Xəbər lenti
25/02/2020 [16:55]:
“Xocalı faciəsində ağır yaralandım, infarkt keçirdim, indi də yataq xəstəsiyəm...”- Keçmiş döyüşçü-FOTOLAR
25/02/2020 [16:52]:
Hulusi Kılıç canlı yayında “Azərbaycan bayrağını Qarabağda asacağıq!” şüarı ilə çıxış etdi
25/02/2020 [16:51]:
"Üzdə prezidentin ayağını öpüb arxada belə şərəfsiz işlərlə məşğul olmağın axırı yoxdur"
25/02/2020 [16:33]:
Astaranın baş həkimi işdən çıxarıldı
25/02/2020 [16:29]:
Ağcabədidə toy çadırını külək uçurub, məclis dayandırılıb - FOTO
25/02/2020 [16:27]:
Ərdoğan Azərbaycan-Ermənistan sərhədində şəhid olan hərbçimizdən danışdı - VİDEO
25/02/2020 [16:25]:
Vilayət Eyvazov Əhəd Abıyevin qardaşına yüksək vəzifə verdi
25/02/2020 [16:23]:
Prezident Hikmət Hacıyev və Fərəh Əliyevaya yeni vəzifə verdi
25/02/2020 [16:21]:
İran səhiyyə nazirinin müavini koronavirusa yoluxdu - VİDEO
25/02/2020 [16:19]:
Elza Seyidcahan koronavirusdan bəhs edən şeir yazdı: "Gəl Milli Məclisə, icra hakimiyyətinə!"
25/02/2020 [16:16]:
“Şəhid xəbərlərindən yaman kövrəlirəm, analar qovrulur...”
25/02/2020 [16:15]:
ABŞ Rusiyanı nüvə raketləri ilə “vurdu”: Kalininqrad “zəbt edildi”, Rostov “xəritədən silindi”
25/02/2020 [16:09]:
Naxçıvanın Bakıdakı daimi nümayəndəliyində Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümü qeyd olunub
25/02/2020 [16:05]:
Ərdoğan İlham Əliyevə təsbeh hədiyyə etdi -FOTOLAR
25/02/2020 [15:57]:
Azərbaycanda polisi təhqir edən gənclər küçə süpürdülər (VİDEO)
25/02/2020 [15:50]:
Türkiyə İrandan vətəndaşlarının təxliyəsinə başladı
25/02/2020 [15:50]:
Səfir: “Xocalı soyqırımının Gürcüstan parlamentində də qəbul edilməsi zəruridir”
25/02/2020 [15:46]:
“Türk hərbi jurnalistlərinin təcrübəsinin öyrənilməsi vacibdir, çünki...”
25/02/2020 [15:34]:
Əliyevdən Ərdoğana xüsusi hədiyyə - VİDEO
25/02/2020 [15:29]:
“Azərsu” sədri daha bir qəbul keçirdi - FOTOLAR
25/02/2020 [15:27]:
Güclü külək Gəncədə fəsadlar törətdi - FOTOLAR
25/02/2020 [15:27]:
Minə yaxın turistin qaldığı otel karantinə alındı
25/02/2020 [15:17]:
Suğra Bağırzadə: “Bacımın 86 yaşı var, məndən də yaxşı qalıb” - FOTOLAR/VİDEO
25/02/2020 [15:15]:
Xocalı faciəsindən bəhs edən “Ağrı” romanı Monteneqro dilində çap olunub
25/02/2020 [15:10]:
Damla oğlunu ilk dəfə canlı efirə çıxardı - FOTO/VİDEO
25/02/2020 [15:09]:
Mübariz Əsgərovdan Xocalı "dərs"i... - VİDEO
25/02/2020 [15:04]:
Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin təkbətək görüşü olub
25/02/2020 [15:02]:
Hüsnü Mübarək vəfat edib
25/02/2020 [15:00]:
Bakıda sevgilisi üçün intihar edən qız bu universitetin tələbəsi imiş: Yüksək bal toplayıb
25/02/2020 [14:58]:
Neft Daşlarında dalğanın hündürlüyü 2,8 metrə çatıb - FAKTİKİ HAVA
25/02/2020 [14:54]:
BSU-da 17 xarici ölkə səfirinin iştirakı ilə Xocalı soyqırımına həsr olunmuş geniş tədbir keçirilib
25/02/2020 [14:46]:
“Düşmən Napoleonun müharibə üçün ən vacib hesab etdiyi amildən məhrumdur..."
25/02/2020 [14:41]:
"O, yeganə icra başçısıdır ki, YAP üzvü deyil, istintaq nəticəsində məlum olub ki..."
25/02/2020 [14:29]:
Azərbaycanda vəzifəli şəxs nöqsanlara görə işdən çıxarıldı
25/02/2020 [14:28]:
Kliniki Tibbi Mərkəzə daha 4 nəfər yerləşdirilib - RƏSMİ
25/02/2020 [14:27]:
Azərbaycanda ədalət naminə vəzifədən imtina edə bilən neçə məmur var?..
25/02/2020 [14:22]:
Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rəsmi qarşılanma mərasimi olub
25/02/2020 [14:15]:
Soyqırımı törədənlərin siyahısında Sarkisyan, Koçaryan və Ohanyanın adı yoxdur - PARADOKS
25/02/2020 [14:09]:
Baş epidemioloq: "Nəyə deyirsiniz and içim ki, Azərbaycanda koronavirus yoxdur"
25/02/2020 [14:00]:
Putin İstanbula gəlməkdən imtina etdi - Sensasiya
25/02/2020 [13:58]:
Dörd minə yaxın qadın öldürüldü - Paytaxtda ara qarışdı
25/02/2020 [13:49]:
İranlı general: “Əsəd ölkəni tərk edirdi, Qasım Süleymani əngəl oldu”
25/02/2020 [13:45]:
Bulvarda sevgililərin intihar görüntüsü yayıldı - FOTO/ VİDEO
25/02/2020 [13:39]:
“Türk Hava Yolları”nın təyyarəsində gərgin anlar: Biznesmeni sellofana bükdülər - VİDEO
25/02/2020 [13:36]:
Rəcəb Tayyib Ərdoğan Azərbaycana gəlib - YENİLƏNİB
25/02/2020 [13:33]:
ABŞ-da 11 yaşlı qız parlamentə dolu tüfənglə girdi - FOTO
25/02/2020 [13:25]:
İcra başçılarının başı üzərindəki “Damokl qılıncı” - Onlar pultla idarə edilir
25/02/2020 [13:23]:
Antarktidada qırmızı qar yağdı
25/02/2020 [13:12]:
İranlı general: “Əsəd ölkəni tərk edirdi, Qasım Süleymani əngəl oldu”
25/02/2020 [13:09]:
Araşdırmaçı jurnalist Sarayevoda türk izi axtarır - FOTOLAR
25/02/2020 [13:09]:
UNEC-də Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümü qeyd olundu - FOTO
25/02/2020 [13:08]:
Təhsil Nazirliyi kurikulumun ləğv olunacağına dair məlumatlara münasibət bildirib
25/02/2020 [13:06]:
Rektor fərqlənən tələbələrlə görüşüb - FOTOLAR
25/02/2020 [13:03]:
İranlıları görən kimi atəş açın! – Sərhədçilərə göstəriş
25/02/2020 [13:02]:
"Azərbaycanın beynəlxalq tanınmış sərhədlərini qoruyan əsgərin qətlə yetirilməsi cinayətdir"
25/02/2020 [12:58]:
Səhiyyə Nazirliyi əhaliyə müraciət etdi - koronavirusa görə
25/02/2020 [12:56]:
“Onlar İlhamə xanımın mahnılarını biabırçı şəkildə ifa etməklə onu gözdən salırlar...”
25/02/2020 [12:54]:
Azərbaycanda ərinin dostu ilə qaçdığı deyilən qadın: “Ərim evə görə mənə şər atırdı”
25/02/2020 [12:54]:
“İlham Əliyev bu tarixi faktları əsas tutaraq Paşinyana dərs verdi"
25/02/2020 [12:52]:
Putin-Ərdoğan görüşünün tarixi məlum oldu
25/02/2020 [12:48]:
DTX-nin sorğuladığı xanım müavin işdən çıxarıldı
25/02/2020 [12:46]:
“Dağlıq Qarabağın hər qarışında türkün silinməyəcək izləri var”
25/02/2020 [12:45]:
AFFA rəhbərliyi "AZE NAKHCHIVAN-KÖLN" klubunu təbrik etdi
25/02/2020 [12:45]:
Bu ərazilərdə küləklə bağlı gücləndirilmiş iş rejiminə keçildi
25/02/2020 [12:43]:
"2005-ci ildə Milli Mətbuatın 130 illik yubileyi ərəfəsində Səfər Əbiyev məni çağırıb dedi ki..."
25/02/2020 [12:39]:
Tərtərdə erməni avtomobillə dərəyə vuvarlanıb öldü... –FOTO
25/02/2020 [12:34]:
"Belə bir şəraitsizlik vəziyyətində rayon əhalisinin kütləvi şəkildə Bakı və Sumqayıta..."
25/02/2020 [12:26]:
Ərdoğan “Türkiyə koronavirus üçün yetərli tədbir alıbmı?” -sualına cavab verdi...
25/02/2020 [12:25]:
“Əslində sağlam adamları maska virusdan qorumur...” -Ekspert...
25/02/2020 [12:14]:
Ekspert: “SOCAR neftlə çirkli torpaqların rekultivasiyasında əvəzsiz rol oynayır”
25/02/2020 [12:12]:
Bakıda sevgililər özlərini dənizə atdı: Qız öldü
25/02/2020 [12:06]:
Ərdoğan: “Azərbaycanla tarixi bir addım atacağıq”
25/02/2020 [12:03]:
İranda koronavirus can almağa davam edir
25/02/2020 [11:58]:
Ərdoğan Azərbaycana yola düşdü - YENİLƏNİB
25/02/2020 [11:06]:
“Lazım gəlsə, Paşinyanı güllələyərəm!..”- Erməni general
25/02/2020 [10:51]:
“Torpaq” filminin beş qəhrəmanı - Bu gün onların şəhid olmasından üç il ötür -FOTO
25/02/2020 [10:50]:
“Rəqəmsallaşma ilə neftvermə əmsalını 45-50%-ə çatdırmaq mümkündür”
25/02/2020 [10:40]:
Azərbaycan şəhidi ilə vidalaşır - VİDEO
25/02/2020 [10:32]:
Dövlət Neft Fondunun aktivlərinə təhlükə: "5,7 milyard dollarlıq səhmlər risk altındadır..."
25/02/2020 [10:28]:
"Bundan sonra hərbçinin haqqına girən istənilən məmura yerini çox sərt göstərəcəyik"
Bütün arxiv bir sırada
06/05/2019 [06:24] - Ədəbiyyat - ( 1650 dəfə baxılıb)

“Ulduz” jurnalının Nəsimi sayı...



 2019-cu ildə Azərbaycan xalqının dünya ədəbi-estetik və fəlsəfi düşüncəsinə bəxş etdiyi böyük şairi, mütəfəkkiri İmadəddin Nəsiminin anadan olmasının 650 illiyi tamam olur. Anadilli ədəbiyyatımızın məzmun və forma-sənətkarlıq xüsusiyyətlərini bütün mahiyyəti və rəngarəngliyi ilə əks etdirən Nəsimi şeirinin yaşı isə əbədidir.

1973-cü ildə Azərbaycan mədəniyyətinin böyük ədəbi simalarından ilk dəfə Nəsiminin 600 illik yubileyi YUNESKO-nun tədbirləri siyahısına daxil edilmiş və beynəlxalq miqyasda qeyd olunmuşdur. Elə həmin tarixdən başlayaraq  Nəsimi irsinin daha əhatəli araşdırılması istiqamətində bəzi addımlar atılmışdır.

Lakin bu gün bu böyük mütəfəkkir şairimizin dünya ədəbiyytaşünaslığının daha çox diqqət mərkəzində olması faktı bizi sevindirsə də, bəzi prinsipial məsələlərə görə həm də kədərləndirir. Yəni, artıq bir çox türkdilli xalqların (xüsusən də türkmən və s.) ədəbiyyatşünaslığında Nəsimişünastək fəaliyyət göstərən alimlər Nəsimini öz ədəbiyyat faktları kimi təbliğ və təlqin edir, bu ideyanı yaymaq üçün kitablar, məqalələr nəşr etdirir.

İ.Nəsiminin Azərbaycan şairi kimi təbliğinin ilk şərtlərindən biri onun ədəbi-fəlsəfi, sufi-hürufi görüşlərini, poeziyasının dil-üslub, sənətkarlıq xüsusiyyətlərini  araşdırmaq və bu mövzuda məqalələr, monoqrafiyalar nəşr etdirmək işidir. Elmi, bədii, publisistik üslubda İ.Nəsimi fenomeni müxtəlif formatlarda, müxtəlif tərəfləri ilə açılmalı, ictimaiyyətin maariflənməsi naminə əhəmiyyətli informasiyalar yayımlanmalıdır.

 

Bu baxımdan “Ulduz” jurnalının İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunmuş  2019-cu il aprel sayı (№4) diqqətimizi çəkdi. Jurnalın tərtibatı, dizaynı, mövzu və məzmun baxımından müxtəlif kateqoriyalarla (İ.Nəsimi Dövlət marağında; Nəsimi obrazı rəssamlıqda; Nəsimi bədii yaradıcılıq faktı kimi; Nəsimi ədəbi-mədəni irsimizin milli sərvətitək;  Nəsimi publisistikada; Nəsimi irsinin ilk tədqiqi tarixi; Nəsimi poeziyası anadilli şeirimizin maksimal imkanları kontekstində; Nəsimi irsinin Şərq və Qərb fəlsəfi düşüncəsində yeri; Ədəbiyyatşünaslığımzın İ.Nəsimi problematikası, İ.Nəsimi yaradıcılığında folklor estetikası və s.)  sistemləşdirilməsi yaradıcı heyətin, xüsusən də baş redaktor Qulu Ağsəsin və filologiya üzrə elmlər doktoru Abid Tahirlinin metodoloji və elmi-nəzəri  yanaşmasındakı profesionallığı göstərdi. İ.Nəsiminin 600 illik yubileyi ərəfəsində çap olunan tədqiqatlardan seçilmiş nümunələr və sonda İ.Nəsimi poeziyasından verilən örnəklər jurnalın kompazisiya quruluşunda epiloq kimi öz sözünü deyir.

Jurnal Azərbaycan Respublikasında 2019-cu ilin “Nəsimi ili” elan  edilməsi haqqında  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 yanvar 2019-cu il tarixli  sərəncamı ilə açılır.

Anar “Şairin hünəri” adlı məqaləsində ilk növbədə  qəhrəman, azadfikirli, mübariz və haqq yolçusu olan Nəsimi şəxsiyyətini dünyanın dar ağacı altında qollarını açıb dayanan şair və mütəfəkkirləri ilə müqayisə edir. Dante, Heyne, Bayron, Puşkin, Lermontov, Şevçenko kimi şairlərin qəhrəman obrazını xatırladır: “Puşkin çarın düz gözlərinin içinə dekabristlərə rəğbətini etiraf edəndə də, Dantes tapançasının lüləsi qarşısında dayananda da qəhrəman idi. Amma onun ən böyük igidliyi otağının sakitliyində qaz lələyilə ağ kağız üzərində yazdıqlarıdır:

Okoвы тяжкие падут,

Темницы рухнут – и свобода.

Все примет радостно у входа,

И братя меч вам отдадут.

Türk zindanlarının əyilməz məhbusu Nazim Hikmət aclıq elan edəndə də igid idi, “Aclığın beşinci günündə” şeirini yazanda da... Anlaşılmazlıq, unutqanlıq, fiziki və mənəvi təklənmə, yalqızlıq -  həqiqi şairin bəxtinə düşənlər  budur. Və bu hələ harasıdır? Axı sözün əsl mənasında canını qurban verənlər də olub, məhbəslər və işgəncələr, sürgün və dar ağacları görənlər də. Avropada və Şərqdə inkvizisiya da olub. Doğrudur, Şərqdə inkvizisiya ayrı cür adlanıb, amma əslində burada da İspaniyada gördüyü işləri görüb. Xaçpərəstlik düşmənləri ilə mübarizə aparan  “müqəddəs inkvizisiyanın”  iş üsulları islam düşmənlərinin qətlinə fitva verən müsəlman divanlarının üsullarıyla əkiz kimi oxşardır. Onların amansızlığı da bir-birinə bənzəyir. Riyakarlığı da”.

Daha sonra Anar hürufilik və sufilik fəlsəfi nəzəriyyəsi fonunda  Nəsimi əqidəsini, poeziya məramnaməsini açır, onu renessans adamı kimi səciyyələndirir. Göstərir ki, dövr Nəsimi misralarında çırpınır və zamana, məkana, yerə-göyə  hökm oxuyan şair özü də suallar içində itib-batır. Əslində “Kimik biz? Nəyik biz? Hardanıq? Dünyaya niyə gəlmişik? Hanı? Hardasan? Nədir? Nə?- suallarının cavabı olan bir şeirin müəllifi özü də suala, müəmmaya çevrilib əfsanələşdi...

Anar daha sonra Nəsimi fenomenallığını sələfləri  (F.Nəimi və b.) və xələfləri (Həqiqi, Nəvai,  Xətai, Kişvəri, Həbibi, Füzuli, Vidadi, Vaqif ) ilə qarşılıqlı müqayisə prinsipi ilə təhlil edir və yazır ki,  kosmik marşrutlar ərəfəsində Nəsimi irsi dünyanın mədəni sərvətləri sırasında insanlığın uzaq dünyalara aparacağı qiymətli ərmağandır.

Lakin məqalənin yazılma tarixi göstərilmədiyi üçün bir məsələ sual olaraq qaldı. Anar məqalənin iki yerində Nəsiminin yaşını “6 əsr”, “600 il” kimi gstərir. Təbii ki, bu rəqəm “650 il”ə əvəz olunmalı idi...

Professor Musa Ələkbərovun “Ədəbi-mədəni irsə, milli sərvətə böyük məhəbbətin parlaq nümunəsi” məqaləsini şairin 650 illik yubileyi ilə əlaqədar respublikada görülən işlərin sistemli şəkildə tərtib edilmiş hesabatı kimi qəbul etmək olar. Müəllif yubiley ili ərzində şairə aid monoqrafiyaların, “Nəsimi-650” elmi-biblioqrafik göstəricisinin, Nəsimi əsərlərinin Azərbaycan və xarici dillərdə nəşri, ali, ümumi, peşə, orta-ixtisas və məktəbdənkənar təhsil müəssisələrində şairin yaradıcılığına həsr olunmuş ədəbi-bədii gecələrin, müsabiqələrin reallaşacağı məsələsini də diqqətə çatdırır.

Jurnalın bu sayı vasitəsi ilə Nəsimi obrazını ədəbiyyatda, musiqidə, rəssamlıqda, heykəltaraşlıqda, kinoda təcəssüm etdirən sənət əsərləri haqqında da ətraflı məlumat alırıq. İ.Hüseynovun “Məşhər” romanı,  H.Seyidbəylinin rejissorluğu ilə çəkilən “Nəsimi” filmi, M.Abdullayevin “Nəsimi” portreti, S.Ələsgərovun Nəsimi qəzəllərinə bəstələdiyi romanslar, C.Cahangirovun “Nəsimi” kantatası,  A.Rzayevin “Nəsimi” simfonik poeması, F.Əmirovun “Nəsimi haqqında dastan” baleti, F.Əlizadənin “Nəsimi” passionu, Qabilin “Nəsimi” poeması  bu ithaflara misal kimi diqqətə çatdırılır.

 Jurnalın üz qabığında xalq rəssamı Arif Hüseynovun “Nəsimi” portreti, son səhifədə isə Nəsimiyə həsr edilmiş sərgisi tərtibat və dizayn estetikasının mükəmməlliyini nümayiş etdirir.

Jurnalda yer alan maraqlı mövzulardan biri “Nəsimi Azərbaycan mühacirət mətbuatında” məqaləsində ifadəsini tapır. Filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Abid Tahirlinin məqaləsində  Nəsimi “Divan”ının Salman Mümtaz tərəfindən 1926-cı ildə ərəb qrafikası ilə çap olunması faktından başlayan tədqiq və təbliğ xronologiyasını izləyirik. 1972-1973-cü illərdə H.Məmmədzadənin, H.Araslının, C.Qəhrəmanovun, M.Quluzadənin, M.Aslanovun  İ.Nəsimi ilə bağlı elmi fəaliyyətinə nəzər salınır.

Məqalənin maraqlı məqamı  dəqiqliklə müşahidə edilən bir məlumatla başlayır. 1926-cı ildə S.Mümtazın nəşr etdirdiyi kitabdan və iki-üç kiçik həcmli yazılardan başqa 1970-ci illərədək (600 illik yubileyə qədər) Azərbaycanda İ.Nəsimi irsi diqqətdən kənarda qalmış olduğu halda Azərbaycan mühacirləri məsələyə daha konseptual yanaşmışdı. “1993-cü ildə dünya şöhrətli türkoloq, istiqlal mücahidi prof. Əhməd Cəfəroğlunun redaktorluğu ilə İstanbulda mədəni sahədə araşdırmalar aparmaq, türk tarixinin hələ aydınlaşmamış nöqtələrini işıqlandırmaq, Azərbaycansevərlərə bu vətəni tanıtmaq məqsədi və qayəsi ilə”  nəşrə başlayan ədəbi-elmi tədqiqatlar məcmuəsi “Azərbaycan yurd bilgisi”nin  11-12-ci nömrələrində M.Şakir adlı müəllifin “Azəri şairi Nəsiminin namına mukayyet” (bağlı-T.A) basılmamış parçalar” adlı məqaləsi dərc edilmişdir. Yazıdan aydın olur ki, müəllif 15 ildən çox bir müddətdə cünklərdən (aşıq şeiri ilə yanaşı,  az da olsa, qəzəl nümunələrinin yazıldığı dəri üzlü dəftərçələr -T.A) topladığı klassik ədəbiyyatın Yunus Əmrə, Niyazi Misri, Aşıq Ömər, Yesari və Haki kimi nümayəndələrinə məxsus nümunələri araşdırmaqla məşğuldur”.

A.Tahirli daha sonra 1949-cu ildə Ankarada yaradılan Azərbaycan Kültür və Dayanışma Dərnəyinin 1952-ci ildən çap olunmağa başlayan “Azərbaycan” jurnalında İ.Nəsimi ilə bağlı çap olunan materiallara diqqəti yönəldir. “”Prof. İsmayıl Hikmət Ərtaylanın (1889-1967) “Nəsimi”, (1958-ci il, №80-81, səh.14-19; 1959-cu il, №82-83, sıh. 13-17; №85. səh.22-25); Yunus Lənkəranlının “Nəsimi” (1369-1417)”, (1987-ci il, №259. səh.53-59) sərlövhəli məqalələri, eləcə də “Nəsimi haqqında konfrans”, (1958-ci il, №80-81, səh. 13-14), “Nəsimi 600. Doğum Yıldönümündə anıldı” (1973-cü il, №208, səh.54) adlı yazıları maraq doğurur: jurnal Nəsimi haqında məqalələrlə kifayətlənməmiş, qüdrətli söz ustasının əsərlərindən də “Nəsimidən” rublikası ilə nümunələr də dərc etmişdir (1973-№208, səh.25). Həyatı və yaradıcılığı ilə Azərbaycana sıx tellərlə bağlı olan prof. İsmayıl Hikmət Ərtaylanın (1933-1934) Azərbaycan ədəbiyatşünaslığı, təhsili qarşısındakı xidmətlərini xüsusilə vurğulamaq və dəyərləndirmək lazımdır: O divan və tənzimat ədəbiyyatı şair və yazıçıları, o cümlədən Azərbaycanın görkəmli ədəbiyyat, elm və dövlət xadimlərindən Şah İsmayıl Xətai, Murtuzaqulu  xan Zəfər; Həsən xan Şamlı haqqında dəyərli monoqrafiya, məqalələr qələmə almışdır”.

T.Abidli daha sonra həm İ.Hikmətin, həm də Y.Lənkəranlının Nəsimi ilə bağlı araşdırmasındakı vacib məqamları göstərir.

Professor Paşa Əlioğlunun “Nəsimi yaradıcılığının tədqiqi tarixi barədə” məqaləsində Orta əsrlər mənbələri, təzkirələri xatırladılır. Ərəb tarixşilərindən İbn Hacər əl-Əsqəlani (XV) Əbuzər Əhməd əl-Hələbi (XV), Şəmsəddin Səxavi (XV), İbn əl-İmad əl-Hənbəli XVII), osmanlı müəlliflərindən Həsən bəy Rumlu (XV), Lətifi (XVI), Bəyani (XVI) və başqqalarının tədqiqatlarını sadalayır. Nəsiminin ölümündən 23 il sonra, 1440-cı ildə Ömər ibn Məzidin tərtib etdiyi “Məcmuatun-nəzair” adlı nəzirələr toplusundan Nəsiminin Anadolu bölgəsində məşhur olduğu faktını yazır. Eyni zamanda F.Köçərlinin “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabında Nəsiminin adının yanlış olaraq XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış şirvanlı şairlər sırasında çəkilməsi də vurğulanır. Y.V.Çəmənzəminlinin, S.Mümtazın, C.Qəhrəmanovun, Ə.Səfərlinin, Q.Paşayevin tədqiqatları ilə yanaşı 1990-cı illərdə H.Ayanın Nəsimi divanına həsr edilmiş araşdırması da  əhəmiyyətli fakt kimi qeyd olunur.  Nəsiminin anadilli divanının ilk dəfə Türkiyədə 1844, 1869 və 1880-cı ildə işıq üzü görməsi faktı Azərbaycanda 1970-ci illərdə bu sahədə görülən işlərlə müqayisəli şəkildə əks edilir. Nəsiminin 600 illik yubileyi dövründə C.Qəhrəmanovun irimiqyaslı fəaliyyətinə nəzər salınır və s. Türkiyə alimlərindən F.Köpürlü, M.Şakir, Ə.Gölpınalı, İ.Oqun, C.Öztelli, K.Kürkçüoğlu, Ö.Şenödeyicinin də adı dəyərli tədqiqatçılar sırasında çəkilir. Avropa alimlərindən isə H.Purqştall, Gibb, N.Ritter, K.Hüart, F.Babiger, E.Braun, A.Bombaçı, və başqalarının Nəsimi  irsi, həyatı və ictimai-siyasi mühiti ilə bağlı,  Professor Zümrüd Quluzadənin Nəsimi fəlsəfəsi, Ə.Dəmirçizadə, V.Aslanov, T.Hacıyev, S.Əlizadə, Y.Seyidov, E.Əlibəyzadə kimi alimlərin isə Nəsimi şeirinin dili haqqındakı məqalə və kitabları barədə bəhs olunur.

P.Əlioğlu həm də müasir ədəbiyyatşünaslıqda bütün elmi araşdırmalarını İ.Nəsimiyə həsr etmiş  filologiya üzrə fəlsəfə doktoru S.Şıxıyevanın maraqlı tədqiqatlarını xatırlatmış və onun yeni monoqrafiyasının yaxın zamanlarda işıq üzü görməsini bildirmişdir.

Sonrakı səhifələrdə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qüdsiyyə Qəmbərovanın “Azərbaycan ədəbi dilinin inkişafında Nəsiminin rolu və yeri” məqaləsi böyük şairin dili ilə bağlı maraqlı detalları incələyir.  Göstərilir ki, Azərbaycan ədəbi dilinin tarixini özündə aydın şəkildə əks etdirən Nəsiminin dili xalq dilinə məxsus söz və ya ifadələrin zəngin, rəngarəng və orijinal formaları ilə diqqəti cəlb edir, onun zəngin ədəbi irsi həm də fraziologizmlərlə dolğun dil palitrası yaradır.

Qüdsiyyə Qəmbərova bu nəzəri fikirləri şeir mətnlərinə tətbiq edərək əsaslandırır və şairin bir çox misralarını dil baxımından təhlil edir.

Filologiya üzrə elmlər doktoru Rahid Uluselin “İmadəddin Nəsimi və Nikolay Kuzanlı” məqaləsi isə Nəsimi şəxsiyyətinə və yaradıcılığına                            fərqli ampluadan baxış assosasiyası yaratdı.

Xristian katolik ruhanisi Nikolay Kuzanlı (XV əsr) ilə İ.Nəsimi müqayisəsində aydın məsələdir ki, ilk növbədə dünyanın fəlsəfi dərki, dinə maksimal dünyagörüş kontekstində baxış erudisiyası ekvivalentliyi diqqəti cəlb edir. R.Ulusel Nəsimidən sonra tanınmış (Nəsimi edam ediləndə Kuzanlının 16 yaşı varmış) N.Kuzanlını xristian dinində islahatlar uğrunda mübarizə aparan təfəkkür sahibi kimi təqdim etməmişdən Şərq mütəfəkkiri İ.Nəsimi panteizminin tezislərini açıqlayır. Vəhdəti-vücud konsepsiyası elmi-fəlsəfi-dini və Nəsimi poeziyasında həm də poetik rakurslardan izah edilir. Allah-Kainat-İnsan vəhdətinə rasianalist baxış nəzəriyyəsi hər iki qütbdə (Şərq-Qərb; Xristian-İslam; İ.Nəsimi-N.Kuzanlı) eyni obyektiv meyarlarla təhlil edilir.

R.Ulusel  göstərir ki, “Ənəlhəqq” – bəyanı Allahla İnsan arasında yerlə göy arasındakı qədər uzaqlıq təsəvvürü yaradanlar üçün qorxulu oldu. Bütün uzaqlıqlar, bütün ayrılıqlar ortaq məxrəcə gətirildi, bu uzaqlıq Allahdan qığılcım kimi qopmuş insana qədər qısaldı.

Ey Nəsimi, sən degilsən, cümlə oldur, cümlə ol

Ol kim, aydır bu zəminü- asimanın  nuriyəm!

Həq gördü vü Həq ded, Nəsimi nə desin kim...

“Dünya insana yığılır, yığılır, nüvələşir, cövhərləşir, cilalanır və tam, mütləq kamilliyində, əlçatmaz heyrətinin zilində birdən daşaraq özünü həm Vəhdəttək, həm də sayrışan moduslarında saçır.

Xristian ilahiyyatçısı Nikolay Kuzanlının vəhdət fəlsəfəsi dünyanın məhz intibah dərki modelində həmin fəlsəfənin Nəsimisi ilə tutaşır...”

Məqalədə dünya haqqında Nəsiminin fəlsəfi  misraları, N.Kuzanlı aforizmləri ilə paralel şəkildə diqqətə çatdırılır. Bu cür yanaşma -  Azərbaycan klassikini onun müasiri,  ən yaxın zamanda yaşamış əqidədaşı ilə müqayisəli şəkildə təqdim etmək metofologiyası yəqin ki, ilk təşəbbüsdür. “Ulduz” jurnalının Nəsimiyə həsr edilmiş nömrəsində Rahid Uluselin bir ədəbiyyatşünas və fəlsəfi fikir üfüqlərini elmi üslub kontekstində mətnin üzünə açan modern düşüncə sahibi kimi yeniliyi gələcək tədqiqatlar üçün də örnəkdir. Onun məqaləsinin ideyası mesaj verir ki, Nəsimi tək Şərq və İslam qapalılığında deyil, Qərb fəlsəfi-estetik və ədəbi-bədii, dini görüşləri fonunda da tədqiq və təhlil olunmalıdır. Nəsimi fövqə qalxmalı, bəşəri ideyalar meyarında dünya ədəbiyyatına, elmi-mədəni düşüncə arenasına çatdırılmalıdır.

Professor Gülşən Əliyeva-Kəngərlinin “Poetik fəlsəfənin Nəsimi mərhələsi” məqaləsi Nəsiminin-

Canımın, cana, vüsalın can içində canıdır,

Cana canü cana canü həm cananıdır - beytinin təhlili ilə başlayır. Daha çox şeir parçaları əsasında Nəsimi fəlsəfəsini bədii mətn kontekstində açmağa çalışan müəllif əsasən “can”, “canan”, “cahan” anlayışlarını klassik ədəbiyyatşünaslıq nümayəndələrindən (Əkrəm Cəfər və başqaları)  sitatlar əsasında sufizm-hürufizm müstəvisində təhlil edir. İ.Nəsiminin sufi görüşləri onun sələfləri və xələfləri ilə müqayisəli şəkildə açılır.

Jurnalda yer alan irihəcmli məqalələrdən biri də mənimdir. “Ədəbiyyatşünaslığın klassik irs problemi: İmadəddin Nəsimi” adlanan məqalədə bir çox klassiklərimiz kimi İ.Nəsiminin də sovet ədəbiyyatşünaslığı metodologiyası ilə tədrisi, təhlili məsələlərinə münasibət bildirmiş və konkret faktlar əsasında bu gün dünyaya lazımi şəkildə tanıdılmayan klassiklərimizə etinasız münasibət problemini qaldırmışam.

Bu nömrənin fərqli və maraqlı cəhətlərindən biri də Nəsiminin 600 illiyi qarşısında “Ulduz” jurnalında 50 il öncə çap olunan materiallara da nəzər salınmasıdır. O illərdə nəşr edilən məqalələrdən seçmələr təkrar çap olunaraq xatırladılır.

AMEA-nın müxbir üzvü Kamran Əliyevin “Nəsimi yaradıcılığında folklorizmlər” məqaləsi vasitəsilə Nəsimi poeziyasındakı əfsanəvi obrazlar və süjetlər, xalq mərasimləri, adət-ənənə şəklini almıış oyunlar, xalq deyimləri və s. bu kimi xalq yaradıcılığı elementlərinə diqqət yönəldilir.  Məcnun, Fərhad kimi dillər dastanı olmuş aşiqlərlə bağlı misralar, Simurq quşu əfsanəsinin Nəsimi şeirində ifadəsi incə detallarla izah edilir.

Sənin eşqində, ey Leylisifətli,

Ki, Məcnun olmuşam aləmdə məşhur.

...

Gəlmişəm didarına ta canımı qurban еdəm,

Еy dodağı, cani-Şirin, gör nə Fərhad olmuşam.

“Hətta maraqlıdır ki, yel Novruz bayramının atributu kimi  Nəsimi şeirində müəyyən vasitəyə çevrilmişdir.

Sən Nəsimi razini, ey dan yeli, yarə yetir
Kim anın halı pərişan, biqərar oldu yenə”

Və nəhayət jurnal İ.Nəsimi sözü ilə tamamlanır. “Sındır qəfəsi tazə gülüstan tələb eylə!” başlığı altında seçmələri neçənci dəfəsə oxuyuruq...

Nəsimi yaradıcılığı, Nəsimi şəxsiyyəti haqqında bu sayda oxuduqlarımız təkcə bilgimizi artırmır, həm də bu möhtəşəm irs haqqında daha fundamental layihələr, daha maarifləndirici işlər görmək üçün ideya qapıları açır.

İnanırıq ki, “Ulduz” jurnalının bu cür layihələri davamlı və sistemli olacaq. Bu uğurlu işə görə “Ulduz” jurnalının yaradıcı heyətini təbrik edir və gələcək fəaliyyətlərində uğur arzulayıram.

 

İradə Musayeva

06.05.2019

 

 

BMT İdlibdəki mülki vətəndaşlar üçün narahatdır...
"Kaş qalan dörd oğlum da şəhid olaydı, amma Kəlbəcər basılmazdı..."
25 yaşlı qadın əyləncə üçün uşaq bezindən istifadə edir - MARAQLI... FOTOLAR
Hazırladığı raketlə atmosferə uçan adam metrlərlə yüksəklikdən yıxıldı - QORXUNC...
Qutusu 3.5 manata olan tibbi maska 27 manata qalxdı: Azərbaycanda depoları kim boşaldıb?
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
“Xocalı faciəsində ağır yaralandım, infarkt keçirdim, indi də yataq xəstəsiyəm...”- Keçmiş döyüşçü-FOTOLAR
Cəmiyyət
“Şəhid xəbərlərindən yaman kövrəlirəm, analar qovrulur...”
Müsahibə
"O, yeganə icra başçısıdır ki, YAP üzvü deyil, istintaq nəticəsində məlum olub ki..."
Hadisə
Tərtərdə erməni avtomobillə dərəyə vuvarlanıb öldü... –FOTO
Cəmiyyət
Ərdoğan “Türkiyə koronavirus üçün yetərli tədbir alıbmı?” -sualına cavab verdi...
Yazar
Seymur Əliyev
Koronavirus bu insanlar üçün təhlükəli deyil: Genetik çoxmaskalılığın üstünlüyü...
Seymur Verdizadə
Sən hər gün əliəyrilik edirsən, o, beş ildə bir dəfə...
İlham İsmayıl
Növbədənkənar məğlubiyyət...
Sultan Laçın
Azərbaycanda ədalət naminə vəzifədən imtina edə bilən neçə məmur var?..
Həftənin ən çox oxunanları
“Türkiyə ilə oynamaq yanlış idi” – “Bütün rus diplomatlarını qovun!”
İcra hakimiyyəti başçıları "Qara siyahı"ya düşən rayonlar: PA rəsmisi açıqladı...
Viaqranı qadına içirdikdə nə baş verir? - Uroloqdan fəsadlarla bağlı xəbərdarlıq...
Dostlarını da, düşmənlərini də haqlı çıxaran general...
DTX-dən şok əməliyyat: Azərbaycanda icra başçısı rüşvət alarkən tutuldu - FOTO
Qorbaçovun tarixi müraciəti: Qarabağ Azərbaycanındır! – Video
“Azərbaycan Qarabağı unutsa, yaxşıdır”- “Meşə tülküsü” belə dedi...
"Torpaqlar qaytarılır, Bakı ilə razılıq var" - Tarasov
"Təhsil Nazirliyi Neftçalada bütün məktəb direktorlarını ƏM-nin 70-ç bəndi ilə işdən azad etməlidir"
“Suriyanın Qabbar Sinqxi”nin ölüm xofu: Türklər gəldi, ruslar “əkildi”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247