Xəbər lenti
27/01/2021 [19:31]:
Müharibə kadrları: Azərbaycan ordusu düşmənə TOS-1A “Solntsepyok” odsaçanından atəş açır - VİDEO
27/01/2021 [19:05]:
Gürcüstanın xarici işlər naziri koronavirusa yoluxub
27/01/2021 [18:37]:
Rusiya XİN Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan üçtərəfli işçi qrupunun iclası barədə məlumat yayıb
27/01/2021 [18:34]:
ABŞ-ın B-52 bombardmançı təyyarəsi Yaxın Şərq üzərində uçub
27/01/2021 [18:27]:
Mikayıl Cabbarov: "SOCAR yeni inkişaf dövrünə qədəm qoyacaq"
27/01/2021 [18:11]:
"Paşinyan Əliyevdən xahiş edir ki, erkən seçkilərədək bunu gündəmə gətirməsin" - VİDEO
27/01/2021 [18:05]:
““Şəhidlər” kitabı böyük bir ensiklopediya kimi nəşr olunacaq”
27/01/2021 [18:04]:
İlham Əliyev Portuqaliya prezidentini təbrik etdi
27/01/2021 [18:00]:
“Tahir Əkbərin qəbri bir gecə orada qalsaydı şəhidlərin məzarı kimi onu da su basmışdı...”
27/01/2021 [18:00]:
Güclü külək əsəcək - XƏBƏRDARLIQ
27/01/2021 [17:59]:
DİM-dən xarici dil üzrə fəlsəfə doktoru olmaq istəyənlərə MÜRACİƏT
27/01/2021 [17:56]:
Füzulinin Xələfşə kəndindən görüntülər - VİDEO
27/01/2021 [17:55]:
Folklor İnstitutunda UNESCO “Aşıq Şəmşir” kafedrasının yaranması ilə bağlı konfrans keçirildi
27/01/2021 [17:47]:
"Kəlbəcərə getmək fikrindəyəm, cənnətmiş, bizsə hava almağa Alp dağlarına gedirdik..."
27/01/2021 [17:44]:
ABŞ İranın mümkün hücumuna qarşı Səudiyyədə hərbi baza axtarır
27/01/2021 [17:42]:
"Elə zəmanəyə gəlmişik ki, nə qızı ərə vermək olur, nə oğlu evləndirmək..."
27/01/2021 [17:40]:
"Artıq 7 aydır eyni evdə yaşayırıq..."
27/01/2021 [17:39]:
Goranboyda kənd ərazisindən silah-sursat tapılıb - FOTO
27/01/2021 [17:28]:
Doktoranturaya qəbul və fəlsəfə doktoru imtahanı üçün minimal bal müəyyənləşib
27/01/2021 [17:27]:
ABŞ-ın sabiq vitse-prezidenti Mayk Pens evsiz qalıb
27/01/2021 [17:23]:
Azərbaycanda heyvanlar arasında koronavirusa yoluxma halı olubmu?
27/01/2021 [17:22]:
Mesut Özil: "Azərbaycana salam göndərirəm"
27/01/2021 [17:18]:
Prezident QHT-lərlə bağlı fərman imzaladı
27/01/2021 [17:17]:
Putin: “Qarabağla bağlı üçtərəfli bəyanat ardıcıl həyata keçirilir”
27/01/2021 [17:15]:
QMİ sədri İnsan Qardaşlığı Ali Komitəsinin Baş katibi ilə görüşüb
27/01/2021 [17:06]:
Humay Əfəndiyeva Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi təyin ediləcək
27/01/2021 [17:03]:
Dünya şöhrətli fotoqrafdan füsunkar Kəlbəcər mənzərəsi - FOTO
27/01/2021 [17:02]:
“Nar” onlayn təhsil alanlar üçün yeni internet paketi təqdim edib
27/01/2021 [17:00]:
Şuşaya təyin edilən xüsusi nümayəndə kimdir?
27/01/2021 [16:59]:
“Hazırda bu cür qaynar konflikt mümkün deyil” - Putin
27/01/2021 [16:54]:
Bakı və Ankaraya qarşı güclü kampaniyalar aparılır - Hikmət Hacıyev
27/01/2021 [16:51]:
"Azərbaycan qarşıdakı illərdə də İKT sahəsində daha böyük uğurlara imza atacaq"
27/01/2021 [16:46]:
Daha iki qazi ailəsi ilə bağlı dəstək işləri aparılır - FOTO
27/01/2021 [16:45]:
"Yaşı ötmüş döyüşçünün uğrunda döyüşdüyü torpaqlar komandanlığınız altında azad edilib"
27/01/2021 [16:45]:
"Fransa cəmiyyətinin mövqeyi Azərbaycanda təəssüflə qarşılanır"
27/01/2021 [16:43]:
"Koronavirusun yeni ştammının Azərbaycana gəlməməsi mümkün deyil"
27/01/2021 [16:41]:
Qənirə Paşayeva 70 illik yubileyi münasibəti ilə Kamal Abdullanı təbrik edib - FOTO
27/01/2021 [16:35]:
Erməninin köhnə bayatısına İran naziri etiraz etmədisə...
27/01/2021 [16:34]:
Azərbaycanda daha beş nəfər koronavirusdan öldü: 226 yeni yoluxma
27/01/2021 [16:29]:
“Mən o ağrıyla ölsəydim, qəbrim də çatlayardı...”
27/01/2021 [16:23]:
Cavad Zərifdən erməni həmkarına şillə kimi CAVAB
27/01/2021 [16:22]:
Baş Prokurorluq iki nəfəri Rusiyadan ekstradisiya etdi
27/01/2021 [16:21]:
Koronavirusa yoluxan tarixçinin xanımı: “ECMO aparatından hələ ayırmayıblar”
27/01/2021 [16:20]:
Suriyadan Türkiyəyə soxulmaq istəyən İŞİD üzvləri saxlanılıb
27/01/2021 [16:17]:
Milli Məclisin İntizam komissiyasının iclası keçirilib
27/01/2021 [16:06]:
Vüqar Səfərli ilə birgə həbs olunan direktor apelyasiya şikayəti verdi
27/01/2021 [16:01]:
Hikmət Hacıyev: “Regionumuzda yeni imkanlar açılıb”
27/01/2021 [15:51]:
Ermənistanın ABŞ siyasətinə təsir gücü – Cavanşir Feyziyev yazır...
27/01/2021 [15:13]:
Goranboyda ermənilərin atdığı mərmilərdən dağılmış evlər yenidən tikilir
27/01/2021 [15:11]:
VI "Florida Keys" beynəlxalq musiqi müsabiqəsi açıq elan olunub
27/01/2021 [15:09]:
Burada ehtiyatsız bir hərəkət faciəyə səbəb ola bilər - FÜZULİDƏN REPORTAJ
27/01/2021 [15:08]:
Milli Məclisin İqtisadi siyasət komitəsinin növbəti iclası keçirilib
27/01/2021 [15:06]:
Artıq pizza dronlarla çatdırılacaq...-FOTO
27/01/2021 [15:05]:
Azərbaycan Ombudsmanı Metsamor AES-lə bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət etdi
27/01/2021 [15:04]:
Prezidentin Şuşa rayonu üzrə xüsusi nümayəndəsindən ilk açıqlama...
27/01/2021 [15:03]:
"O villalardan biri rüşvətxor məmura məxsusdur" - Azərbaycan Prezidenti
27/01/2021 [15:02]:
Sərt karantin dövründə 17 milyon vətəndaşa SMS icazə verilməyib
27/01/2021 [15:00]:
Yerevanda uşaq girov götürülüb
27/01/2021 [14:53]:
“Azərbaycanda şəhid ailələrinə, müharibə əlillərinə və qazilərə dövlət qayğısı ən yüksək səviyyədədir”
27/01/2021 [14:46]:
AQTA-nın şöbə müdiri: "Qəssabın küçədə kəsdiyi heyvan xəstəlik daşıyıcısı ola bilər"
27/01/2021 [14:44]:
"Yəşim - Çin daşların padşahıdır": Çin mədəniyyəti üzrə dərs
27/01/2021 [14:42]:
“Keşikçidağ” qoruğuna gedən yeni avtomobil yolunun inşasına start verilib
27/01/2021 [14:39]:
Ali Baş Komandan: "Nəyi demişəmsə, onu da etmişəm"
27/01/2021 [14:37]:
AMİP bəyanat yaydı
27/01/2021 [14:35]:
İlham Əliyev Şuşa rayonu üzrə xüsusi nümayəndəni videoformatda qəbul edib
27/01/2021 [14:28]:
“Aşıq Ədalət kimi ustadlar əsrdə bir yaranır...”
27/01/2021 [14:26]:
Həkim qəsdən iki koronavirus xəstəsini öldürdü
27/01/2021 [14:21]:
"Azərbaycanda bir sürü axmaq deyəndə ki, Elçibəyi satdınız, başa düşmək olmur ki..."
27/01/2021 [14:12]:
Prezident: "Bundan sonra Azərbaycan xalqı Şuşada əbədi yaşayacaq"
27/01/2021 [14:10]:
Fuad Nağıyev: “Qaydalara əməl etməyən hotellər cərimə olunacaq”
27/01/2021 [13:58]:
Türkiyə alimləri COVID-19-u bir dəqiqəyə məhv edən preparat hazırlayıb
27/01/2021 [13:44]:
“Onların "Qarabağ Şəhidləri və Qarabağ Zəfəri” adlı şeir müsabiqəsini alqışlayıram”
27/01/2021 [13:44]:
Rusiyada hərbi hissədə binanın dam örtüyü uçub, 5 hərbçi yaralanıb
27/01/2021 [13:41]:
"İsa Həbibbəyli və Möhsün Nağısoylu əziyyətlə yaradılmış həmin “Qaynar xətt”i dağıdırlar..."
27/01/2021 [13:39]:
Prezident Şuşa üzrə xüsusi nümayəndəsini təyin etdi
27/01/2021 [13:30]:
"Qarabağ Şəhidləri və Qarabağ Zəfəri" adlı şeir müsabiqəsi keçiriləcək - FOTO
27/01/2021 [13:08]:
BMT Qarabağdan köçmüş 90 min qoyuna görə Ermənistana yardım edəcək...
27/01/2021 [13:08]:
“Qaçqınkom”da strukturunda dəyişiklik aparılıb, bir neçə şöbə ləğv olunub, yeniləri yaradılıb
27/01/2021 [13:07]:
Koronavirusun əsas sirlərindən biri tapıldı
27/01/2021 [13:02]:
Qusarda kafenin icarədarı və müştəriləri cərimələndi
Bütün arxiv bir sırada
09/11/2020 [10:14] - Araşdırma - ( 5180 dəfə baxılıb)

Dövlət bayrağımız: 3 rəngin, ayparanın, 8 guşəli ulduzun mənası - Nəsiman Yaqublunun araşdırması



Yüz ilə yaxın bir müddətdir ki, Üçrəngli dövlət bayrağımız insanlarımız üçün müqəddəs ideal rəmzinə çevrilib. Mövcudluğunun 18 ayı dövründə (1918-ci ilin 9 noyabrı) ən istəkli bir varlıq kimi sevilib, əzizlənib, adına və hüsnünə şeirlər yazılıb, mahnılar bəstələnib. Sovetlər Birliyindəki mövcud rejim üçrəngli bayrağımızın başımız üzərindən asılmasını və hətta təsvirini belə qadağan etsə də, onu ürəklərində yaşadan insanlar istiqlal şairimiz Əhməd Cavadın bu sözlərini təkrarlayırdı:

Çoxdandır ayrı  düşdüm
Üç boyalı bayraqdan.
A dostlar, mən yoruldum,
Bu gizli ağlamaqdan.

Bəs xalqımızın başı üzərində yüz il əvvəl dalğalanmış və bu gün də mövcud olan  mbayrağımızın yaranma tarixindən, onun mənasından, ağ ayparanın və səkkiz guşənin nə olduğundan, hansı ideyalardan qaynaqlandığından yetərincə məlumatlıyıqmı? 
1918-ci ilin 28 Mayında tarixdə sayca 114-cü türk dövləti olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti quruldu. Bu Cümhuriyyət özündən əvvəlki 113 dövlətdən ideoloji əsaslarına görə tam fərqlənirdi. Belə ki, ilk dəfə idi ki, bütün müsəlman və türk dünyasında milli kültür ənənələrinə, demokratik prinsiplərə söykənən Avropa sistemində bir dövlət qurulurdu. Azərbaycan Milli Qurtuluş Hərəkatının böyük ideoloqu M.Ə.Rəsulzadə “Milli Azərbaycan Hərəkatının xarakteri” adlı məqaləsində yazırdı: “Milli ideoloji mənşəyi etibarı ilə Azərbaycan hərəkatı Şərqdəki milli qurtuluş ideyaları ilə, Qərbdə demokratiya cərəyanlarını özündə birləşdirən bir hərəkatdır”.
M.Ə.Rəsulzadə belə bir hərəkatdan yaranan dövlətin isə məhz “Cümhuriyyət” olacağını hələ 1917-ci ildə “Açıq söz” qəzetində (1917-ci il, N 426, 17-30 mart) eyni adlı məqalədə “Cümhuriyyətdən-Cümhuriyyətə fərq var” deyərək yazırdı: “Məhkum sinif və millət gözü ilə baxıldıqda işıqlı (kübar) istibdad-qarasından, məşrutiyyət-işıqlı istibdaddan, cümhuriyyət-məşrutiyyətdən, cümhuriyyəti-ənam da (Xalq Cümhuriyyəti də) cümhuriyyəti-xasdan (imtiyazlı Cümhuriyyətdən) daha faydalı və daha müvafiq məqamdır... Var olsun Cümhuriyyəti-ənam! (yəni Xalq Cümhuriyyəti )”.
M.Ə.Rəsulzadənin əsaslandırdığı Xalq Cümhuriyyəti 1918-ci ildə mayın 28-də yarandıqdan sonra onun əsas rəmzi olan bayraq haqqında  həmin ilin iyun ayının 21-də hökumətin qərarı verildi. Həmin qərardan: “Üstündə qırmızı fonda ağ səkkizguşəli ulduz və aypara təsviri olan qumaş Azərbaycanın bayrağı kimi təsdiq edilsin”.
Həmin dövrdə bayrağımız Osmanlı Türkiyəsinin  bayrağı ilə eynilik təşkil edirdi. Fərq yalnız onda idi ki, Osmanlı Türkiyəsinin bayrağındakı hilal ayın qarşısındakı ulduz beş guşədən, Azərbaycan Cümhuriyyətinin bayrağında isə səkkiz guşədən ibarət idi.Qeyd edim ki, 1844-cü ilə qədər Osmanlı Türkiyəsinin (Osman Qazinin oğlu Orxan Qazi dövründən başlayaraq) bayrağı səkkiz guşəli olub.Bəzi mənbələrdə isə bayrağın qırmızı rəngini osmanlıların Səlcuq türklərindən götürdüyü bildirilir.  1844-cü ildə Osmanlı Türkiyəsi qırmızı bayraqda beşguşəli ulduz formasını qəbul edib.
İlk bayrağımız haqqında verilən qərar da (yəni eynən Osmanlı Türkiyəsində olduğu kimi) bir çox səbəblərlə izah edilir. Biz  bununla türk xalqı olaraq böyük bir mədəniyyət sisteminə əsaslandığımızı sübut edirdik. Azərbaycanın xilasını da qardaş Türkiyənin köməyində görürdük. Təsadüfi deyildi ki, 1918-ci ilin iyunun 4-də ilk siyasi, diplomatik və hərbi müqaviləni də  məhz Osmanlı Türkiyəsi ilə bağlamışdıq. Bundan əvvəl mövcud olan Zaqafqaziya Seymində  fəaliyyət göstərən  Azərbaycan nümayəndələri də (onların sayı 40-dan çox idi) siyasi istiqamətin  Türkiyə olacağını müəyyənləşdirmişdilər.
Eyni zamanda, Gəncəyə gəlmiş Qafqaz İslam Ordusunun komandiri Nuru Paşanın ətrafındakı “ilhaqçı”lar qrupu da “biz müstəqil dövlət yox, məhz Türkiyəyə birləşmək istəyirik” – deyərək, ciddi təbliğat aparırdı. Hətta o zaman Nuru Paşanın təkidi ilə Milli Şura fəaliyyətini dayandırmış, Tiflisdə yaradılan 1-ci Hökumət Kabinəsi buraxılmış, Gəncədə Nuru Paşanın istəyincə 2-ci hökumət kabinəsi formalaşmışdı. Qırmızı rəngli bayrağımız haqqında olan qərar da məhz həmin gərgin məqamlarda – ikinci hökumət kabinəsi formalaşandan  dörd gün sonra verilmişdi.
1918-ci ilin noyabrın 9-da isə üçrəngli dövlət bayrağımız haqqında qərar qəbul edildi: “Milli bayraq haqqında Azərbaycan hökuməti qərarları dəftərindən 9 noyabr 1918-ci il tarixli çıxarış: 
Eşidildi: Nazirlər Şurası Sədrinin Milli bayraq haqqında məruzəsi. Qərara alındı: Yaşıl, qırmızı və mavi rənglərdən, ağ aypara və səkkizbucaq ulduzdan ibarət olan bayraq Milli bayraq hesab edilsin”.
Milli bayrağımızdakı göy rəng - türkçülüyü, qırmızı rəng– müasirliyi, yaşıl  rəng– islam ideologiyasını ifadə edir.
Bəs bu dəyərləri özündə birləşdirən “türkləşmək, islamlaşmaq, avropalaşmaq (firəngləşmək)” üçlük düsturunu böyük bir şüara çevirən ilk dəfə kim olub? 
Qeyd edək ki, bütün türk milləti üçün böyük bir ideala və məqsədə çevrilən bu üçlük şüarının banisi türk dünyasının böyük mütəfəkkiri,  Rusiya və Türkiyə universitetlərində təhsil almış,  əslən Azərbaycandan olan Əli bəy Hüseynzadədir.  1907-ci ilin iyul ayının 10-da Bakıda özünün nəşr etdiyi “Füyuzat” (xeyir,fayda mənasındadır) jurnalındakı bir məqaləsində “Türk hissiyyatlı, islam etiqadlı, firəng qafalı” kimi ilk dəfə təqdim etdiyi bu fikri sonradan böyük mütəfəkkir Ziya Göyalp belə ifadə etmişdi: “Türk qanlı, islam imanlı, Avropa mədəniyyətli”.Əlavə edim ki, Ə.Hüseynzadənin 1905-ci ilin iyunun 7-dən Bakıda fəaliyyətə başalyan “Həyat” qəzetində də yuxarıdakı fikirlərə başqa formalarda rast gəlmək mümkündür.Onun bu haqdakı fikirləri ilə bağlı   ilk bilgiləri “Açıq Söz” qəzetində  M.Ə.Rəsulzadə yazmışdır.
Bəs Ə. Hüseynzadə tərəfindən əsası qoyulan, Z.Göyalp tərəfindən inkişaf etdirilən “türkləşmək, islamlaşmaq, avropalaşmaq” şüarı Azərbaycanın dövlət bayrağında niyə bir qədər fərqli olaraq öz əksini tapıb? Yəni dövlət bayrağımızda rənglər bu ardıcıllıqla verilib: göy, qırmızı, yaşıl. Göründüyü kimi, klassik şüardan fərqli olaraq, islamçılıq ikinci yerdən üçüncü yerə, müasirlik isə üçüncü yerdən ikinci yerə keçirilib. Bəs belə dəyişikliyin səbəbi nədir və kim bunu hansı məqsədlə edib?
1915-ci ilin oktyabrın 2-də Bakıda nəşrə başlayan “Açıq söz” qəzetinin ilk sayında baş redaktor M.Ə.Rəsulzadənin “Tutacağımız yol” adlı baş məqaləsi çap edilmişdi. Həmin məqalədə M. Ə. Rəsulzadə vaxtilə Ə. Hüseynzadənin əsasını qoyduğu məşhur üçlük düsturunu belə təqdim edirdi: “Hər bir millət azadə yaşayıb da tərəqqi edə bilmək üçün 3 əsasa istinad etmək məcburiyyətindədir: Dil, Din və Zaman... Dilcə - biz türküz, türklük milliyyətimizdir... Dincə - müsəlmanız. Hər bir din inananları arasında məxsusi bir mədəniyyət vücuda gətirmişdir ki, bu mədəniyyət də bir beynəlmiləliyyət səbəbi təşkil edir... Zamanca da – biz texnikanın, elm və fənnin möcüzələr yaradan bir dövründəyiz... Demək ki, sağlam, mətin və oyanıq məfkurəli bir milliyyət vücuduna çalışmaq istərsək ki, zaman bunu tələb ediyor – mütləqa 3 əsasa sarılmalıyız: Türkləşmək, islamlaşmaq və müasirləşmək”. 
Qeyd edildiyi kimi, M. Ə. Rəsulzadə  1915-ci ildə sonradan dövlət bayrağımızda öz əksini tapacaq fikirləri sıralamış və hələ o zaman Ə. Hüseynzadənin üçlük düsturunda dəyişiklik edərək, ciddi əsaslandıraraq  müasirliyi  önə  çəkmişdi.
 M.Ə.Rəsulzadə 1916-cı ilin oktyabr ayında  yenə “Açıq söz” qəzetində çap edilən “Getdiyimiz yol” adlı baş məqalədə müasirləşməyə üstünlük verərək yazırdı: “Müasirləşmək – budur bütün millətləri sülh və nicat yoluna çıxaran böyük vasitə! Müasirləşməyən, yəni zaman və əsrindəki maddi və mənəvi vasiteyi-mədəniyyə ilə silahlanmayan bir toplum gərək qan və dilcə birləşmiş milliyyət və ya din, ruh və vicdanca tanışmış beynəlmiləliyyət olsun – mümkün deyil...”.
M.Ə.Rəsulzadənin müasirləşməyə verdiyi bu önəm sonradan müasir tipli bir Azərbaycan cəmiyyətinin qurulmasına da  təsirini göstərdi. 1918-ci ilin noyabrında Mudros müqaviləsi şərtlərinə uyğun olaraq, Osmanlı Türkiyəsi öz qoşunlarını Azərbaycandan çəkmək məcburiyyətində qaldı. İngilislərin ümumi nəzarətinə verilmiş Bakıya gələn general Tomson hələ Ənzəlidə olarkən “Mən Türkiyə intriqası ilə yaradılan bir dövlət tanımıram” deyərək, Azərbaycan istiqlalını şübhə altına almışdı. Belə bir vəziyyətdə ingilisləri və general Tomsonu Türkiyənin bayrağının oxşarı olan bir bayraqla qarşılamağa  artıq səbəb qalmamışdı. Odur ki, 1918-ci ilin noyabrın 9-da qırmızı rəngli bayrağın yerinə üçrəngli bayrağın yaradılması haqqında M. Ə. Rəsulzadənin və onun başçılıq etdiyi Azərbaycan Milli Şurasının təklifi ilə qərar qəbul edildi. Bayraqdakı rənglərin təsviri və düzülüşü isə M. Ə. Rəsulzadənin “Açıq söz” qəzetindəki məqaləsindən, yəni müasirləşmənin önə çəkilməsindən götürüldü.   
Həmin üçrəngli dövlət bayrağımız ilk dəfə olaraq 1918-ci ilin noyabrın 17-də Bakıda Dəniz Vağzalında ingilis generalı Tomsonun qarşılanma mərasimində göyə qaldırıldı. O zaman dövlət himnimiz olmadığından böyük bəstəkar Ü.Hacıbəylinin təklifi ilə onun “Leyli və Məcnun” əsərində Nofəlin səhnəyə gəlişində səsləndirilən coşdurucu musiqinin (“Heyratı” üstündə) çalınması qəbul edilir ( Ü.Hacıbəyli indi səsləndirilən dövlət himnimizi sonradan bəstələyib). Qeyd edim ki, türklər 1453-cü ildə Konstantinopolu (İstanbulu) fəth edərkən  bu musiqiyə oxşar   bir marşla düşmən üzərinə  hücum etmişdilər.
 1918-ci ildə Bakıya gələn ingilislər üçrəngli bayrağımızın rəsmi olaraq dalğalandırılmasına o qədər razılıq vermirdilər. Onlara təsir edən, bu fikri dərinləşdirən isə Bakıda yaşayan ermənilər və ruslar idi. “Müsavat” Partiyasının qurucularından olan M.Ə.Rəsuloğlu öz xatirələrində yazırdı ki, ingilislər yalnız həftənin 1-ci və 4-cü günləri ,yəni iclas keçiriləndə icazə verirdilər ki, Parlament binası üzərində milli bayrağımız dalğalansın, iclas  bitən  kimi  bayrağımızın  endirilməsini  tələb edirdilər.
1918-ci ilin 7 dekabrında Parlamentin açılış mərasimində M.Ə.Rəsulzadə bu sözləri söylədi: “Səadət və hürriyyət istiqlaldır. İştə bunun üçün, əfəndilər, müstəqil Azərbaycanı təmsil edən o üç boyalı bayrağı Şurayi-Milli qaldırmış, türk hürriyyəti, islam mədəniyyəti və müasir Avropa iqtidarı - əhraranəsini (azad adamlar iqtidarını) təmsil edən bu üç boyalı bayraq daima başlarımızın üstündə ehtizaz edəcəkdir (dalğalanacaqdır). Bir daha qaldırılmış bayraq  bir daha enməyəcəkdir!”.
Böyük mütəfəkkir Ü.Hacıbəyli “Azərbaycan” qəzetində (1918-ci il, 9 dekabr) M.Ə.Rəsulzadənin bu çıxışını belə təsvir edirdi: “Məhəmməd Əmin milli ittitahəsində bu üç rəngin: türkləşmək, islamlaşmaq və müasirləşmək amalı əlamətindən ibarət olduğuna işarə ilə - bu bayraq endirilməz! – dedikdə bütün məclis ayağa qalxıb əl çala-çala bayraqları salamlarkən, təəssüratı-fövqəladəmdən başımın tükləri biz-biz durdu”.
Qeyd edim ki, dövlət bayrağımızdakı  səkkiz guşə ilə bağlı da müxtəlif izahlar vardır. Bir izahda  bildirilir: Ay (qəməri) təqvimi islam ölkələrində geniş istifadə olunurdu. Ay təqvimində tarixdə “Türk dövrü” kimi qalmış bir təqvim yaradılmışdır. Ay fazalarının təkrarlanması müddətinə uyğunluq üçün təqvimdə hər səkkiz ildə üç dəfə (2, 5 və 7-ci illərdə) ilin axırıncı ayı olan Zilhəccəsinə 30-cu gün əlavə edilirdi.
Beləliklə, “Türk dövrü” kimi tanınan bu təqvim dəqiqliyinə görə fərqlənirdi. Sonralar “Türk dövrü” təqvimini yenidən təkmilləşdirərək hər 126 ildən bir səkkizlik dövrün axırıncı dövründəki 7-ci il zamanı Zilhiccəni 29 sutka saxlamaqla dəqiqliyi bir sutkaya qaldırmış və təqvimdən XVI əsrdən Türkiyədə istifadə etmişlər.
Çox güman ki, əsası Osman Qazi tərəfindən qoyulmuş Türk İmperatorluğunun bayrağındakı ay hilalı yanındakı səkkizbucaqlı dövlətin vaxt ölçüsü cədvəlinə rəmzi işarədir.
Bəzi izahlarda isə səkkiz guşəli ulduz “Od Yurdu”nun səkkiz hərflə yazılışına işarədir. Böyük yazıçı C.Cabbarlı yazırdı: “Səkkiz künclü şu  ulduz  səkkiz hərfli  Od  yurdu”.
Bayrağımızdakı göy rəng türkləşmək ideyası ilə bağlıdır. Türklərin göy rəngə üstünlük verməsi ilə bağlı müxtəlif izahlar da mövcuddur. Orta əsrlərdə islam dinində olan türkdilli xalqların yaşadığı ərazilərdə saysız-hesabsız qədim abidələr  tikilmişdi. Bu abidələrin əksəriyyəti göy rəngdə olmuşdu. Bu baxımdan göy rəng həm də simvolik məna daşımışdır. Göy rəng həm də XIII əsrdə Elxanilər dövrünün əzəmətini, onların  zəfər  yürüşlərini  əks  etdirir.
Bayrağımızdakı yaşıl rəng islam dininə mənsubluğumuzu ifadə edir. Böyük mütəfəkkir Əli bəy Hüseynzadə “Qırmızı qaranlıqlar içində yaşıl işıqlar” əsərində yaşıl rəngin geniş izahını vermişdir.
Milli bayrağımızdakı qırmızı rəng müasirləşməni, inkişafı əsas götürür. Məlum olduğu kimi, XVIII əsrin sonlarında Fransa Burjua inqilabından sonra kapitalizmin inkişafı ilə bağlı Avropa ölkələrində böyük irəliləyişlər baş vermişdi. Həmin dövrdə proletariatın kapitalizm quruluşuna qarşı mübarizəsi olmuşdu. Bu illərdə qırmızı rəng Avropanın simvoluna çevrilirdi. Ə.Hüseynzadə yazırdı: “Avropalaşalım, firəngləşəlim deyirsiniz. Lakin ey qare (ey oxucu), müraciətdən müraciətə fərq vardır. Biz avropalıların ədəbiyyatına, sənayelərinə, ümum və maarifinə, kəşfiyyat və ixtiralarına müraciət etmək istəyiriz, özlərinə degil! Biz istəriz ki, islam ölkəsinə onların beyinləri, dimaqları girsin!”.
Milli bayrağımızda  qırmızı rəngin üzərində ortada aypara və səkkizguşəli ulduzun təsviri verilib. Aypara bir vaxtlar Bizans imperiyasının paytaxtı Konstontinopolun gerbi olmuşdu. Türklər 1453-cü ildə Konstantinopolu aldıqdan sonra həmin gerb Osmanlı imperiyası tərəfindən islam dininin bir rəmzi kimi qəbul edilmiş və həmin dində olan başqa xalqlara keçmişdir (Bax: M. Əliyev. “Qobustan”jurnalı, 1989, N 3).Lakin əlavə edək ki, aypara həm də humanizm, xeyirxahlıq rəmzi kimi də qəbul edilmişdir.
Müxtəlif guşəli ulduzların təsvirlərinin izləri dünya sivilizasiyasının ən qədim məskəni hesab olunan Mesopotomiya ilə əlaqədardır. Ulduz təsvirlərinin yaranması astronomiya elmi ilə bağlıdır.Şumerlərdə, Babil mədəniyyət sistemində də bu təsvirlərə rast gəlmək mümkündür.Qeyd edim ki, türkdilli və müsəlman xalqların bayrağında bu təsvirlər müxtəlif formalarda mövcuddur:Pakistanda- yaşıl parçada aypara-5 guşəli ulduz,türkmənlərdə göy-ağ parçada aypara-5 guşəli ulduz, Malayziyada- ayparanın qarşısında çox guşəli ulduz vəs.
Böyük yazıçı C.Cabbarlı şeirlərinin birində yazırdı:

Bu ay, ulduz boyaların qurultayı nə demək,
Bizcə belə söyləmək.
Bu göy boya - göy Moğoldan qalmış bir türk nişanı,
Bir türk oğlu olmalı.
Yaşıl boya- islamlığın sarsılmayan  imanı,
Ürəklərə dolmalı.
Bu al boya- azadlığın, təcəddüdün  fərmanı,
Mədəniyyət bulmalı.

Azərbaycan Milli Qurtuluş Hərəkatının böyük ideoloqu M.Ə.Rəsulzadə 1918-ci ildə Azərbaycan Parlamentinin yığıncağında demişdi: “Bizim qaldırdığımız bayrağın üç rəngi: türk milli mədəniyyətinin, müsəlman sivilizasiyasının və müasir Avropa demokratik əsaslarının simvoludur”.
Azərbaycan 1920-ci ildə işğal edildikdən sonra başda M. Ə. Rəsulzadə olmaqla dəyərli insanlarımız bu bayrağı Türkiyə və Avropa ölkələrində mühacirətdə qorudular, yaşatdılar. 
Qeyd edim ki, Sovetlər Birliyi dövründə üçrəngli dövlət bayrağımız 1957-ci ildə XX qurultayda “şəxsiyyətə pərəstiş” məsələsi qoyulduqdan sonra  üç azərbaycanlı vətəndaşımız (adları Cahid, Çingiz, digəri isə Nazim olub) tərəfindən bir saatdan çox “Qız Qalası” üzərində dalğalandırıldı. Həmin şəxsləri isə (onların sayı ümumilikdə 15-ə qədər olub) sonradan  12-13 ilə qədər həbsə məhkum etdilər.
1988-ci ildən başlanan Azərbaycan Xalq Hərəkatı dövründə yenidən üçrəngli bayrağımız meydanlarda dalğalandı. 

DÖVLƏT RƏMZLƏRİNİN BƏRPASI

Bayraq. 1988-ci ildə  Azadlıq hərəkatı başladıqda Üçrəngli bayraq yenidən xalqımızın başı üzərində dalğalandı. 1990-cı ilin noyabrın 29-da “Azərbaycan SSR-in adının və dövlət bayrağının dəyişdirilməsi haqqında” fərman verildi və 1991-ci ilin fevralın 5-də qanunvericilik orqanı tərəfindən təsdiqləndi. Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı haqqında Əsasnamə hazırlandı. Dövlət bayrağı haqqında məsələ Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasında təsdiq edildi. Konstitusiyanın 23-cü maddəsinin 2-ci bəndində göstərilir: “Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı bərabər enli üç üfüqi zolaqdan ibarətdir. Yuxarı zolaq mavi, orta zolaq qırmızı, aşağı zolaq yaşıl rəngdədir və qırmızı zolağın ortasında bayrağın hər iki üzündə ağ rəngli aypara və səkkizguşəli ulduz təsvir edilmişdir. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir”.
Gerb. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə hazırlanmış gerb layihəsi rəssam R.Məmmədov tərəfindən təkmilləşdirilmişdir. 1993-cü ilin 19 yanvar tarixli Konstitusiya qanunu ilə Dövlət gerbimizin rəngli və ağ-qara təsviri, fevralın 23-də isə Əsasnaməsi təsdiq edildi.
Himn. Müəllifləri Ü.Hacıbəyli və Əhməd Cavad olan Dövlət Himnimiz Azərbaycan Milli Məclisinin 1992-ci il 27 may tarixli qərarı ilə qəbul edilib. 1993-cü ilin mayın 2-də Dövlət Himni haqqında Əsasnamə təsdiq olunub. Himnimiz bəstəkar A.Əzimov tərəfindən böyük xor və orkestr üçün oranjeman edilmişdir.

loading...
ABŞ-ın B-52 bombardmançı təyyarəsi Yaxın Şərq üzərində uçub
Həkim qəsdən iki koronavirus xəstəsini öldürdü
"Azərbaycanda bir sürü axmaq deyəndə ki, Elçibəyi satdınız, başa düşmək olmur ki..."
Kraldan xəyanətdə suçlayaraq həbsxanaya atdırdığı məşuqəsinə maraqlı hədiyyə...
Polisdən qaçan etirazçı dünyanın gündəm mövzusuna çevrildi - VİDEO
N.Tusi adına Klinika

Siyasət
"Paşinyan Əliyevdən xahiş edir ki, erkən seçkilərədək bunu gündəmə gətirməsin" - VİDEO
Müsahibə
"Kəlbəcərə getmək fikrindəyəm, cənnətmiş, bizsə hava almağa Alp dağlarına gedirdik..."
Cəmiyyət
“Mən o ağrıyla ölsəydim, qəbrim də çatlayardı...”
Cəmiyyət
“Aşıq Ədalət kimi ustadlar əsrdə bir yaranır...”
Cəmiyyət
"Yalnız bu halda Azərbaycanla İran arasında səmimi dostluq münasibətlərindən danışmaq olar"

Yazar
İlham İsmayıl
Harada görsənib ki, 50 minlik bir etnik qrupa xüsusi status verilsin?
Ədalət Verdiyev
"Kəndin başının üstündə Şuşa qayaları “Domokl qılıncı” kimi asılıbsa, Daşaltıya hücum etmək nəyə lazım idi?
Sultan Laçın
“Laçın keçidinə nəzarət əlimizə keçsə, Xankəndindəki qurdlar quzuya dönəcək...”
Həftənin ən çox oxunanları
"Təyyarəyə, yaxşı kı, bomba yüklənməmişdi, yoxsa Sumqayıta bomba da ata bilərdim..."
"Bəylər Eyyubovun və Ramil Usubovun Pirşağıdakı bağlarında pilləkən və qapı hazırlamışam"
"Mən müdir zad hərləmirəm, birinci və axırıncı dəfə olsun ki, mənimlə bu tonda danışırsan...”
"Bu peyvəndin həmin şəxslərə vurulması yolverilməzdir və..." - XƏBƏRDARLIQ
"Nə qədər sevilsəm də insanların qərəzi bitmir, hələ də məni qəbul etməyənlər var..."
"Hər ilana görə Zooparka 70 manat cərimə ödənildi" - “Qaraca qız” filminin Xədicəsi...
Pərvindən yayılan porno videoya REAKSİYA - "Sənin nəslini "stroy"a düzəcəm..." + VİDEO
Bu yağlar kişidə seksual gücü artırır - Qarşı tərəfi ehtiraslandırmaq, cəlb etmək üçün...
Baydendən ilk tələb: "Əliyev və Ərdoğana qarşı sanksiya..." (VİDEO)
"Rusiya tarixən öz verdiyi sözü tutmayan  dövlət kimi yaddaşlarda qalıb...”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2021
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: moderator_az@mail.ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247
X 1xbet
{literal} {/literal}