Xəbər lenti
19/01/2021 [13:09]:
Ölkə ərazisində hava şəraitinin kəskin dəyişməsinin səbəbi açıqlanıb
19/01/2021 [13:08]:
“Heydər Əliyevin sifarişi ilə rus hərbçilərindən aldığım silah-sursatı  Naxçıvana  yolladım...”
19/01/2021 [13:07]:
Bəzi şəxslərin evdə peyvəndlənməsi mükündür - TƏBİB
19/01/2021 [13:06]:
Qənirə Paşayeva qırğızca nəşr edilən “Qarabağ hekayələri”-nin təqdimatında Türk dünyasına çağırış edib
19/01/2021 [12:58]:
“30 ildir İlhamı yanımda axtarıram, amma tapmıram...”
19/01/2021 [12:52]:
“Əfv Komissiyası yaxın vaxtlarda toplaşacaq”
19/01/2021 [12:47]:
Quba polisi gücləndirilmiş iş rejiminə keçdi - FOTO
19/01/2021 [12:43]:
Həyatda 50, sənətdə 40 yaşlı sənətkar...
19/01/2021 [12:43]:
Qarabağ Dirçəliş Fondunun fəaliyyət istiqamətləri açıqlanıb
19/01/2021 [12:40]:
Sarıbaşda qarın hündürlüyü 42 santimetr olub - FAKTİKİ HAVA
19/01/2021 [12:39]:
İdeal olmaq üçün deyil, normal olmaq üçün səylərimizi əsirgəməməliyik...
19/01/2021 [12:38]:
2778 şəhidin 6790 ailə üzvünə pensiya, müavinət və təqaüd təyin olunub
19/01/2021 [12:36]:
BDU-nun müəllimləri imtahan sessiyasında onlayn təhsildə qazanılmış təcrübənin əhəmiyyətindən danışır
19/01/2021 [12:32]:
“Gözləntilərimiz hər hansı bir proqnozdan deyil, rəsmi məlumatlardan qaynaqlanmalıdır”
19/01/2021 [12:30]:
“20 Yanvar haqqında həqiqi bir dastana çevrilə biləcək filmin çəkilməsi çox önəmlidir”
19/01/2021 [12:23]:
Şəhid ailələrinə ödənişlər təyin olundu
19/01/2021 [12:20]:
Kəlbəcər mənim üçün Azərbaycan, xatirələrdə canlandırılan Vətən torpağıdır - BANM-in Prezident təqaüdçüsü
19/01/2021 [12:15]:
Prezident Qarabağ Dirçəliş Fondu ilə bağlı fərman imzaladı
19/01/2021 [12:12]:
Vüqar Səfərli apelyasiya şikayəti verməkdən imtina etdi
19/01/2021 [11:59]:
Qazaxlı müharibə iştirakçısı: “Ailəlikcə Kəlbəcərə köçmək üçün icazə istəyirik”
19/01/2021 [11:55]:
Nazirdən dərslərin başlanması ilə bağlı AÇIQLAMA
19/01/2021 [11:49]:
Azad olunmuş torpaqlarda yeni inkişaf modeli qurulacaq - Deputat
19/01/2021 [11:47]:
Xaricə səfər üçün peyvəndlə bağlı sənəd tələb ediləcək? - TƏBİB açıqladı
19/01/2021 [11:47]:
Erməni jurnalist: “Ermənistan vətəndaşları Qarabağ varlıları üçün ölməməlidir”
19/01/2021 [11:44]:
Qənirə Paşayeva qəhrəman şəhid Nurlan Ağakişiyevin atası ilə görüşüb
19/01/2021 [11:41]:
Nüfuzlu almaniyalı professorlar Azərbaycan xalqını təbrik edib
19/01/2021 [11:37]:
Jurnalistlər binasından verilən 20 mənzil geri alınacaq
19/01/2021 [11:36]:
Bulvarda özünü dənizə atan qız xilas edildi - VİDEO
19/01/2021 [11:33]:
Azərbaycan Prezidenti indoneziyalı həmkarına başsağlığı verib
19/01/2021 [11:26]:
"Həmin dəhşətli hadisələrdən 30 il keçsə də, o məşəqqətli gecə heç vaxt unudulmur"
19/01/2021 [11:23]:
İndi isə şaquli enib-qalxan “Bayraktar”lar gəlir... - Türkiyə təəcübləndirməkdə davam edir
19/01/2021 [11:21]:
Ağır yaralanmış Qazimizin anasından YAŞAT Fonduna ürəkdağlayan MÜRACİƏT...
19/01/2021 [11:18]:
TƏBİB-dən Oqtay Şirəliyev və Ramin Bayramlıya vaksin vurulmaması iddialarına MÜNASİBƏT
19/01/2021 [11:15]:
"Paşinyanın həbsi edilməsi üçün yetərincə dəlil var" - Ermənistanın baş prokuroru
19/01/2021 [11:14]:
Şabran rayon Yaşıllıq və Təmizlik İdarəsinin rəisi cərimələnib - FOTO
19/01/2021 [11:13]:
Dünyada ilk “COVİD-19” xəstəsi sayılan alim qadın itkin düşdü... 
19/01/2021 [11:10]:
Ermənistanda koronavirusdan ölənlərin sayı 3 mini ötüb
19/01/2021 [11:07]:
DİN: Sosial şəbəkələrdə narkotik satan şəxslərdən 131 kq heroin götürülüb
19/01/2021 [11:03]:
DYP hava şəraiti ilə bağlı sürücülərə müraciət edib
19/01/2021 [10:57]:
Daha iki şəhid ailəsinə təqaüd kartları təqdim edilib
19/01/2021 [10:54]:
Cəlilabadda avtomobildən 32 kq-dan çox narkotik aşkarlanıb
19/01/2021 [10:52]:
Yaponiyada güclü qar 60 nəfərin ölümünə səbəb oldu
19/01/2021 [10:50]:
Cəbrayıl və Xocavənddə daha 8 erməni hərbçinin cəsədi TAPILDI
19/01/2021 [10:39]:
Milli Məclis lombardlarla bağlı qanun layihəsini müzakirə edəcək
19/01/2021 [10:38]:
Abdin Fərzəliyev yeni şöbə müdiri təyin etdi
19/01/2021 [10:33]:
"Mart və aprelə qədər mina təmizlənməsi başa çatmasa 2021-ci il itirilmiş olacaq..."
19/01/2021 [10:29]:
20 Yanvara həsr olunmuş xüsusi dərslər keçiriləcək
19/01/2021 [10:27]:
“Rusiya Azərbaycan əleyhinə hər hansı bir addım atmayacaq”
19/01/2021 [10:24]:
Vilayət Eyvazovdan yeni təyinat
19/01/2021 [10:22]:
Millət vəkilinin məqaləsi “Global Media”-da yayımlanıb
19/01/2021 [10:16]:
Milli Məclisin iclası Şuşada keçirilə bilər...
19/01/2021 [10:13]:
Goranboyda yol polislərinə müqavimət göstərən şəxs həbs edilib
19/01/2021 [09:59]:
Da Vinçinin oğurlanmış əsəri tapıldı
19/01/2021 [09:50]:
AMEA qurumlarında yoxlamalar aparılır - RƏSMİ
19/01/2021 [09:49]:
Koronavirusla bağlı SON STATİSTİKA
19/01/2021 [09:44]:
Hindistanda yük avtomobili azı 15 nəfəri vuraraq öldürüb, yaralılar var
19/01/2021 [09:41]:
Koronavirusa yoluxma riskini 250 dəfə artıran təhlükəli vəziyyət açıqlandı
19/01/2021 [09:35]:
“Toy və digər kütləvi tədbirlərin keçirilməsinə icazə verilə bilər, lakin...”
19/01/2021 [09:32]:
Bu gün Yerevanda növbəti etiraz aksiyası keçiriləcək
19/01/2021 [09:30]:
ABŞ İranın üzərinə bombardmançı təyyarələr göndərir - müharibə riski artır
19/01/2021 [09:25]:
Ermənilər Kəlbəcərdə Azərbaycan maşınlarının yolunu bağladı- Əraziyə ordu yeridildi...-VİDEO
19/01/2021 [09:24]:
Alimlər 5G ilə koronavirus arasında əlaqə barədə araşdırma apardılar
19/01/2021 [09:22]:
Donald Tramp ABŞ prezidenti vəzifəsində vida çıxışını yazdı
19/01/2021 [09:20]:
Pandemiya səbəb Çinin ilk günlərdə məlumatları gizlətməsi olub - ÜST
19/01/2021 [09:18]:
Sakinlər heyrətə düşdü: Qara dəniz “qaynadı” - VİDEO
19/01/2021 [09:03]:
Zeynab Kazımovanın söz süfrəsi - "Anamın "Karvan"ı" haqqında qeydlər...
19/01/2021 [08:58]:
Saatlıda sakinlər həyətlərindəki meyvə ağaclarını kəsirlər... - QAZ BOYDA DƏRD...
19/01/2021 [08:34]:
Bu rayonda qaz xəttini və elektrik dirəyini ildırım vurdu- QIŞDA GÖZLƏNİLMƏZ...
19/01/2021 [08:21]:
Şuşada şəhidlərimizin adından Xanım Zəhra (s.ə) ehsanı paylandı...-FOTOLAR+VİDEO
19/01/2021 [08:03]:
Məsləhətləşməyin qayda-qanunu necədir?..
19/01/2021 [00:54]:
“O vaxt televiziyaya çox insan gəlib-gedirdi, hamısı da cavan qızlara diqqət edirdi..."
19/01/2021 [00:54]:
Vətən müharibəsinin ilk qələbə müjdəçisi olan qəhrəmanımız - VİDEO
19/01/2021 [00:49]:
Çexiyanın XİN başçısı koronavirusa yoluxub
19/01/2021 [00:48]:
Bakıda mənzildən qadın meyiti tapıldı
19/01/2021 [00:02]:
“Koronavirus zamanı öskürəyə qarşı tədbir görmək qəti qadağandır”
18/01/2021 [23:55]:
Rusiyada baş vermiş qar uçqunu nəticəsində federasiya prezidenti həlak olub
18/01/2021 [23:51]:
Doğum günləri özlərinin iştirakı olmadan qeyd edilən qəhrəmanlarımız - FOTOLAR
18/01/2021 [23:38]:
"Təhsildə güzəşt və ADPU təcrübəsi" adlı canlı müzakirə
18/01/2021 [23:36]:
"O, dünyasını dəyişəndən nişan üzüyümü bir dəfə də olsun barmağımdan çıxarmamışam"
18/01/2021 [23:31]:
Bakı-Astara və Ərdəbil-Rəşt magistral yollarının birləşdirilməsinə dair saziş imzalanıb
Bütün arxiv bir sırada
13/11/2020 [23:32] - Araşdırma - ( 2940 dəfə baxılıb)

Mir Möhsün Nəvvabın Azərbaycan kitab tərtibatında və nəşrində rolu - ARAŞDIRMA



XIX əsrin əvvəllərindən başlayaraq Azərbaycan yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. Ümumiyyətlə, XIX əsr Azərbaycan kitab tarixində məhsuldar bir dövr kimi xarekterizə oluna bilər. Əlbəttə ki, bu işdə dövrün bir sıra görkəmli maarifpərvərləri, ziyalıları kitabçılıq işinin və mətbuatın inkişafına köməklik göstərmələri xüsusi qeyd olunmalıdır.

Demək olar ki, XIX əsrin sonlarında Bakı, Şuşa, Gəncə və Şamaxıda xeyli sayda şəxsi mətbəə və litoqrafiyalar* fəaliyyət göstərirdi. Ancaq kitaba olan təlabatı ödəmək problem olaraq qalırdı. Azərbaycanlı müəlliflərin əsərlərini əsasən şəxsi mətbəələr çap edirdi. Onların işi də çoxcəhətli və çətin idi. Əlyazmanın nəşrə hazırlanması və çapı prosesi, daha sonra təbliği və satılması işlərinin demək olar ki, hamısı bu mətbəələrdə cəmləşirdi. Şəxsi mətbəə sahibləri, eyni zamanda müəllif, tərtibçi olurdular. Bəli, belə görkəmli şəxslərdən biri Mir Möhsün Hacı Seyid Əhmədoğlu Ağamirzadə Nəvvab Qarabaği (1833-1918) olmuşdur. O, öz dövrünün görkəmli şəxsiyyətlərindən, mütərəqqi ziyalılarından biri olmuş, ərəb, fars, türk dillərini, sonradan isə rus dilini öyrənmiş, riyaziyyat, kimya, astronomiya elmlərinə dərindən yiyələnmiş, şair, rəssam, nəqqaş, pedaqoq, musiqişünas, xəttat kimi tanınmışdır. O, iyirmidən çox əsərin müəllifidir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının M.Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda 50-yə qədər əlyazma kitabı mühafizə edilir. Əksəriyyəti avtoqraf nüsxələrdən ibarət olan bu kitablar içərisində eyni əsərin M.M.Nəvvabın öz əli ilə işlədiyi, tərtib etdiyi, üzünü köçürdüyü üç nüsxəsinə də rast gəlmək mümkündür. Bu avtoqraflardan ikisi 1906-cı ildə, biri isə 1907-ci ilə məxsusdur.

“Nəsihətnamə”nin azərbaycanca olan variantı 1912-ci ildə Bakıda nəşr olunmuşdur. Həmin nəşr anlaşılması çətin olan çoxlu ərəb, fars sözləri ilə zəngindir. Nəvvabın dilini saxlamaq şərti ilə həmin nəşri ərəb əlifbasından azərbaycan (kiril) əlifbasına keçrilərək, 1987-ci ildə “Yazıçı” nəşriyyatında M.Mücrinin redaktorluğu ilə nəşr edilmişdir. Nəşrin tərtibi, tərcümə və ön sözün müəllifi Mehri Məmmədovadır.

M.M.Nəvvabın “Pəndnamə” əsəri fars dilində 500, azərbaycan dilində isə 499 nəsihətdən ibarətdir. Çünki M.M.Nəvvabın nəsihətlərindən bəziləri dini mövzuda olduğu üçün (dövrün tələblərinə görə) 1987-ci ildə “Yazıçı” nəşriyyatında M.Mücrinin redaktorluğu ilə nəşr edilən kitaba daxil edilməmişdir.

Tədqiqatlar nəticəsində məlum olur ki, Nəvvab müxtəlif məzmunlu nəsihətlərini müəyyən başlıqlar altında verməmiş, onları sıra ilə nömrələməklə kifayətlənmişdir. Bəzən isə eyni məzmunlu nəsihətlər ardıcıl olaraq yerləşdirilmişdir.

M.M.Nəvvabın ən qiymətli əsərlərindən biri “Təzkireyi-Nəvvab”dır. Bu əsər şeirsevərlər və ədəbiyyatşünaslar üçün çox əhəmiyyətlidir. O, bu əsəri yaxın dostlarının xahişi ilə 1881-ci ildə başlamış və 1920-ci ildə tamamlamışdır. Ədib sonra ardıcıl olaraq təzkirə üzərində işləmişdir. “Təzkireyi-Nəvvab”da yüzə qədər Qarabağ şairi haqqında məlumat verilir.

Mir Möhsün Nəvvabın çoxşaxəli fəaliyyətinin mühüm bir hissəsini onun naşirliyi təşkil edir. Görkəmli ədibin bu işi, eyni zamanda Azərbaycanda nəşriyyat tarixini öyrənmək üçün olduqca əhəmiyyətlidir.

M.M.Nəvvab Şuşada 1884-cü ilin əvvəlində daşbasma (litoqrafiya*) üsulu ilə kitab çap edən mətbəə təşkil etmiş və burada özünün və müasirlərinin bir sıra məcmuələrini, dərs kitablarını, dini risalələr çap etmişdir. Bu çap nəşrlərinin mətnlərini yazmaqla bərabər onlara daxil edilən illüstrasiyaları da M.M.Nəvvab çəkmişdir. O, 1884-cü ildə Haşımzadə Ağa Mirmehdinin (Xəzani) “Həraitül-islam” adlı (48 səhifə həcmində) kitabçasını həmçinin özünün müəllifi olduğu (əsərləri, şeirləri) “Kitabi-kəşfül-həqiqeyi-məsnəvi fi mövzuat və mənzumati-Nəvvab” (1899) və s. adlı kitabları da öz daşbasmaxanasında çapdan buraxılmışdır.

Əslində M.M.Nəvvabın mətbəəsi çox ibtidai, nöqsanlı idi. Odur ki, o, mətbəənin “kəsir və nöqsanlarından” dönə-dönə şikayət edirdi. Lakin buna baxmayaraq mətbəədə kitablar çətinliklə də olsa çap olunurdu. Bu mətbəədə çap olunan kitablara nümunə olaraq:

Haşımzadə Ağa Mir Mehdi (Xəzani). Şəriətül-islam (Şuşa, Ağamirzadə Qarabaği mətbəəsi, 1303 h. (1885), 48 səhifə, 22x14 sm, Daş basması;

Nəcəf bəy Vəzirov. Sonrakı peşmançılıq fayda verməz. Şuşa, 1893;

Nəvvab Mir Möhsün Ağamirzadə Qarabaği. Kitabi-divani-farsi. Şuşa, 1314 h. (1896), 92 səhifə, 21x15 sm. Daş basması;

Nəvvab Mir Möhsün Ağamirzadə Qarabaği. Kitabi-kəşfül-həqayiq. Şeirlər. Dər həqiqəti tövhidi-xudavəndi-sübhanə və təala. Şuşa, 1896, I hissə, 92 səhifə. 21x15 sm. Fars dilində. Daş basması;

Nəvvab Mir Möhsünağa Qarabaği. Divani-farsi. Şuşa, 1314 h. (1897); Nəvvab Mir Möhsünağa Ağamirzadə Qarabaği. Dəvazdəh-bəndifeyzməndi-cənabi-Nəvvab Mir Möhsünağa Ağamirzadə Qarabaği-dərməsaibi imamülməzlum Əbu Abdullah-Hüseyn və övladü əshabi-on büzürgüvar (Mərsiyə və qəzəllər). Şuşa, 1898, 48 səhifə, 21x14 sm. Daş basması;

Nəvvab Mir Möhsünağa Ağamirzadə Qarabaği. Dibaçeyi-divani-farsi. Şuşa, 1898, 127 səh. 21x14 sm. Daş basması;

Nəvvab Mir Möhsünağa Ağamirzadə Qarabaği. Kitabi-türki, əşari-Nəvvab. Şuşa, 1898, 46 səhifə, 22 x 16 sm. Daş basması;

Nəvvab Mir Möhsün bini Mir Əhməd Ağamirzadə Qarabaği. Kitabi-kəşfül-həqiqeyi-məsnəvi min mövzuat və mənzumati-cənabi-Nəvvab. Şuşa, 1316 h. (1898), Cildi-salis. 70 səhifə. 20x15 sm. Fars dilində. Daş basması;

Nəvvab Mir Möhsün bini Mir Əhməd Ağamirzadə Qarabaği. Kitabi-kəşfül-həqiqeyi-məsnəvi fi mövzuati və mənzumati-Nəvvab. Şuşa, 1899, Cildi sani. 56 səhifə, 21 x 15 sm. Fars dilində. Daş basması və s.

M.M.Nəvvab yazdığı əsərlərin litoqrafiya üsulu ilə çapını təmin etmək üçün lazım olan rəngli boyaları, qızılı, gümüşü rəngləri, mürəkkəb və s. də fərdi reseptləri əsasında (bədir yağı, nişasta və s.) özü hazırlayırdı. M.M.Nəvvabın öz sevimli rəngləri və bu rənglərdən təşkil olunmuş xüsusi palitrası var idi. Bozumtul-mavi, göy, sarı, narıncı, qara və çəhrayının qırmızımtıl çalarları onun ən xoşladığı rənglər idi. Rəssamlıq təhsili almasa da, təsvir etdiklərinə fərdi münasibət bəsləməyi bacaran Nəvvabın bədii irsi milli kitab mədəniyyəti xəzinəmizdə özünəməxsus yerlərdən birini tutur.

Nəvvab “Divani-əşari-farsi” adlı (bu əlyazma – avtoqrafı Respublika Əlyazmaları fondunda mühafizə olunur) əsərinin daşbasma çapında maraqlı bir məqamı qeyd edir: mətbəənin imkanı məhdud olduğu, yazını daşa köçürən “xoşnəvis” kitabın olmaması üzündən “Divani-əşari-fars” cəmi 64 shifədən ibarət oldu. Çap kitabını yaxşı xəttata yazdıran Nəvvab kitabların nəfis bədii tərtibatını özü yerinə yetirmişdir. Bu isə onun istedadının tamamilə başqa tərəfini aşkarlayır.

“Təzkireyi-Nəvvab”da Mir Mehdi Xəzani haqqında verdiyi məlumatda bildirilir: “...İbtidai məktəb uşaqları üçün bir risalə tərtib edib nəzmə çəkilmişdir. O, risalənin adı “Şərait-ül-islami”dir. 1302-ci ildə risalə mənim çapxanamda 200 tirajla nəşr edilmişdi.

Bu artıq onun nəşriyyat işi ilə ardıcıl məşğul olduğunu göstərir. Eyni zamanda XIX əsrdə Qarabağ ədəbi mühitinin zənginliyini, rəngarəngliyini özündə ehtiva edir. “Qarabağnamələr” kitabında verilən qeyd də bunu bir daha təsdiqləyir: “Əhməd bəyin bütün əsərlərindən bizim üçün ən mühüm olanı 1883-cü ildə Şuşada yazılmış “1747-ci ildən 1805-ci ilə qədər Qarabağ xalqının siyasi vəziyyətinə dair” adlı əsəridir. Bu əsər ilk dəfə 1884-cü ildə Tiflisdə, sonra isə 1901-ci ildə Şuşada nəşr olunmuşdur”. Belə qənaətə gəlmək olar ki, həmin bu sözü gedən kitab Nəvvabın mətbəəsində çap edilmişdir.

Mir Möhsün Nəvvab Azərbaycanda təsviri sənət və kitab tərtibatının inkişafında böyük rol oynamışdır. Onun “Bəhrül-həzən” əsərinə çəkdiyi illüstrasiyalar sözün həqiqi mənasında tarixi hadisə səviyyəsindədir. Burada böyük tarix, insanların mübarizə əzmi, qəhrəmanlıq sahələri vəhdətdə verilmişdir. Bu, bir növ Mir Möhsün Nəvvabın düşüncəsinin zənginliyi faktına çevrilir. Əgər “Bəhrül-həzən”dəki illüstrasiyalar (5 şəkil) qəhrəmanlığa, tarixiliyə xidmət göstərirsə, “Kənzül-mühən”dəki illüstrasiya təbiət mənzərəsini əks etdirir. Onun Şuşada məscidin minarələrində, öz evinin və dərs dediyi məktəbə divar rəsmləri, quş və çiçək təsvirləri incə zövqlü bir insanın sənət incilərini xatırladır. Nəvvabın R.Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində “Güllər”, “Quşlar”, “Əmir Teymur” və başqa portretləri nümayiş etdirilir. Rəssamın realist üslubda işlədiyi əsərlərə, şeir kitablarına çəkdiyi illüstrasiyalar və muzeydə saxlanan akvarelləri (güllü-bülbül) də aid edilə bilər.

Təzadlı rəng çalarları vasitəsilə kompozisiyanın təsirinin artırılması hallarına rəssamın digər əsərlərində də təsadüf olunur. Nəvvab “Bəhrül-həzən” (“Qəm dəryası”) 1864, Azərbaycan EA Respublika Əlyazmaları fondu) adlı əlyazmasına fantastik süjetli illüstrasiyalar çəkilmişdir. “Bəhrül-həzən” (1864-1865) adlı əlyazmasının ayrı-ayrı fəsilləri 7 nəbati naxışdan ibarət kompozisiya, 5 monumental səpkili miniatürlə başlanır. Üslubuna görə Şəkidəki Xan sarayının divar rəsmlərini xatırladan bu illüstarsiyaların rəsm texnikası və surət həlli olduqca bəsitdir.

M.M.Nəvvabın “Bəkir ibn İmranın Müslümü yaralaması”, “Hürrün kafirlərin qoşununa hücumu”, “Qasımla Əzrəqin vuruşu”, “Həzrəti Abbasın kafirlərlə döyüşü”, “Misra ibn Qalibin Əli Əkbərlə vuruşu” adlandırdığı illüstrasiyalar şəxsi müşahidələrinə əsasən çəkdiyi süjet təsvirləri real və təbii inandırıcılığı ilə seçilir.

“Kifayətül-ətfal” əsərində günəşin tutulma səbəbini, planetlərin kosmik fəzada hərəkətini rəngli sxemlər vasitəsilə verməyə çalışan M.M.Nəvvab, müəllif fikrinin mücərrəd mülahizələrindən əyani təsvirə keçidinin parlaq nümunəsini yaratmağı bacarmışdır.

Bütün bunlar onun zəngin istedadının, qabiliyyətinin bir hissəsi kimi xarakterizə olunur. Onlar bir tərəfdən müəllifin fərdi qabiliyyəti kimi görünürsə, digər tərəfdən Qarabağ ədəbi mühitində, ümumilikdə Azərbaycanda təsviri sənətin inkişaf tarixini izləmək üçün material verir və bu istiqamətdə araşdırmalar aparmağı zəruri edir.

1849-1850-ci illərdə Tehranda litoqrafiya üsulu ilə çap olunmuş “Şahnamə”yə çəkdiyi rəsmlər, M.M.Nəvvabın bizə gəlib çatmış ilk yaradıcılıq nümunələri hesab olunur.

Xoylu Mirzə Əliqulu tərəfindən çəkilmiş çoxsaylı ağ-qara illüstrasiyalarına 17 yaşlı Nəvvabın boya vasitəsilə həyat verdiyi əsərin bir nüsxəsi Azərbaycan Milli Akademiyasının M.Füzuli adına Əlyazmaları İnstitutunda, bir nüsxəsi isə Nəvvabın nəvəsi Simuzər xanım Ağayevanın şəxsi kolleksiyasında saxlanılır.

Təsvirləri emosional, ifadəli, təzadlı rəng çalarları ilə seçilən M.N.Nəvvabın “Rüstəm Çin xaqanını fildən aşırır” əsərində qəhvəyi yerliyin fonunda baş verib dinamikliyi ilə seçilən qarşıdurmaya Rüstəmin atının qırmızı, filin ağ, döyüşçülərin isə çəhrayı-bənövşəyi rəngli, bir-birilə kontrast yaradan geyimləri öz təsirini göstərir. Cildin frontispis və səhifələrin tərtibatında gül-çiçək (qızılgül, çəhrayı payızgülü və s.) kimi nəbati elementlərlə yanaşı, yüksək sənətkarlıqla işlənmiş quş təsvirindən də istifadə olunması xüsusilə diqqətəlayiqdir. “Şəhnamə”yə tərtibat verib onun 57 miniatürünü boyamış M.M.Nəvvabın özünəməxsus əlavələri tərtibata bir dolğunluq, tamlıq gətirməklə yanaşı, həm də onun zənginləşdirə bilmişdir.

Azərbaycanda ilk dəfə kağız üzərində bədii kəsmələri tətbiq edən Nəvvab gül-çiçək, quşlar və bədii fiqurlardan istifadə etmişdir.

Bundan əlavə “Bəhrül-həzən” və “Kənzül-mühən” əsərindəki şəkillər dini-tarixi hadisələrin əksi xarakteri daşıyır.

M.M.Nəvvab özünün tərtib etdiyi “Azərbaycan dilinə aid dərs vəsaiti”nin cild və səhifələrini də rəngarəng rəsmlərlə bəzəmiş, mənəvi-etik və didaktik problemlərə həsr etdiyi “Fars divanı”, “Kəşfül-həqiqeyi-məsnəvi” (üç cildlik) adlı əsərin üzünü köçürüb tərtibat vermişdir.

M.M.Nəvvabın milli klassik ənənələrinə söykənən yaradıcılığında özünəməxsus məziyyətləri ilə seçilən süjetli kompozisiyalar, monumental və dekorativ rəsmləri (divar, dəzgah və kitab qrafikası nümunələri) xüsusi yer tutur.

Apardığımız araşdırmalar nəticəsində məlum olur ki, M.M.Nəvvab Azərbaycan kitab mədəniyyəti xəzinəsinin zənginləşməsində xüsusi xidmətləri olan görkəmli şəxsiyyətlərdən biri olmuşdur. Şuşada yaratdığı mətbəədə 50-yə qədər kitabın nəşri həyata keçirilmişdir ki, bu nəşrlər sırasında M.M.Nəvvabın müəllifi olduğu kitablar da say etibarilə çoxluq təşkil edir.

Bir tədqiqatçı kimi arzum budur ki, Şuşa şəhərinin abadlaşdırılmasından sonra ilk görülən dövlət əhəmiyyətli mühüm işlərdən biri MİR MÖHSÜN NƏVVAB adına yeni müasir texnologiyalara cavab verən əhəmiyyətli bir nəşriyyatın yaradılmasıdır. Mən inanıram ki, hörmətli prezidentimiz İlham Əliyev cənabları bu işin həyata keçirilməsinə böyük ürəklə cavab verər. Bunu yalnız onun kimi Vətəni sevən bir şəxsiyyət edə bilər.

Abasova Leyla Qabil qızı
tarix üzrə fəlsəfə doktoru

loading...
Ən ağır xəstələri çiy su və duz ilə müalicə edən həkimdən MARAQLI RESEPTLƏR...
Koronavirus qorxusu ilə 3 ay hava limanında yaşadı - MARAQLI
Peyvənd vurulan 10 nəfər həyatını itirdi - FOTO
Ayaqyoluna telefon yerləşdirib şagirdlərinin uyğunsuz görüntülərini çəkdi... RƏZALƏT
Donmuş mağara adamı çaşqınlıq yaratdı - MARAQLI...+ FOTOLAR
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
Saatlıda sakinlər həyətlərindəki meyvə ağaclarını kəsirlər... - QAZ BOYDA DƏRD...
Cəmiyyət
“O vaxt televiziyaya çox insan gəlib-gedirdi, hamısı da cavan qızlara diqqət edirdi..."
Cəmiyyət
“5 ildən sonra problem yaratdığına görə insanlar hibrid avtomobillərinə nifrət edəcək”
Cəmiyyət
Aqil Məmmədov Ağdabana getdi – 28 ildən sonra İLK FOTOLAR
Cəmiyyət
Tovuz döyüşlərindən sonra isə könüllü olaraq ordu sıralarına yazıldım...”

Yazar
Elgün MƏNSİMOV
İdeal olmaq üçün deyil, normal olmaq üçün səylərimizi əsirgəməməliyik...
Zülfüqar Hüseynzadə
Şuşa Fatehinə qarşı haqsızlıq: Nədən onun sizin qədər bilmədiyi qənaətindəsiniz...?
İlham İsmayıl
Vətən yarası öz-özünə qaysaqlanıb sağalmır, onu sağaltmaq lazımdır...
Həftənin ən çox oxunanları
Bu şəxslərə hər ay 130 manat veriləcək - NAZİRLİK AÇIQLADI
“Kəlbəcər və Laçındakı SES-lərə xərclədiyimiz 200 milyon dollar batdı...”
Nəyə görə ər-arvad ayrı çarpayıda yatmalıdır? - Alimlərdən AÇIQLAMA
Bütün dünya 5 ildir qəfəsdə saxlanılan bu qadından danışır - DƏHŞƏT... + VİDEO
Ermənilər Xankəndini tərk edir - FOTOLAR
Şuşa Fatehinə qarşı haqsızlıq: Nədən onun sizin qədər bilmədiyi qənaətindəsiniz...?
"Xeyli sayda at Kəlbəcər tərəfə keçsə də onları qaytarmaq imkanı yoxdur...
"Çox şadam ki, bu mükəmməl struktur onun kimi vətənpərvərə həvalə edilib" - FOTOLAR
“Şuşada Malıbəyli ilə qonşu kənddəki ermənilər bizə bir güllə də atmamışdı, amma...”
"Qarabağda baş verənlərə görə narahatçılıq keçirənlərə üzümü tutub deyirəm ki..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2021
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: moderator_az@mail.ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247
X 1xbet
{literal} {/literal}