünki sifarişçilər həmin vaxt boş olurlar və birjalar işləmədiyindən heç bir rəsmiləşmə filan olmur. Ustaların ANS PRESS-ə verdiyi məlumata görə, birjaların ustalara tapdığı sifarişlərə ümumiyyətlə heç bir sənəd imzalanmır. Məntiq də budur ki, “işsiz adam hansısa qazandığı qəpik-quruşdan niyə vergi ödəməlidir”. Amma yuxarıda göründüyü kimi, bu sektorda dövriyyə yüksəkdir və geniş şəbəkəli birja sistemi bu sahədə şəffaflığı yetərincə artıra bilər. 

Reallıq budur ki, ustalar bu cür birjalardan uzaq dururlar və kortəbii şəkildə formalaşan “qul bazarlarına” yığışırlar. ANS PRESS-in araşdırmasına görə, Bakıda onlarla belə qeyri-rəsmi əmək bazarı var və hər gün minə yaxın sənətkar qazanc dalınca belə yerlərə çıxır. Yəni problem həl edilənə oxşamır. 

İqtisadçı ekspert, Avropa Birliyinin Vətəndaş Cəmiyyəti Forumunun sədri Vüqar Bayramov inkişaf etmiş ölkələrdə bu məsələnin həlli üçün konkret prosedurların olduğunu vurğulayır. “İlk öncə, orda müqaviləsiz qeyri-rəsmi çalışanlar üçün ağır cərimələr nəzərdə tutulur. Ustaların biznesi tam bağlana bilər, bəzən cəza həbsə qədər artırıla bilər. Həm də bu sahəyə nəzarət güclüdür və sövdələşmə imkanı da yoxdur. Hökumət həm də stimullaşdırıcı tədbirlər görür. Məsələn, sənətkarların gördüyü işdən əlavə dəyər vergisi və xüsusi vergilər tutulmur. Həmçinin rəsmi çalışanlara çox ucuz kreditlər təklif edilir”,- deyə Vüqar Bayramov ANS PRESS-ə bildirib. Onun sözlərinə görə, hökumət əmək birjaları şəbəkəsini də genişləndirməli, onların axşam vaxtları və istirahət günü də işləməsinə, həmçinin səyyar birjaların təşkilinə də fikir verməlidir: “Gənclərin, xüsusilə də ali məktəbi yeni qurtaranların işə düzəlməsi baxımından bu, çox önəmlidir”.

Trolleybusa minə bilməyən qadın bu cür səyahət etdi - MARAQLI... + VİDEO
Etirazlara qatılan bələdiyyə sədrinin qızı həbs edildi - FOTO
ABŞ-lı polis məmuru heç kimin qaça bilmədiyi həbsxanaya göndərildi - FOTOLAR
Rusiyada inqilab havası...
“Səhərə kimi Neftçalada qız toyunda çıxış edirdim” - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Dünya
ABŞ bu dəfə Rusiyanın sayıqlığını belə yoxlayacaq: Qorxunc raketlər daşıyan səssiz təyyarələrlə...
Cəmiyyət
Xristian  döyüş ustası İslamı qəbul etdi  və müsəlman qızla evləndi…- FOTO
Dünya
ABŞ "Antifa"nı terrorçu təşkilat kimi tanıyacaq
Cəmiyyət
“Kişi fikirləşir ki, xanımın iqtisadi müstəqilliyi olarsa, o, bunun müqabilində hüquqlarını da müdafiə edəcək...”
Dünya
“Tramp mənə danışmağa imkan vermədi, sözümü kəsdi...” - Öldürülən qaradərilinin qardaşı...
Yazar
Seymur Verdizadə
"Donuza güllə atan adamın başını donuz kimi kola soxub, şalvarını əynindən çıxarırdılar..."
Sultan Laçın
"Bəlkə fiziki məsafə və sosial yaxınlıq?...  -Hə, cənab oliqarx vətəndaşlar?.."
Həftənin ən çox oxunanları
İranda pulun üzərinə Azərbaycan haqda görün nə yazıldı - FOTO
"Koçaryanı da axtarırdım ki, tikə-tikə etdirim, amma Pənah kimilər qoymadı..." - VİDEO
Azərbaycan Respublikasıının 20 faizində  təhlükəsizlik atası azərbaycanlı olan generala tapşırıldı... 
Valentina Tereşkova ilə Vilyam Hacıyevi nə bağlayır?
Ramil Səfərov kimin əmisi oğlunu öldürüb?
Rusiyanın yalanı üzə çıxdı...
Elçibəyin Klintona Kəlbəcərlə bağlı yazdığı məxfi məktub: Prezident amerikalı həmkarından nə istəyib?
ABŞ hər iki ölkəni “bombalayacaq”: Pentaqon sülhə “razı deyil”!
"Belə fikirlər var ki, guya Rusiya torpaqlarımızı işğaldan azad etməyə mane olacaq, ancaq..."
"Ay it uşaqları, Ramil Markaryanı yatdığı yerdə öldürməyib..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247