Xəbər lenti
31/03/2020 [18:01]:
"Məsuliyyətimizi dərk etməliyik və xalq olaraq birlikdə güclü olduğumuzu bir daha sübut etməliyik"
31/03/2020 [18:01]:
Koronavirusa görə dəstək proqramlarının məqsədi iş yerlərinin azaldılmamasına yönəlib
31/03/2020 [17:53]:
Koronavirusdan qorxan gənc qadın intihar etdi - DƏHŞƏT...
31/03/2020 [17:33]:
Mikayıl Cabbarov: "Proqnozdan 200 milyon manat çox vergi toplanılıb"
31/03/2020 [17:31]:
"Mənə müxtəlif dövlət qurumları fərqli rəqəmlər təqdim edib"
31/03/2020 [17:24]:
“Koronavirusa yoluxanlar özlərini təcrid etməlidir” - Ruhani
31/03/2020 [17:18]:
Azərbaycanda koronavirusdan daha bir nəfər öldü: 24 yeni yoluxma - RƏSMİ
31/03/2020 [17:15]:
Bakı metrosu bu gün bağlanır
31/03/2020 [17:01]:
Koronaviris təhlükəsi nə vaxt bitəcək? – Mübarizə iki aydan iki ilə qədər uzana bilər...
31/03/2020 [16:57]:
İlham Əliyev: “Bir daha büdcə xərclərinə baxmaq lazımdır”
31/03/2020 [16:17]:
Sobçak da karonavirusa yoluxdu...
31/03/2020 [16:07]:
İlham Əliyev Mikayıl Cabbarovu qəbul etdi - FOTO
31/03/2020 [16:05]:
Amerikalı həkimlər koronavirusa görə diz çöküb ağladılar - VİDEO
31/03/2020 [16:01]:
Bu tarixə qədər maaşlardan icbari tibbi sığorta haqqı tutulmayacaq
31/03/2020 [15:58]:
Karantinin beşinci günündə 45 illik arvadını öldürdü
31/03/2020 [15:52]:
“Dərs vaxtı”nın 1 aprel cədvəli
31/03/2020 [15:48]:
“Cizgi filmi izləyib, evcik-evcik oynayırdım...” -13 yaşında hamilə qalan qız...
31/03/2020 [15:35]:
31 Mart soyqırımından sonra Azərbaycan ziyalıları Osmanlıya boylandılar – tarixçi, millət vəkili
31/03/2020 [15:23]:
AY HƏZARAT, AY CAMAAT, AY ELLƏR!
31/03/2020 [15:18]:
Qisası qiyamətə saxlamaq olmaz...
31/03/2020 [15:16]:
"Qarabağda seçki gedir, səsini çıxarma, evdə qal!"
31/03/2020 [15:12]:
“Nəvələrimlə eyvana çıxıb  həkimlərimizə, polislərimizə “alqış” deyirəm...”
31/03/2020 [14:58]:
Tramp: “Koronavirusla mübarizədə qarşıda çətin otuz günümüz var...”
31/03/2020 [14:51]:
Almaniyanın azərbaycanlı tibb elmləri doktorundan POLİSLƏRƏ TƏŞƏKKÜR
31/03/2020 [14:48]:
GUAM Dağlıq Qarabağdakı qondarma "seçkiləri" qınadı
31/03/2020 [14:46]:
İranda pandemiyadan ölənlərin sayı 2 898-ə çatdı
31/03/2020 [14:44]:
Rusiyada pandemiya qurbanlarının sayı 17-yə çatdı
31/03/2020 [14:20]:
Deputatlar təmsil etdikləri bölgələrdə xüsusi karantin rejiminin tətbiqindən danışdılar
31/03/2020 [14:19]:
Milli Məclis sədrinin köməkçisi vəzifəsindən azad edildi
31/03/2020 [14:17]:
DİN evdən çıxmamaqla bağlı vətəndaşlara xəbərdarlıq etdi
31/03/2020 [13:44]:
Azərbaycan bu gündən neft hasilatını artırır - RƏQƏMLƏR
31/03/2020 [13:27]:
“Çinlilər durmadan artırlar” - İlbər Ortaylı: Avropa Birliyi dağılacaq...
31/03/2020 [13:22]:
"Qarabağda qondarma “prezident və parlament” seçkilərinin keçirilməsi siyasi əxlaqsızlığın son həddidir"
31/03/2020 [12:52]:
Karantin rejimində evdə necə vaxt keçirməliyik? - Psixoloq açıqladı...
31/03/2020 [12:50]:
İsraildə koronavirusdan ölənlərin sayı 18-ə çatdı, polis sinaqoqlarda reyd keçirdi
31/03/2020 [12:47]:
“Maaşların azaldılmasını Messi təklif etdi” - “Barselona”nın prezidenti
31/03/2020 [12:45]:
Ünvanlı sosial yardım alanların sayı açıqlandı
31/03/2020 [12:43]:
Bakıda karantin qaydalarını pozan yüzlərlə şəxs cəzalandırıldı
31/03/2020 [12:41]:
Müğənni Damla Moskvadan qayıda bilmir - VİDEO
31/03/2020 [12:39]:
Evlərdə repetitorluq xidmətləri qadağan olundu
31/03/2020 [12:38]:
Azərbaycanlı musiqiçi vəfat etdi
31/03/2020 [12:36]:
DİM buraxılış və qəbul imtahanlarını bu vaxta salmalıdır -Ekspertdən təklif
31/03/2020 [12:32]:
Nasistlərin mirası: Nüvə proqramı, Volkswagen avtomobili və "Fanta
31/03/2020 [12:30]:
Rusiyalı mütəxəssis: 2-3 ay ərzində vəziyyət düzələcək
31/03/2020 [12:29]:
İran-Türkiyə sərhədində güclü partlayış - VİDEO
31/03/2020 [12:29]:
Qorxulu AÇIQLAMA - İnsanlar və mədəniyyətlər məhv olacaq
31/03/2020 [12:27]:
Koronavirus günbəgün insan bədənində görün nələr edir? - DİQQƏTLİ OLUN
31/03/2020 [12:26]:
Bakı polisindən xüsusi karantin rejimi ilə bağlı açıqlama
31/03/2020 [12:26]:
Koronavirusa yoluxma və xəstələnmənin gündəliyi...
31/03/2020 [12:24]:
İran XİN Qarabağdakı qondarma "seçkiləri" pisləyib
31/03/2020 [12:17]:
“Payızda koronavirusun ikinci dalğası ilə üz-üzə qala bilərik” – Amerikalı mütəxəssisdən xəbərdarlıq
31/03/2020 [12:11]:
“Koronavirus haqqında hər kəsin bildiyi yanlışdır” – Rus alimdən ilginc iddia
31/03/2020 [12:04]:
Türk xüsusi təyinatlıları Öcalanın yetişdirdiyi  qadın terrorçunu zərərsizləşdirdi…-FOTOLAR
31/03/2020 [12:02]:
Rusiyanın 27 regionu özünü təcrid etdi: “Daxili mühasirə halqası” genişlənir...
31/03/2020 [11:59]:
Türkiyədə koronavirusa görə minlərlə məhkum azadlığa buraxılır
31/03/2020 [11:56]:
Ordu sıralarından tərxis aprelin 20-dən 25-dək həyata keçiriləcək
31/03/2020 [11:55]:
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 31 Mart faciəsi haqqında...
31/03/2020 [11:49]:
Azərbaycan nefti şok həddə - QİYMƏT
31/03/2020 [11:43]:
Uşaqları koronavirusdan necə qorumalı? - HƏKİM RƏYİ + VİDEO
31/03/2020 [11:36]:
Məsafədən tədris prosesi - Reallıqlar və gözləntilər...
31/03/2020 [11:32]:
31 martda doğum gününü keçirməyən Aprel döyüşlərinin Milli Qəhrəmanı - FOTOLAR
31/03/2020 [11:28]:
İlham Əliyev bu ASC-yə vəsait ayırdı - SƏRƏNCAM
31/03/2020 [11:24]:
Karantin rejimini pozan daha üç nəfər məsuliyyətə cəlb olundu - RƏSMİ
31/03/2020 [11:22]:
Ceyhun Bayramov prorektoru işdən çıxardı
31/03/2020 [11:08]:
"Bir vaxtlar etdiyim haqsızlığa görə başda Elçin Quliyev olmaqla bütün haqqı olan generallardan üzr istəyirəm"
31/03/2020 [11:00]:
Vüsal Qasımlı: “Dövlətin dəstək proqramları çərçivəsində kommunal xidmətlərin limiti artırılacaq”
31/03/2020 [10:55]:
Hindistanda qeyri-adi karantin -On dörd gün ağacda qalacaqlar-MARAQLI...
31/03/2020 [10:51]:
Rusiyada koronavirusu dəqiq müəyyən edən test hazırlandı
31/03/2020 [10:49]:
Qubaya qar yağdı - FOTO
31/03/2020 [10:47]:
İlham Əliyev soyqırımı qurbanlarını andı - FOTO
31/03/2020 [10:44]:
“Koronavirus təhlükəsindən yaxa qurtara biləcək insanların əksəriyyəti məhz bu adamlar olacaq”
31/03/2020 [10:42]:
BMT həyəcan təbili çalır: “Dünyada qida ehtiyatı tükənə bilər”
31/03/2020 [10:38]:
Milli Məclis sədrinin köməkçisi vəzifəsindən azad edildi
31/03/2020 [10:36]:
Nyu-Yorkda xəstəxana morqu dörd qat artırıldı -SƏBƏB...
31/03/2020 [10:35]:
Neft bahalaşdı
31/03/2020 [10:24]:
Fransada ölənlərin sayı üç min iyirmi dördə çatdı...
31/03/2020 [08:58]:
ABŞ ordusunda koronavirusdan ilk ölüm hadisəsi qeydə alınıb
31/03/2020 [08:58]:
Taxta “Toyota Land Cruiser” modeli  internet istifadəçilərini heyran qoydu… - VİDEO
31/03/2020 [08:51]:
Polşada ailəsini koronavirusa yoluxdurmaqdan qorxan kişi üç gün maşında yaşadı
31/03/2020 [08:42]:
Yeni karantin qaydaları bu gecədən qüvvəyə mindi – FOTO/VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
06/05/2019 [06:24] - Ədəbiyyat - ( 1692 dəfə baxılıb)

“Ulduz” jurnalının Nəsimi sayı...



 2019-cu ildə Azərbaycan xalqının dünya ədəbi-estetik və fəlsəfi düşüncəsinə bəxş etdiyi böyük şairi, mütəfəkkiri İmadəddin Nəsiminin anadan olmasının 650 illiyi tamam olur. Anadilli ədəbiyyatımızın məzmun və forma-sənətkarlıq xüsusiyyətlərini bütün mahiyyəti və rəngarəngliyi ilə əks etdirən Nəsimi şeirinin yaşı isə əbədidir.

1973-cü ildə Azərbaycan mədəniyyətinin böyük ədəbi simalarından ilk dəfə Nəsiminin 600 illik yubileyi YUNESKO-nun tədbirləri siyahısına daxil edilmiş və beynəlxalq miqyasda qeyd olunmuşdur. Elə həmin tarixdən başlayaraq  Nəsimi irsinin daha əhatəli araşdırılması istiqamətində bəzi addımlar atılmışdır.

Lakin bu gün bu böyük mütəfəkkir şairimizin dünya ədəbiyytaşünaslığının daha çox diqqət mərkəzində olması faktı bizi sevindirsə də, bəzi prinsipial məsələlərə görə həm də kədərləndirir. Yəni, artıq bir çox türkdilli xalqların (xüsusən də türkmən və s.) ədəbiyyatşünaslığında Nəsimişünastək fəaliyyət göstərən alimlər Nəsimini öz ədəbiyyat faktları kimi təbliğ və təlqin edir, bu ideyanı yaymaq üçün kitablar, məqalələr nəşr etdirir.

İ.Nəsiminin Azərbaycan şairi kimi təbliğinin ilk şərtlərindən biri onun ədəbi-fəlsəfi, sufi-hürufi görüşlərini, poeziyasının dil-üslub, sənətkarlıq xüsusiyyətlərini  araşdırmaq və bu mövzuda məqalələr, monoqrafiyalar nəşr etdirmək işidir. Elmi, bədii, publisistik üslubda İ.Nəsimi fenomeni müxtəlif formatlarda, müxtəlif tərəfləri ilə açılmalı, ictimaiyyətin maariflənməsi naminə əhəmiyyətli informasiyalar yayımlanmalıdır.

 

Bu baxımdan “Ulduz” jurnalının İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunmuş  2019-cu il aprel sayı (№4) diqqətimizi çəkdi. Jurnalın tərtibatı, dizaynı, mövzu və məzmun baxımından müxtəlif kateqoriyalarla (İ.Nəsimi Dövlət marağında; Nəsimi obrazı rəssamlıqda; Nəsimi bədii yaradıcılıq faktı kimi; Nəsimi ədəbi-mədəni irsimizin milli sərvətitək;  Nəsimi publisistikada; Nəsimi irsinin ilk tədqiqi tarixi; Nəsimi poeziyası anadilli şeirimizin maksimal imkanları kontekstində; Nəsimi irsinin Şərq və Qərb fəlsəfi düşüncəsində yeri; Ədəbiyyatşünaslığımzın İ.Nəsimi problematikası, İ.Nəsimi yaradıcılığında folklor estetikası və s.)  sistemləşdirilməsi yaradıcı heyətin, xüsusən də baş redaktor Qulu Ağsəsin və filologiya üzrə elmlər doktoru Abid Tahirlinin metodoloji və elmi-nəzəri  yanaşmasındakı profesionallığı göstərdi. İ.Nəsiminin 600 illik yubileyi ərəfəsində çap olunan tədqiqatlardan seçilmiş nümunələr və sonda İ.Nəsimi poeziyasından verilən örnəklər jurnalın kompazisiya quruluşunda epiloq kimi öz sözünü deyir.

Jurnal Azərbaycan Respublikasında 2019-cu ilin “Nəsimi ili” elan  edilməsi haqqında  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 yanvar 2019-cu il tarixli  sərəncamı ilə açılır.

Anar “Şairin hünəri” adlı məqaləsində ilk növbədə  qəhrəman, azadfikirli, mübariz və haqq yolçusu olan Nəsimi şəxsiyyətini dünyanın dar ağacı altında qollarını açıb dayanan şair və mütəfəkkirləri ilə müqayisə edir. Dante, Heyne, Bayron, Puşkin, Lermontov, Şevçenko kimi şairlərin qəhrəman obrazını xatırladır: “Puşkin çarın düz gözlərinin içinə dekabristlərə rəğbətini etiraf edəndə də, Dantes tapançasının lüləsi qarşısında dayananda da qəhrəman idi. Amma onun ən böyük igidliyi otağının sakitliyində qaz lələyilə ağ kağız üzərində yazdıqlarıdır:

Okoвы тяжкие падут,

Темницы рухнут – и свобода.

Все примет радостно у входа,

И братя меч вам отдадут.

Türk zindanlarının əyilməz məhbusu Nazim Hikmət aclıq elan edəndə də igid idi, “Aclığın beşinci günündə” şeirini yazanda da... Anlaşılmazlıq, unutqanlıq, fiziki və mənəvi təklənmə, yalqızlıq -  həqiqi şairin bəxtinə düşənlər  budur. Və bu hələ harasıdır? Axı sözün əsl mənasında canını qurban verənlər də olub, məhbəslər və işgəncələr, sürgün və dar ağacları görənlər də. Avropada və Şərqdə inkvizisiya da olub. Doğrudur, Şərqdə inkvizisiya ayrı cür adlanıb, amma əslində burada da İspaniyada gördüyü işləri görüb. Xaçpərəstlik düşmənləri ilə mübarizə aparan  “müqəddəs inkvizisiyanın”  iş üsulları islam düşmənlərinin qətlinə fitva verən müsəlman divanlarının üsullarıyla əkiz kimi oxşardır. Onların amansızlığı da bir-birinə bənzəyir. Riyakarlığı da”.

Daha sonra Anar hürufilik və sufilik fəlsəfi nəzəriyyəsi fonunda  Nəsimi əqidəsini, poeziya məramnaməsini açır, onu renessans adamı kimi səciyyələndirir. Göstərir ki, dövr Nəsimi misralarında çırpınır və zamana, məkana, yerə-göyə  hökm oxuyan şair özü də suallar içində itib-batır. Əslində “Kimik biz? Nəyik biz? Hardanıq? Dünyaya niyə gəlmişik? Hanı? Hardasan? Nədir? Nə?- suallarının cavabı olan bir şeirin müəllifi özü də suala, müəmmaya çevrilib əfsanələşdi...

Anar daha sonra Nəsimi fenomenallığını sələfləri  (F.Nəimi və b.) və xələfləri (Həqiqi, Nəvai,  Xətai, Kişvəri, Həbibi, Füzuli, Vidadi, Vaqif ) ilə qarşılıqlı müqayisə prinsipi ilə təhlil edir və yazır ki,  kosmik marşrutlar ərəfəsində Nəsimi irsi dünyanın mədəni sərvətləri sırasında insanlığın uzaq dünyalara aparacağı qiymətli ərmağandır.

Lakin məqalənin yazılma tarixi göstərilmədiyi üçün bir məsələ sual olaraq qaldı. Anar məqalənin iki yerində Nəsiminin yaşını “6 əsr”, “600 il” kimi gstərir. Təbii ki, bu rəqəm “650 il”ə əvəz olunmalı idi...

Professor Musa Ələkbərovun “Ədəbi-mədəni irsə, milli sərvətə böyük məhəbbətin parlaq nümunəsi” məqaləsini şairin 650 illik yubileyi ilə əlaqədar respublikada görülən işlərin sistemli şəkildə tərtib edilmiş hesabatı kimi qəbul etmək olar. Müəllif yubiley ili ərzində şairə aid monoqrafiyaların, “Nəsimi-650” elmi-biblioqrafik göstəricisinin, Nəsimi əsərlərinin Azərbaycan və xarici dillərdə nəşri, ali, ümumi, peşə, orta-ixtisas və məktəbdənkənar təhsil müəssisələrində şairin yaradıcılığına həsr olunmuş ədəbi-bədii gecələrin, müsabiqələrin reallaşacağı məsələsini də diqqətə çatdırır.

Jurnalın bu sayı vasitəsi ilə Nəsimi obrazını ədəbiyyatda, musiqidə, rəssamlıqda, heykəltaraşlıqda, kinoda təcəssüm etdirən sənət əsərləri haqqında da ətraflı məlumat alırıq. İ.Hüseynovun “Məşhər” romanı,  H.Seyidbəylinin rejissorluğu ilə çəkilən “Nəsimi” filmi, M.Abdullayevin “Nəsimi” portreti, S.Ələsgərovun Nəsimi qəzəllərinə bəstələdiyi romanslar, C.Cahangirovun “Nəsimi” kantatası,  A.Rzayevin “Nəsimi” simfonik poeması, F.Əmirovun “Nəsimi haqqında dastan” baleti, F.Əlizadənin “Nəsimi” passionu, Qabilin “Nəsimi” poeması  bu ithaflara misal kimi diqqətə çatdırılır.

 Jurnalın üz qabığında xalq rəssamı Arif Hüseynovun “Nəsimi” portreti, son səhifədə isə Nəsimiyə həsr edilmiş sərgisi tərtibat və dizayn estetikasının mükəmməlliyini nümayiş etdirir.

Jurnalda yer alan maraqlı mövzulardan biri “Nəsimi Azərbaycan mühacirət mətbuatında” məqaləsində ifadəsini tapır. Filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Abid Tahirlinin məqaləsində  Nəsimi “Divan”ının Salman Mümtaz tərəfindən 1926-cı ildə ərəb qrafikası ilə çap olunması faktından başlayan tədqiq və təbliğ xronologiyasını izləyirik. 1972-1973-cü illərdə H.Məmmədzadənin, H.Araslının, C.Qəhrəmanovun, M.Quluzadənin, M.Aslanovun  İ.Nəsimi ilə bağlı elmi fəaliyyətinə nəzər salınır.

Məqalənin maraqlı məqamı  dəqiqliklə müşahidə edilən bir məlumatla başlayır. 1926-cı ildə S.Mümtazın nəşr etdirdiyi kitabdan və iki-üç kiçik həcmli yazılardan başqa 1970-ci illərədək (600 illik yubileyə qədər) Azərbaycanda İ.Nəsimi irsi diqqətdən kənarda qalmış olduğu halda Azərbaycan mühacirləri məsələyə daha konseptual yanaşmışdı. “1993-cü ildə dünya şöhrətli türkoloq, istiqlal mücahidi prof. Əhməd Cəfəroğlunun redaktorluğu ilə İstanbulda mədəni sahədə araşdırmalar aparmaq, türk tarixinin hələ aydınlaşmamış nöqtələrini işıqlandırmaq, Azərbaycansevərlərə bu vətəni tanıtmaq məqsədi və qayəsi ilə”  nəşrə başlayan ədəbi-elmi tədqiqatlar məcmuəsi “Azərbaycan yurd bilgisi”nin  11-12-ci nömrələrində M.Şakir adlı müəllifin “Azəri şairi Nəsiminin namına mukayyet” (bağlı-T.A) basılmamış parçalar” adlı məqaləsi dərc edilmişdir. Yazıdan aydın olur ki, müəllif 15 ildən çox bir müddətdə cünklərdən (aşıq şeiri ilə yanaşı,  az da olsa, qəzəl nümunələrinin yazıldığı dəri üzlü dəftərçələr -T.A) topladığı klassik ədəbiyyatın Yunus Əmrə, Niyazi Misri, Aşıq Ömər, Yesari və Haki kimi nümayəndələrinə məxsus nümunələri araşdırmaqla məşğuldur”.

A.Tahirli daha sonra 1949-cu ildə Ankarada yaradılan Azərbaycan Kültür və Dayanışma Dərnəyinin 1952-ci ildən çap olunmağa başlayan “Azərbaycan” jurnalında İ.Nəsimi ilə bağlı çap olunan materiallara diqqəti yönəldir. “”Prof. İsmayıl Hikmət Ərtaylanın (1889-1967) “Nəsimi”, (1958-ci il, №80-81, səh.14-19; 1959-cu il, №82-83, sıh. 13-17; №85. səh.22-25); Yunus Lənkəranlının “Nəsimi” (1369-1417)”, (1987-ci il, №259. səh.53-59) sərlövhəli məqalələri, eləcə də “Nəsimi haqqında konfrans”, (1958-ci il, №80-81, səh. 13-14), “Nəsimi 600. Doğum Yıldönümündə anıldı” (1973-cü il, №208, səh.54) adlı yazıları maraq doğurur: jurnal Nəsimi haqında məqalələrlə kifayətlənməmiş, qüdrətli söz ustasının əsərlərindən də “Nəsimidən” rublikası ilə nümunələr də dərc etmişdir (1973-№208, səh.25). Həyatı və yaradıcılığı ilə Azərbaycana sıx tellərlə bağlı olan prof. İsmayıl Hikmət Ərtaylanın (1933-1934) Azərbaycan ədəbiyatşünaslığı, təhsili qarşısındakı xidmətlərini xüsusilə vurğulamaq və dəyərləndirmək lazımdır: O divan və tənzimat ədəbiyyatı şair və yazıçıları, o cümlədən Azərbaycanın görkəmli ədəbiyyat, elm və dövlət xadimlərindən Şah İsmayıl Xətai, Murtuzaqulu  xan Zəfər; Həsən xan Şamlı haqqında dəyərli monoqrafiya, məqalələr qələmə almışdır”.

T.Abidli daha sonra həm İ.Hikmətin, həm də Y.Lənkəranlının Nəsimi ilə bağlı araşdırmasındakı vacib məqamları göstərir.

Professor Paşa Əlioğlunun “Nəsimi yaradıcılığının tədqiqi tarixi barədə” məqaləsində Orta əsrlər mənbələri, təzkirələri xatırladılır. Ərəb tarixşilərindən İbn Hacər əl-Əsqəlani (XV) Əbuzər Əhməd əl-Hələbi (XV), Şəmsəddin Səxavi (XV), İbn əl-İmad əl-Hənbəli XVII), osmanlı müəlliflərindən Həsən bəy Rumlu (XV), Lətifi (XVI), Bəyani (XVI) və başqqalarının tədqiqatlarını sadalayır. Nəsiminin ölümündən 23 il sonra, 1440-cı ildə Ömər ibn Məzidin tərtib etdiyi “Məcmuatun-nəzair” adlı nəzirələr toplusundan Nəsiminin Anadolu bölgəsində məşhur olduğu faktını yazır. Eyni zamanda F.Köçərlinin “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabında Nəsiminin adının yanlış olaraq XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış şirvanlı şairlər sırasında çəkilməsi də vurğulanır. Y.V.Çəmənzəminlinin, S.Mümtazın, C.Qəhrəmanovun, Ə.Səfərlinin, Q.Paşayevin tədqiqatları ilə yanaşı 1990-cı illərdə H.Ayanın Nəsimi divanına həsr edilmiş araşdırması da  əhəmiyyətli fakt kimi qeyd olunur.  Nəsiminin anadilli divanının ilk dəfə Türkiyədə 1844, 1869 və 1880-cı ildə işıq üzü görməsi faktı Azərbaycanda 1970-ci illərdə bu sahədə görülən işlərlə müqayisəli şəkildə əks edilir. Nəsiminin 600 illik yubileyi dövründə C.Qəhrəmanovun irimiqyaslı fəaliyyətinə nəzər salınır və s. Türkiyə alimlərindən F.Köpürlü, M.Şakir, Ə.Gölpınalı, İ.Oqun, C.Öztelli, K.Kürkçüoğlu, Ö.Şenödeyicinin də adı dəyərli tədqiqatçılar sırasında çəkilir. Avropa alimlərindən isə H.Purqştall, Gibb, N.Ritter, K.Hüart, F.Babiger, E.Braun, A.Bombaçı, və başqalarının Nəsimi  irsi, həyatı və ictimai-siyasi mühiti ilə bağlı,  Professor Zümrüd Quluzadənin Nəsimi fəlsəfəsi, Ə.Dəmirçizadə, V.Aslanov, T.Hacıyev, S.Əlizadə, Y.Seyidov, E.Əlibəyzadə kimi alimlərin isə Nəsimi şeirinin dili haqqındakı məqalə və kitabları barədə bəhs olunur.

P.Əlioğlu həm də müasir ədəbiyyatşünaslıqda bütün elmi araşdırmalarını İ.Nəsimiyə həsr etmiş  filologiya üzrə fəlsəfə doktoru S.Şıxıyevanın maraqlı tədqiqatlarını xatırlatmış və onun yeni monoqrafiyasının yaxın zamanlarda işıq üzü görməsini bildirmişdir.

Sonrakı səhifələrdə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qüdsiyyə Qəmbərovanın “Azərbaycan ədəbi dilinin inkişafında Nəsiminin rolu və yeri” məqaləsi böyük şairin dili ilə bağlı maraqlı detalları incələyir.  Göstərilir ki, Azərbaycan ədəbi dilinin tarixini özündə aydın şəkildə əks etdirən Nəsiminin dili xalq dilinə məxsus söz və ya ifadələrin zəngin, rəngarəng və orijinal formaları ilə diqqəti cəlb edir, onun zəngin ədəbi irsi həm də fraziologizmlərlə dolğun dil palitrası yaradır.

Qüdsiyyə Qəmbərova bu nəzəri fikirləri şeir mətnlərinə tətbiq edərək əsaslandırır və şairin bir çox misralarını dil baxımından təhlil edir.

Filologiya üzrə elmlər doktoru Rahid Uluselin “İmadəddin Nəsimi və Nikolay Kuzanlı” məqaləsi isə Nəsimi şəxsiyyətinə və yaradıcılığına                            fərqli ampluadan baxış assosasiyası yaratdı.

Xristian katolik ruhanisi Nikolay Kuzanlı (XV əsr) ilə İ.Nəsimi müqayisəsində aydın məsələdir ki, ilk növbədə dünyanın fəlsəfi dərki, dinə maksimal dünyagörüş kontekstində baxış erudisiyası ekvivalentliyi diqqəti cəlb edir. R.Ulusel Nəsimidən sonra tanınmış (Nəsimi edam ediləndə Kuzanlının 16 yaşı varmış) N.Kuzanlını xristian dinində islahatlar uğrunda mübarizə aparan təfəkkür sahibi kimi təqdim etməmişdən Şərq mütəfəkkiri İ.Nəsimi panteizminin tezislərini açıqlayır. Vəhdəti-vücud konsepsiyası elmi-fəlsəfi-dini və Nəsimi poeziyasında həm də poetik rakurslardan izah edilir. Allah-Kainat-İnsan vəhdətinə rasianalist baxış nəzəriyyəsi hər iki qütbdə (Şərq-Qərb; Xristian-İslam; İ.Nəsimi-N.Kuzanlı) eyni obyektiv meyarlarla təhlil edilir.

R.Ulusel  göstərir ki, “Ənəlhəqq” – bəyanı Allahla İnsan arasında yerlə göy arasındakı qədər uzaqlıq təsəvvürü yaradanlar üçün qorxulu oldu. Bütün uzaqlıqlar, bütün ayrılıqlar ortaq məxrəcə gətirildi, bu uzaqlıq Allahdan qığılcım kimi qopmuş insana qədər qısaldı.

Ey Nəsimi, sən degilsən, cümlə oldur, cümlə ol

Ol kim, aydır bu zəminü- asimanın  nuriyəm!

Həq gördü vü Həq ded, Nəsimi nə desin kim...

“Dünya insana yığılır, yığılır, nüvələşir, cövhərləşir, cilalanır və tam, mütləq kamilliyində, əlçatmaz heyrətinin zilində birdən daşaraq özünü həm Vəhdəttək, həm də sayrışan moduslarında saçır.

Xristian ilahiyyatçısı Nikolay Kuzanlının vəhdət fəlsəfəsi dünyanın məhz intibah dərki modelində həmin fəlsəfənin Nəsimisi ilə tutaşır...”

Məqalədə dünya haqqında Nəsiminin fəlsəfi  misraları, N.Kuzanlı aforizmləri ilə paralel şəkildə diqqətə çatdırılır. Bu cür yanaşma -  Azərbaycan klassikini onun müasiri,  ən yaxın zamanda yaşamış əqidədaşı ilə müqayisəli şəkildə təqdim etmək metofologiyası yəqin ki, ilk təşəbbüsdür. “Ulduz” jurnalının Nəsimiyə həsr edilmiş nömrəsində Rahid Uluselin bir ədəbiyyatşünas və fəlsəfi fikir üfüqlərini elmi üslub kontekstində mətnin üzünə açan modern düşüncə sahibi kimi yeniliyi gələcək tədqiqatlar üçün də örnəkdir. Onun məqaləsinin ideyası mesaj verir ki, Nəsimi tək Şərq və İslam qapalılığında deyil, Qərb fəlsəfi-estetik və ədəbi-bədii, dini görüşləri fonunda da tədqiq və təhlil olunmalıdır. Nəsimi fövqə qalxmalı, bəşəri ideyalar meyarında dünya ədəbiyyatına, elmi-mədəni düşüncə arenasına çatdırılmalıdır.

Professor Gülşən Əliyeva-Kəngərlinin “Poetik fəlsəfənin Nəsimi mərhələsi” məqaləsi Nəsiminin-

Canımın, cana, vüsalın can içində canıdır,

Cana canü cana canü həm cananıdır - beytinin təhlili ilə başlayır. Daha çox şeir parçaları əsasında Nəsimi fəlsəfəsini bədii mətn kontekstində açmağa çalışan müəllif əsasən “can”, “canan”, “cahan” anlayışlarını klassik ədəbiyyatşünaslıq nümayəndələrindən (Əkrəm Cəfər və başqaları)  sitatlar əsasında sufizm-hürufizm müstəvisində təhlil edir. İ.Nəsiminin sufi görüşləri onun sələfləri və xələfləri ilə müqayisəli şəkildə açılır.

Jurnalda yer alan irihəcmli məqalələrdən biri də mənimdir. “Ədəbiyyatşünaslığın klassik irs problemi: İmadəddin Nəsimi” adlanan məqalədə bir çox klassiklərimiz kimi İ.Nəsiminin də sovet ədəbiyyatşünaslığı metodologiyası ilə tədrisi, təhlili məsələlərinə münasibət bildirmiş və konkret faktlar əsasında bu gün dünyaya lazımi şəkildə tanıdılmayan klassiklərimizə etinasız münasibət problemini qaldırmışam.

Bu nömrənin fərqli və maraqlı cəhətlərindən biri də Nəsiminin 600 illiyi qarşısında “Ulduz” jurnalında 50 il öncə çap olunan materiallara da nəzər salınmasıdır. O illərdə nəşr edilən məqalələrdən seçmələr təkrar çap olunaraq xatırladılır.

AMEA-nın müxbir üzvü Kamran Əliyevin “Nəsimi yaradıcılığında folklorizmlər” məqaləsi vasitəsilə Nəsimi poeziyasındakı əfsanəvi obrazlar və süjetlər, xalq mərasimləri, adət-ənənə şəklini almıış oyunlar, xalq deyimləri və s. bu kimi xalq yaradıcılığı elementlərinə diqqət yönəldilir.  Məcnun, Fərhad kimi dillər dastanı olmuş aşiqlərlə bağlı misralar, Simurq quşu əfsanəsinin Nəsimi şeirində ifadəsi incə detallarla izah edilir.

Sənin eşqində, ey Leylisifətli,

Ki, Məcnun olmuşam aləmdə məşhur.

...

Gəlmişəm didarına ta canımı qurban еdəm,

Еy dodağı, cani-Şirin, gör nə Fərhad olmuşam.

“Hətta maraqlıdır ki, yel Novruz bayramının atributu kimi  Nəsimi şeirində müəyyən vasitəyə çevrilmişdir.

Sən Nəsimi razini, ey dan yeli, yarə yetir
Kim anın halı pərişan, biqərar oldu yenə”

Və nəhayət jurnal İ.Nəsimi sözü ilə tamamlanır. “Sındır qəfəsi tazə gülüstan tələb eylə!” başlığı altında seçmələri neçənci dəfəsə oxuyuruq...

Nəsimi yaradıcılığı, Nəsimi şəxsiyyəti haqqında bu sayda oxuduqlarımız təkcə bilgimizi artırmır, həm də bu möhtəşəm irs haqqında daha fundamental layihələr, daha maarifləndirici işlər görmək üçün ideya qapıları açır.

İnanırıq ki, “Ulduz” jurnalının bu cür layihələri davamlı və sistemli olacaq. Bu uğurlu işə görə “Ulduz” jurnalının yaradıcı heyətini təbrik edir və gələcək fəaliyyətlərində uğur arzulayıram.

 

İradə Musayeva

06.05.2019

 

 

Koronavirusdan qorxan gənc qadın intihar etdi - DƏHŞƏT...
Sobçak da karonavirusa yoluxdu...
Qisası qiyamətə saxlamaq olmaz...
Məsafədən tədris prosesi - Reallıqlar və gözləntilər...
Ərini dəlicəsinə sevən Valentina çəkinə-çəkinə doktor Ədilənin qulağına pıçıldamışdı...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Gündəm
“Nəvələrimlə eyvana çıxıb  həkimlərimizə, polislərimizə “alqış” deyirəm...”
Dünya
Tramp: “Koronavirusla mübarizədə qarşıda çətin otuz günümüz var...”
Gündəm
“Çinlilər durmadan artırlar” - İlbər Ortaylı: Avropa Birliyi dağılacaq...
Cəmiyyət
"Bir vaxtlar etdiyim haqsızlığa görə başda Elçin Quliyev olmaqla bütün haqqı olan generallardan üzr istəyirəm"
Dünya
Hindistanda qeyri-adi karantin -On dörd gün ağacda qalacaqlar-MARAQLI...
Yazar
İlham İsmayıl
Sabah qarabağlılar qalib gələcək, yoxsa irəvanlılar?
Oqtay Qorçu
Koronavirusun siyasi coğrafiyası...
Şahin Quliyev
Qaz və işıq limitinin ləğvinə ehtiyac var
Sultan Laçın
“Pulunu al – evdə qal!."
Həftənin ən çox oxunanları
Rus yazıçıdan sensasion iddia - virus yoxdur, bu, xüsusi əməliyyatdır, məqsəd…
"Elə insanlar var ki, 1-2 gün işləməyəndə evlərinə ərzaq ala bilmirlər, ona görə də..."
Azərbaycanda şok hadisə: yadplanetlilər 69 yaşlı kişini eyvandan götürüb apardı - VİDEO
Koronavirusdan ölən Diləyin sosial media paylaşımı təhlükəni gözlər önünə sərdi - FOTOLAR
Koronavirusa görə Azərbaycan vətəndaşlarına pul veriləcəkmi?
Orqazm koronavirusun qarşısını alan bir vasitə adlandırıldı - "SEKSİN ANTİVİRUS EFFEKTİ..."
"Mənim kim olduğumu bilirsiniz, tanıyırsınız" - Mübariz Mənsimovdan Ərdoğana müraciət...
Türk professor: “Virusa hamı yoluxacaq”
Cazibədar aparıcı: "Bəzi məmurlar mənə seks hədəfi kimi baxır"
"Çox qısa bir zamanda yaramaz erməni snayperi düz alnından vuruldu..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: [email protected]ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247