Xəbər lenti
07/08/2020 [01:47]:
İranda haqqında deyirlər: "Professor İsmayılovu Rusiyadan bizə Allah göndərib..."
07/08/2020 [01:18]:
20 Yanvar şəhidi Fərizənin bacısı koronavirusdan vəfat etdi - Tibb bacısı imiş...
07/08/2020 [01:01]:
Federasiya prezidenti koronavirusdan dünyasını dəyişdi
07/08/2020 [00:21]:
Hikmət Hacıyevin EFE-yə müsahibəsi bir sıra ölkələrin qəzet və xəbər saytlarında dərc edilib - FOTO
07/08/2020 [00:01]:
Beyrut liman administrasiyasının 16 əməkdaşı saxlanıldı
06/08/2020 [23:59]:
Rusiyada koronavirusun dərmanı patentləşdirildi
06/08/2020 [23:52]:
"Azərbaycan Türk ordusunu anası öz oğlunun yolunu həsrətlə gözləyən kimi qəbul etdi..."
06/08/2020 [23:13]:
Türkiyə dəniz sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı Misir və Yunanıstan arasındakı razılaşmanı tanımayıb
06/08/2020 [23:07]:
ABŞ-ın İran təmsilçisi istefa verdi
06/08/2020 [22:38]:
Baş nazir ASALA-nı himayə edirmiş – Məxfi sənədlər üzə çıxdı
06/08/2020 [22:30]:
“Eşkiya dünyaya hükümdar olmaz”ın "Hızır rəis"i özündən 30 yaş kiçik sevgili tapıb...
06/08/2020 [22:21]:
Şəkidə "KamAZ" aşıb, xəsarət alan var
06/08/2020 [22:11]:
"Bu geriyə doğru addım deyilmi..?" - Millət vəkilindən ritorik sual...
06/08/2020 [22:08]:
Fransada silahlı şəxs girovlar ələ keçirib - VİDEO
06/08/2020 [21:45]:
“Putini böyük qardaşım hesab edirəm” - Lukaşenko
06/08/2020 [21:41]:
Ceyhun Bayramov Aİ rəsmisini Ermənistanın təxribatı barədə məlumatlandırıb
06/08/2020 [21:27]:
Ermənistana məxsus növbəti taktiki PUA məhv edilib
06/08/2020 [20:50]:
“Məni koronavirusa qəsdən yoluxdurublar” - Lukaşenko
06/08/2020 [20:48]:
Rezidenturaya qəbul imtahanının birinci mərhələsinin nəticələri açıqlanıb
06/08/2020 [20:06]:
Salyanda karantin qaydalarını pozaraq gizli fəaliyyət göstərən kafe aşkar edildi
06/08/2020 [19:56]:
Polislər Buzovnada və Dənizkənarı Milli Parkda üç nəfəri boğulmaqdan xilas etdilər - FOTO
06/08/2020 [19:53]:
Qayınanasını amansızcasına öldürən qadın hökmdən narazıdır
06/08/2020 [19:52]:
Cəlilabadda meşədə baş verən yanğın söndürülüb
06/08/2020 [19:49]:
“40 pillə” restoranının sahibi və müştəriləri cərimələndi
06/08/2020 [19:43]:
Azərbaycan istehsalı olan ikinci tanker inşasının növbəti mərhələsi üçün suya salındı - VİDEO
06/08/2020 [19:39]:
Nazir: “İstənilən iqtisadi fəallığı sanitar-epidemioloji tələblərə ciddi riayət etmək şərti ilə bərpa edə bilərik”
06/08/2020 [19:37]:
Tramp: “Koronavirus peyvəndi prezident seçkilərindən əvvəl də hazır ola bilər”
06/08/2020 [19:36]:
QDİƏT PM-də Azərbaycan nümayəndə heyətinin yeni tərkibi təsdiqlənib
06/08/2020 [19:25]:
Aİ Livana 33 milyon avro məbləğində yardım edəcək
06/08/2020 [19:10]:
“Nəvəm deyir ki, görən niyə daş olub mənim atam...” -Şəhid zabitin anası...
06/08/2020 [19:04]:
Ermənistan prezidenti  2 gün dalbadal Azərbaycanla sərhəddə olacaq...
06/08/2020 [19:04]:
Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna toplanan vəsait açıqlanıb
06/08/2020 [19:03]:
Mavritaniya hökuməti istefaya gedib
06/08/2020 [19:01]:
Fransanın Livana qayıtması üçün onlayn petisiya
06/08/2020 [19:00]:
Azərbaycanda vəzifəli şəxs xüsusi karantin rejimində saxta arayışlar verib
06/08/2020 [18:46]:
"Röya kimdən nə eşidirsə, inanır" – Afaq Gəncəli
06/08/2020 [18:42]:
“Koronavirus peyvəndi prezident seçkilərindən əvvəl də hazır ola bilər”
06/08/2020 [18:40]:
Azərbaycan-Türkiyə təlimləri davam edir - VİDEO
06/08/2020 [18:29]:
“Ermənistan başa düşməlidir ki, Azərbaycanın səbri tükənməz deyil” - “Lavanguardia” qəzeti
06/08/2020 [18:26]:
“Doqquz millət vəkilində koronavirus aşkarlanıb” - TBMM sədri
06/08/2020 [18:25]:
“Valyuta məzənnəsi tam sabitdir, xarici və daxili dövlət borcu artmayıb” - Mikayıl Cabbarov
06/08/2020 [18:21]:
Baş Nazirdən yumşalma anonsu
06/08/2020 [18:20]:
Yoluxanların sayı 150-dən aşağı düşdü
06/08/2020 [17:49]:
Amerikalı keçmiş həmsədrin Qarabağ “dərdi” – Volskinin komitəsi yeni formatda
06/08/2020 [17:46]:
“AZAL-ın bütün təyyarələri dövlət tərəfindən alınıb, bəs gəliri hardadır?” - VİDEO
06/08/2020 [17:45]:
"Bu yüzlərlə ananın, kiçikyaşlı uşaqların probleminin həlli deməkdir" - Qənirə Paşayeva
06/08/2020 [17:25]:
“KİV hər zaman prezidentin yanında olub və bu gün də yanındadır”
06/08/2020 [17:05]:
Bu gün Xirosimaya atom bombası atılmasından 75 il keçir - FOTO
06/08/2020 [16:52]:
“Ermənistanda Rusiya telekanallarının yayımının dayandırılmasını təqdir edirəm” - Qulu Məhərrəmli
06/08/2020 [16:49]:
“Dövlət bunu edirsə, onda Dövlət Neft Şirkəti nə ilə məşğuldur?”
06/08/2020 [16:41]:
Avqustda da 190 manat veriləcək - İlham Əliyevdən tapşırıq
06/08/2020 [16:39]:
"Karantin rejimi hamımızı yorur" - İlham Əliyev
06/08/2020 [16:36]:
“Sanki vətəndaşlıqdan məhrum edilmişəm” - Hafiz Hacıyev
06/08/2020 [16:35]:
Türkiyədə nazir olan, övladına Atatürkün adını qoyan, ömürlük həbs cəzasına məhkum edilən azərbaycanlı yazıçı – Maraqlı faktlar
06/08/2020 [16:34]:
İlham Əliyev koronavirusla mübarizə ilə bağlı müşavirə keçirib - YENİLƏNİB + FOTO
06/08/2020 [16:31]:
“Əgər orada bir qəza baş versə, Türkiyənin yarısı gedəcək” – Heydər Əliyevdən tarixi xəbərdarlıq!
06/08/2020 [16:25]:
Bakıda parkda ağaclıq yanır
06/08/2020 [16:24]:
Azərbaycanda bölgələr üzrə virusa yoluxma - SİYAHI
06/08/2020 [16:21]:
Karantinin gərəkli və gərəksiz qurumları - Yunus Oğuz yazır
06/08/2020 [16:20]:
"Neft strategiyasının uğurla reallaşması hədəflərin gerçəkləşməsində əhəmiyyətli rol oynayır"
06/08/2020 [16:17]:
AQTA reyd zamanı 97 obyektdə qanun pozuntusu aşkarladı
06/08/2020 [16:15]:
Ata iki yaşlı oğlunun boğazını kəsdi, şəklini çəkib anasına göndərdi - Bakıda dəhşət - TƏFƏRRÜAT + VİDEO
06/08/2020 [16:10]:
“Ən azından bu cür mahnılarla şəhid analarının qəlbləri rahatlıq tapar...” - VİDEO
06/08/2020 [16:05]:
"Övladını tək başına böyüdən analar var ki, təhsil haqqı ödəməyə çətinlik çəkirlər" - VİDEO
06/08/2020 [15:59]:
“İşğalçı ölkə gəlmə ermənilərdən canlı sipər yaratmaq istəyir ki..."
06/08/2020 [15:23]:
Ermənilərin Tovuza vurduğu ziyanın aradan qaldırılmasına 1 milyon manat ayrıldı
06/08/2020 [15:22]:
Azərbaycan və Rusiya dənizçiləri Süveyş limanında qalıblar
06/08/2020 [15:20]:
Gəncə şəhərində bir qrup şəhid ailəsi və Qarabağ müharibəsi əlili mənzillərlə təmin olundu
06/08/2020 [14:50]:
Vəzifəli şəxsin cinayət işi məhkəməyə göndərilib
06/08/2020 [14:47]:
Bakı-Xırdalan-Sumqayıt qatarlarının hərəkəti avqustun 10-dan 3 ay müddətinə dayandırılır
06/08/2020 [14:41]:
Azərbaycanda Məhərrəm ayı bu tarixdə başlayır
06/08/2020 [14:39]:
Sarqsyanın üzünə durmayan keçmiş mer tutulub
06/08/2020 [14:38]:
“Nəfəs ala bilmirəm, boğuluram...” - Xalq artisti xəstəxanaya yerləşdirildi
06/08/2020 [14:35]:
“Avqustun 9-da keçiriləcək andiçmə mərasimlərində valideynlərin iştirakı qadağandır” - Müdafiə Nazirliyi
06/08/2020 [14:08]:
"Qoy onlar bilsinlər ki, ermənilər bizə hansı xəyanətləri ediblər..."
06/08/2020 [14:03]:
İranda son sutkada koronavirusdan 174 nəfər vəfat edib
06/08/2020 [14:02]:
Rus ruhani Ayasofyada müəzzinin ölümünü  “Tanrı cəzası” adlandıranları sərt qınadı...
06/08/2020 [14:00]:
Metsamor – Qafqaz üçün potensial Xirosima!
06/08/2020 [13:59]:
“Koronavirusa qarşı mübarizədə müsbət dinamika bizi çox sevindirir” - İlham Əliyev
06/08/2020 [13:54]:
Gömrük Akademiyası konsorsium çərçivəsində Aİ-nın layihəsini qazanıb
Bütün arxiv bir sırada
05/06/2019 [11:49] - Araşdırma - ( 2854 dəfə baxılıb)

Sultan bəyin məzarı Qarsda, yoxsa Bursadadır? - ARAŞDIRMA...



Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk hərbi naziri, Qarabağın general-qubernatoru Xosrov Bəy Sultanovun qardaşı, erməni generalı Andranik Ozanyanın qoşununu darmadağın edən Sultan bəy Sultanovun məzarının Türkiyənin Qars vilayətinin Koçköy kəndində olması barədə təxminlər mövcuddur. Xalq qəhrəmanının məzarının abadlaşdırılması vacib məsələdir, lakin bəzi araşdırmaçılar hesab edirlər ki, Sultan bəyin gerçək məzarı Bursa şəhərindədir. Ona görə də onun məzarının Qarsda olması barədə qəti fikir söyləmək mümkün deyil. Hələ 2016-cı ildə məzarın baxımsız vəziyyətdə olması xəbəri mətbuatda yayılanda millət vəkilləri Mahir Abbaszadə və Qənirə Paşayeva dərhal reaksiya verərək məzarın abadlaşdırılması üçün mühüm addımlar atılacağını bildirmişdilər. Bu yaxınlarda sözügedən mövzu ilə bağlı Beynəlxalq Diaspor Mərkəzinin (BDM) sədr müavini Samir Adıgözəlli Koçköydə Sultan bəyin abidəsinin ucaldılması üçün deputat Mahir Abbaszadədən addım atmasını gözlədiyini bildirmişdi. Qeyd edək ki, BDM sədri İsmayıl Ağayevin rəhbərliyi ilə 2 il öncə Koçköy kəndində Sultan bəyin ehtimal olunan məzarı önündə tədbir keçirilmiş, məzarın üstünə portreti qoyulmuşdur. Karabakhmedia.az olaraq mövzunun aktuallaığını nəzərə alaraq Xalq qəhrəmanının məzarının yerinin dəqiqləşdirilməsi və həyatının mühacirət dövrünun araşdırılması üçün gələcək planlar barədə tarix elmləri doktoru, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) tarixinin araşdırıcısı Nəsiman Yaqublunun və Laçın rayonundan olan tanınmış ziyalıların fikirlərini öyrəndik. Təsdiqlənməmiş məlumatlara görə Sultan bəy Paşabəy oğlunun məzarı Türkiyənin Qars vilayətinin Koçköy kəndindədir. Ona görə təsdiq edilməmiş məlumatdır ki, həmin kənddə bəyin adına deyilən məzarın üzərində təsdiqedici heç bir məlumat yoxdur. Taixçi alim Nəsiman Yaqublu təxminən üç il əvvəl belə bir açıqlama vermişdi ki, Məhəmməd Kəngərli və Cəmil Ünalın ona dediklərinə görə Sultan bəyin məzarı Bursadadır. Sultan bəyin məzarı Bursada həqiqətən olduğunu öyrənmək üçün Nəsiman Yaqubluya müraciət etdik.

Təsdiqlənməmiş məlumatlara görə Sultan bəy Paşabəy oğlunun məzarı Türkiyənin Qars vilayətinin Koçköy kəndindədir. Ona görə təsdiq edilməmiş məlumatdır ki, həmin kənddə bəyin adına deyilən məzarın üzərində təsdiqedici heç bir məlumat yoxdur. Taixçi alim Nəsiman Yaqublu təxminən üç il əvvəl belə bir açıqlama vermişdi ki, Məhəmməd Kəngərli və Cəmil Ünalın ona dediklərinə görə Sultan bəyin məzarı Bursadadır. 

Sultan bəyin məzarı Bursada həqiqətən olduğunu öyrənmək üçün Nəsiman Yaqubluya müraciət etdik.  N. Yaqublu bizimlə söhbətində bildirdi ki Sultan bəyin məzarını görmədiyi üçün harada olduğunu dəqiq bilmir.

"Düzü, aradan keçən illər ərzində unutmuşam ya Məhəmməd Kəngərli, ya da Cəmil Ünal mənə bu məlumatı demişdi. Belə eşitmişəm ki, Sultan bəy Türkiyəyə gələndə bir sıra yerlərə gedib, daima yaşamaq üçün Bursanı seçib. Dediklərinə görə Bursanı ona görə seçib ki, oranın dağları, meşələri, ümumiyyətlə təbiəti Laçına çox oxşayırmış. Ona görə də eşitdiyimə görə Bursada yaşamağa üstünlük vermişdir. Lakin Sultan bəyin məzarının yeri haqqında məndə informasiya yoxdur və bunu kimlərsə deyirsə onu təsdiq etməlidir. Xosrov bəyin məzarı tapıldı, yeri də bilindi, məzar daşında onun haqqında yetərli məlumat da vardır. Sultan bəyin məzarı haqda isə belə qəti fikir söyləmək çətindir". 

Məhəmməd Kəngərli ilə Cəmil Ünalın Sultan bəylə görüşdüklərini isə tarixçi alim belə cavablandırdı: "Xeyr, onların görüşləri olmayıb, çünki həmin dövrdə onlar heç Türkiyədə olmayıblar. Məlum olduğu kimi Sultan bəy 1942-ci ildə dünyasını dəyişəndə artıq ikinci dünya savaşı başlamışdı. Məhəmməd Kəngərli həmin vaxt Almaniya tərəfdə legionerlərin tərkibində sovetlərə qarşı döyüşdə idi. Cəmil Ünal isə həmin dövrdə azyaşlı uşaq olub. Həmin dövr çox ağır bir dövr idi, müharibənin dəhşətləri hamının başını qatmışdı. Sultan bəylə əlaqəsi olan adamlardan demək olar ki, heç kəs qalmayıb, müharibə gedirdi, bəziləri legionerlərin tərkibində vuruşurdular. Yaşlı nəslin çoxu dünyasını dəyişib, bəyi şəxsən tanıyanların bəziləri isə siyasi baxışlarına görə həmin vaxt Türkiyədən qovulmuşdular. Yəni mənim bundan artıq məlumatım yoxdur".

Mövzu ilə bağlı Laçın rayonunun tanınmış ziyalısı Qəzənfər Hüseynovdan da münasibət öyrəndik: 

“Bir qeyri hökümət təşkilatı mənsubu Türkiyənin Kars ətrafında Köçköy məzarlığında tapdıqları və ətrafında şəkil çəkdirdikləri məzarın rəhmətlik Sultan bəy Paşabəy oğluna aid olduğunu iddia edirlər. Bu məzarın bəyə məxsus olması dəqiqləşmədiyi üçün həmin iddianı yanlış hesab edirəm. Mənə elə gəlir ki, onları bəyin məzarının həmin kənddə olmasına inandıran bir fakt var ki, aldığım məlumata görə həmin kənddə yaşayan əhalinin soyadları Laçındır. Bu olduqca əsassız bir faktdır, birinci ona görə ki, Sultan bəy sovet höküməti qurularkən Azərbaycandan mühacirətə gedəndə, indiki Laçın rayonu və bu adda şəhər yox idi. Laçın şəhəri 1923-cü ildə şəhər kimi tikilməyə başlamış və bu adı şəhərin üst hissəsində yerləşən Laçın dağından almışdır. Türkiyədə onların getdikləri kənd tərəkəmə camaatı olub, orada bir nəfər də olsun belə Laçın rayonundan gedən əhali yoxdur. Ola bilsin ki, həmin məzar Sultan adlı bir nəfərindir, ancaq Paşabəyin oğlu Sultan bəyə məxsus olması çox tərəfdən təsdiqini tapmalıdır. Düşünürəm ki, bəyin məzarının tapılması elmi tədqiqat işidir, QHT işi deyil. Mən bilmirəm onlar hansı maliyyə mənbəyi ilə Türkiyəyə səfər edib, məzar tapıb, orada şəkillər çəkdirib, Sultan bəyin məzarını guya tapdığınızı iddia etmişlər, ancaq bizim rayondan Milli Məclisə deputat seçilmiş Mahir Abbaszadə və onunla bərabər bizim Laçın rayondan bir qrup ziyalılar onların tapdıqları məzarı daha əvvəl və sonralar da öz şəxsi vəsaitləri hesabına ziyarət etmişlər, ancaq əsaslı faktlarla həmin məzarın Sultan bəy Paşa bəy oğluna məxsus olduğu öz təsdiqini tapmamışdır. Mahir Abbaszadə işçi qrupu yaratmış, bu gün də bəyin məzarının tapılması istiqamətində ciddi iş aparılır. Ona görə də mən bir qrup Laçının tanınmış ziyalıları xahişi ilə onların və öz adımdan Samir Adıgözəllinin newscenter.az adlı saytda gedən yazısına etiraz edir və istədikləri vaxt onlarla bu mövzunu müzakirəyə hazır olduğumuzu bəyan edirəm. Onu da əlavə edim ki, Sultan bəyin bəylik şəcərəsini arxivlərdən İsmayıl Ağayevin tapması haqda saytda gedən məlumatlar da yanlışdır. Sultan bəyin mənsub olduğu şəcərənin bəylik statusu haqda şifahi məlumatlar bizim yaddaşımızda olmaqla bərabər, tarix elmləri doktoru, professor Şikar Qasımovun Sultan bəy haqda elmi kitabında rəsmi sənədlərlə qeyd edilmişdir. Lakin atalar məsəlində deyildiyi kimi "yanlış da bir naxışdır", onların yanlışı bizi həqiqətə doğru aparır. Lap yaxın vaxtlarda Sultan bəyin məzarının yerinin dəqiqləşməsi işləri yekunlaşmaq üzrədir".

"Millət vəkili Mahir Abbaszadənin təşkilatçılığı ilə Sultan bəyin qəbrüstü abidəsini ucaltmaq üçün Qarsa yola düşdük".

Sultan bəyin Qarsda iddia olunan məzarının eskiz layihəsini hazırlayan memar Azər Məmmədov da məzarın Sultan bəyə aid olmasına şübhə edir: "Mən eşitmişdim ki, Xalq qəhrəmanı Sultan bəyin məzarı Türkiyənin Qars vilayətinin Koçköy kəndində tapılıb və məzarın indiyədək üstü götürülməyib. Hətta məzarın son dövrlərdə çəkilmiş fotoşəklini görəndə çox məyus oldum. Dostlarla olan bu söhbətdən bir müddət sonra işimlə əlaqədar xarici ölkələrdən birinə getmişdim. Xaricdə yaşayan vətənsevər bir iş adamı qohumumla görüş zamanı mən Sultan bəyin qəbrinin Türkiyədə tapıldığını və qəbrin çox baxımsız halda olduğunu ona dedim. Qohumum mənə dedi ki, sən qəbrin üstünün abadlıq eskizini hazırla, qalan işləri mən həll edərəm, yəni qəbrin üstünü abadlaşdıraram. Biz razılaşdıq və mən Azərbaycana qayıdanda məzarüstü abidəyə eskizlər hazırlamağa başladım. Hətta Sultan bəyin gildən heykəlinin maketini hazırladım. Bir abidənin eskizini hazırlamaq üçün memar ilk olaraq abidənin quraşdırılacağı və yaxud tikiləcəyi əraziyə baxmalı, ərazinin ölçülərini götürüb həmən ölçülərə və situasiyaya uyğun eskiz layihəsi hazırlamalıdır. Bu baxımdan əlimdə olan yeğanə material olaraq qəbrin fotosundan istifadə etməli oldum. Adətən qəbristanlıqlarda ətrafda olan qəbirlər ərazinin abadlaşdırılmasını məhdudlaşdırır. Ona görə də mənim mütləq Qarsa getməyim lazım idi. Sonra millət vəkili Mahir Abbaszadə, tanınmış geoloq Azər Şükürov, telejurnalistlər Mircavad Rəhimov, İbrahim Mirzəyev və mən, birgə Qarsa getdik. Azərbaycanın Qarsdakı konsulu Həsən müəllimin qəbulunda olduq. Həsən müəllim gəlişimizin məramına görə bizə təşəkkür edib gecəni Qarsda qalmağı və səhər tezdən Koçköyə getməyimizi məsləhət bildi və dedi ki, Sultan bəyin nəvəs sayılan, Türkiyədə otel, tikinti biznesi ilə məşğul olan Yücel bəy də onun dəvəti ilə Koçköyə gəlib. Biz Koçköyə gəldikdə köydə Yücel bəy və Sultan bəyin qohumları sayılan bir neçə nəfərlə görüşdük. Yücel bəy digər qohumları ilə bizi qəbristanlıqda Sultan bəyin məzarı üstünə gətirdi. Qəbrin yanında təxmınən 2,5 x 1,5 ölçüdə metal çərçivəyə salınmış reklam baner üzərində Sultan bəyin şəkli olan lövhə quraşdırıldığını gördük. Lövhəyə baxanda hiss olunurdu ki, yaxın bir neçə ay içərisində Azətbaycandan gələn bir qeyri hökumət təşkilatı tərəfindən quraşdırılıb. Sultan bəyin qohumlarıyla söhbət zamanı məlum oldu ki, babalarının adı əslində Qürbət olub. Qürbət 1920-ci illərdə bu kəndə gəlib. Sonra yerli bir qadınla ailə qurmuş və ölənə (1935-ci ilə qədər) qədər bu köydə yaşamışdır. Evləndikdən bir müddət sonra qayınatasına bildirib ki o, Azərbaycanın Laçın rayonundan gəlib və əsl adı Sultandır (yəni Sultan bəydir). Təhlükəsizlik baxımından adını dəyişdirmişdir. Qohumları Xosrov bəyi tanıyırmısızmı sualımıza da xeyr, tanımırıq cavabını verdilər. Doğrusunu desək, bu söhbətlərdən sonra məzarın həqiqətən bizim Xalq qəhramanı Sultan bəyə aid olduğuna məndə şübhə yarandı. Sultan bəyin kimlərdənsə qorxub adını dəyişməsi, Türkiyədə yaşayan qardaşı Xosrov bəylə əlaqəsinin olmaması, o dövrlərdə İstiqlal savaşı aparan bir dövlətdə Sultan bəy kimi bir igid insanın bir dağ köyünə çəkilib passiv həyat sürməsi heç bir məntiqə sığmırdı. Yücel bəylə və digər qohumları ilə xudahafizləşib geri dönərkən Mircavad bəy dedi ki, mənə elə gəlir bu qəbir Sultan bəyə aid deyil. Mən də Mircavad bəylə həmfikir olduğumu bildirdikdən sonra bu məsələni ətraflı araşdırıb sonra qəbrüstü abidənin düzəldilməsi qərarına gəldik. Azərbaycana qayıtdıqdan sonra Mahir müəllim 1918-1920-ci illərdə ADR liderlərinin həyatını araşdıran tarixçi alim Nəsiman Yaqublu ilə görüşmüşdü. Söhbət zamanı Nəsiman bəy ona bildirmişdi ki, Sultan bəy Türkiyə İstiqlal savaşında Atatürkün yaxın silahdaşlarından biri olub. Nəsiman bəy Mahir müəllimə bildirmişdi ki, bizimlə Türkiyəyə gedib onun tanıdığı adamlarla Sultan bəy haqqında ətraflı və səhih məlumatlar toplamağa, onun məzarının dəqiq yerini müəyyənləşdirməyə kömək etməyə hazırdır. Lakin işlərinin çox olması səbəbindən bir müddət gözləmək lazımdır. Bu səbəbdən də biz Mahir müəllimlə Nəsiman bəyin birgə səfər üçün münasib vaxt ayırmalarını gözləyirik”.

Müstəqil araşdırmaçı Orxan Cəbrayıl isə Sultan bəy Sultanovun məzarının Bursa şəhərində olması ilə bağlı məlumatların olduğunu deyir: 

"Belə bir versiya var ki, Sultan bəy Türkiyədə mühacirətdə olduğu dönəmdə Qarsın Koçköy kəndində yaşamış və orada vəfat etmişdir. Lakin həmin məzarın üzərində Sultan bəyə aid olması ilə bağlı heç bir yazı yoxdur. Ümumiyyətlə, Sultan bəyin Qarsda yaşaması, orada vəfat etməsi və məzarı haqqında bilgilər heç bir sənədə, tarixi mənbəyə əsaslanmadan bir fərziyyə olaraq irəli sürülüb. Kənd camaatı məzar sahibinin 1935-ci ildə vəfat etdiyini bildirirlər. Lakin Sultan bəy 1942-ci ildə vəfat edib. Sultan bəyin qohumları olduğunu iddia edən adamlar Xosrov bəy haqqında heç bir məlumata sahib deyillər. Hansı ki, həmin vaxtlar Xosrov bəylə Sultan bəyin əlaqələri olub və təsadüfi deyil ki, Xosrov bəy qardaşının vəfat etməsi ilə bağlı “Cümhuriyyət” qəzetinin 15 aprel 1942-ci il sayında məlumat veribdir. Məlumat üçün bildirim ki, həm Sultan bəy, həm Xosrov bəylə bağlı bütün işlər millət vəkili Mahir Abbaszadənin nəzərindədir. Bir dəfə nümayəndə heyəti göndərib, bir dəfə də bilavasitə özü Qarsda, Koçköy kəndində gedərək, həmin naməlum məzara baş çəkib. Məzarın abadlaşdırılması ilə bağlı yetkililərlə də görüşüb. Mən özüm də məzarın Sultan bəyə aid olması ilə bağlı şübhələrimi ona çatdırmışam. Çünki, həm ora gedən nümayəndə heyyətinin, həm də mənim o kənddən olan insanlarla ünsiyyətim zamanı belə bir qənaətə gəldik ki, həmin məzar Sultan bəyə aid deyil. Sonralar Türkiyə Cümhuriyyəti Dövlət arxivindən Xosrov bəylə bağlı əldə olunan bəzi sənədlərdə onun tez-tez Bursaya səfər etməsi ilə bağlı bilgilər əldə etdik. Bu işlə əlaqədar olaraq mən 1 il əvvəl Bursada oldum, ancaq ciddi bir məlumat əldə edə bilmədim. Amma bu yöndə axtarışlar davam edir. Abidə ucaltmaq, məzarı abadlaşdırılmaq fərziyyələr üzərindən hərəkət etməklə mümkün olacaq bir iş deyil. Düşünürəm ki, bu axtarışların nəticəsi bəlli olduqdan sonra məzarın abadlaşdırılması istiqamətində işlərin görülməsi daha məqsədəuyğun olar. Azərbaycanın istiqlalı və torpaqlarımızın bütövlüyü uğrunda mübarizədə misilsiz xidmətləri olmuş, öz adlarını Azərbaycan tarixinə qızıl hərflərlə yazmış Xosrov bəy və Sultan bəy Sultanov qardaşlarının adları əbədiləşdirilməli, layiq olduqları qiymətin verilməsi böyük mənəvi əhəmiyyət kəsb edir".

Xatırladaq ki, Türkiyədə nəşr edilən "Cümhuriyyet" qəzetinin 15 aprel 1942-ci il sayında Dr.Xosrov Sultanlının adından Sultan bəyin vəfatı ilə bağlı belə bir xəbər gedib:

"Azərbaycanın Qarabağın tanınmış şəxsiyyətlərindən olan qardaşım Sultan Bəy aramızdan əbədiyyən ayrıldığı üçün mərhumun cənazəsi mərasimində iştirak edərək, teleqraf, məktub göndərərək və ziyarət edərək başsağlığı verən dostlarımıza və vətəndaşlarımıza ayrı-ayrılıqda təşəkkür etməyə kədərimiz səbəbilə vaxt tapmadığımız üçün möhtərəm qəzetinizi məsləhət görürük.
Azərbaycanlı Dr.Xosrov Sultanlı”.
 

Ramil CƏBRAYIL, “Karabakhmedia”

loading...
20 Yanvar şəhidi Fərizənin bacısı koronavirusdan vəfat etdi - Tibb bacısı imiş...
“Əgər orada bir qəza baş versə, Türkiyənin yarısı gedəcək” – Heydər Əliyevdən tarixi xəbərdarlıq!
Türkiyədə nazir oldu, övladına Atatürkün adını qoydu, ömürlük həbs cəzasına məhkum edildi...
"Biz bu prosesə mütəxəssislərlə yanaşı tələbələrimizi də qoşacağıq..."
“Əlbəttə, karantin rejiminin yumşaldılması bizim arzumuzdur...”
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Maraqlı
“Eşkiya dünyaya hükümdar olmaz”ın "Hızır rəis"i özündən 30 yaş kiçik sevgili tapıb...
Cəmiyyət
“Nəvəm deyir ki, görən niyə daş olub mənim atam...” -Şəhid zabitin anası...
Gündəm
“KİV hər zaman prezidentin yanında olub və bu gün də yanındadır”
Cəmiyyət
“Ən azından bu cür mahnılarla şəhid analarının qəlbləri rahatlıq tapar...” - VİDEO
Cəmiyyət
“Onun sənətiylə bağlı öz arzuları var...”
Yazar
İlham İsmayıl
"İsti iyul bitdi, amma Qarabağın işğaldan azad edilməsinin isti günləri qarşımızda..."
Seymur Verdizadə
"Bir kiloqram ətə görə insanları kamera qarşısında utandırmaq əxlaqsızlıqdır..."
Sultan Laçın
“Dildə Ana Dilimizi, Ana Vətənimizi sevib – əməldə anamızı ağladanlar...”
Həftənin ən çox oxunanları
Avqust ayında bu bürclər üçün göydən pul yağacaq - Vanqadan proqnoz
Gürcüstan Rusiyadan Ermənistana göndərilən partlayıcı dolu yük maşınlarını saxladı...
Hədəfimiz türk ordusunu mühasirəyə almaqdır - General
"Biz həmişə Ermənistanın yanındayıq..."
Ermənilər Lavrova babalarının qəbrini göstərdi - VİDEO
"Görünür, ermənilər son hadisələrdə Rusiyanın bir qədər neytral qalmasından narahat olublar"
“Ermənilərin Rusiyadan  kütləvi deportasiyası gözlənilir...”  -Erməni nəşri...
“Onlar burunlarını hər yerə soxurlar – Qafqaza da, Orta Asiyaya da, Ukraynaya da...”
"Vaxtilə onun qarşısında ikiqat əyilənlər, əlini öpənlər bu gün danışmağa başlayıb..."
Bakıda özəl klinikada dəhşət: Qarabağ əlilini səhv müalicə ilə bu hala saldılar və...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247