Xəbər lenti
05/08/2020 [20:54]:
Plastik əməliyyat zamanı dünyasını dəyişdi, bir il sonra səbəbkar həkim də stressdən öldü...
05/08/2020 [20:47]:
Azərbaycan Livana 1 milyon ABŞ dolları maliyyə yardımı göstərəcək
05/08/2020 [20:44]:
Azərbaycanda hüquqi şəxslərə və fərdi sahibkarlara icarə haqqı ilə bağlı güzəşt edildi - QƏRAR
05/08/2020 [20:25]:
Dəhşətli partlayış toy gününə təsadüf etdi: Bəylə gəlinin qaçma görüntüləri - VİDEO
05/08/2020 [20:24]:
Haaqada Xocalı abidəsi daha münasib yerə köçürülüb
05/08/2020 [20:19]:
Nadir şah Əfşarın Azərbaycanın xristian əhalisi ilə münasibətlərinə dair kitab nəşr olunub
05/08/2020 [20:14]:
“Nə tez məni xalq düşməni etdiniz?”- Elnarə Xəlilova
05/08/2020 [20:12]:
Şəbnəm dəbdəbəli villasını Könül Kərimovaya satıb?
05/08/2020 [20:10]:
QHT Şurası 7 qrant müsabiqəsinin nəticələrini elan etdi
05/08/2020 [20:08]:
Mingəçevir su anbarında daşlaşmış ağac parçası tapılıb - FOTO
05/08/2020 [20:06]:
Ədalət Vəliyev Azərbaycan Xalq Demokratik Partiyasının sədri Rafiq Turabxanoğlu ilə görüşüb
05/08/2020 [20:05]:
«Atılan addımlar ölkə iqtisadiyyatının möhkəm təmələ söykəndiyini əminliklə söyləməyə əsas verir"
05/08/2020 [20:02]:
Ermənistan xarici telekanalların yayımını məhdudlaşdırır
05/08/2020 [19:59]:
Beynəlxalq Qarabağ Forumu müharibə çağrışı ilə Prezidentə müraciət etdi
05/08/2020 [19:54]:
Milli Məclisin sabahkı iclasının gündəliyi açıqlanıb
05/08/2020 [19:52]:
Bakıda qan donduran cinayət: Ata körpəsinin boğazını kəsdi, sonra intihar etdi
05/08/2020 [19:50]:
Somalidə hərbi hissəyə hücum: 6 hərbçi ölüb, çoxlu sayda əsgər yaralanıb
05/08/2020 [19:48]:
Beyrutdakı partlayışdan sonra 70 metr diametrində krater əmələ gəlib - FOTO
05/08/2020 [19:47]:
Şəhid ailələri və Qarabağ müharibəsi əlillərinə 109 mənzil verilib
05/08/2020 [19:44]:
Müdafiə Nazirliyi müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət keçmək istəyənlərə müraciət edib
05/08/2020 [19:43]:
Bakıda masaj salonunun fəaliyyəti dayandırıldı, sahibi və işçiləri cərimələndi
05/08/2020 [19:29]:
Polad Həşimovun adı bu küçəyə verildi - FOTO
05/08/2020 [19:01]:
Azərbaycanda benzin bahalaşdı - FOTO
05/08/2020 [18:37]:
Baş nazirin iqamətgahı BƏRBAD HALA DÜŞDÜ...- FOTO
05/08/2020 [18:35]:
“Ədəbiyyat da, incəsənət də qəhrəmanlarımızla bağlı öz sözünü deməlidir”
05/08/2020 [18:30]:
Arda Turan "Qalatasaray"a qayıtdı
05/08/2020 [18:24]:
“Amerika vətəndaşıyam, orada evim var” – Yaqub Zurufçu
05/08/2020 [18:22]:
Azərbaycanda karantin rejiminin pozulmasına görə 45 nəfər həbs olunub
05/08/2020 [17:55]:
Ukrayna MDB-nin daha bir sazişindən çıxıb
05/08/2020 [17:52]:
Baş Prokurorluğun idarəsində struktur dəyişiklikləri aparılıb, yeni şöbələr yaradılıb
05/08/2020 [17:51]:
Maskotlar vətəndaşları məlumatlandıracaq - FOTO
05/08/2020 [17:47]:
İranda müxalifət nümayəndəsi edam olunub
05/08/2020 [17:44]:
“Əlbəttə, karantin rejiminin yumşaldılması bizim arzumuzdur...”
05/08/2020 [17:35]:
Koronavirus payızda daha təhlükəli ola bilər - Ramin Bayramlı
05/08/2020 [17:32]:
Beyrut bu silahla vuruldu? – Şok video
05/08/2020 [17:30]:
Dövlət qulluğuna müsahibə elan edilib
05/08/2020 [17:26]:
“TurAz Qartalı - 2020” təlimlərinə döyüş helikopterləri də cəlb edilib - VİDEO
05/08/2020 [17:24]:
Beyrutu dağıdan partlayıcı maddə rus gəmisindən boşaldılıbmış
05/08/2020 [16:50]:
Deputatlar İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişikliyi TƏSDİQLƏDİ
05/08/2020 [16:47]:
Livanda dünyanı silkələyən partlayış - yeni siyasi böhran
05/08/2020 [16:43]:
"İran Türkiyəyə qarşı sağlam və dürüst siyasət yürüdərsə..."
05/08/2020 [16:39]:
Xüsusi karantin rejim qaydalarını pozanlar cərimələndilər - FOTO
05/08/2020 [16:32]:
"Məmurlar yaxşı edib sizin pulunuzu yeyir” - Nadir Qafarzadə
05/08/2020 [16:28]:
Emmanuel Makron Livana səfər edəcək
05/08/2020 [16:24]:
“O, həm təbabətin, həm də ədəbiyyatın vicdanı idi...”
05/08/2020 [16:23]:
"Daxili işlər orqanları ilə birgə keçmiş illərdən bağlı qalmış 241 cinayətin açılması təmin edilmiş..."
05/08/2020 [16:16]:
“Pik saatlarda avtobusların sayı maksimuma çatdırılmalıdır”
05/08/2020 [16:12]:
Azərbaycanda son sutkada 492 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 193 nəfər yoluxub, 3 nəfər vəfat edib
05/08/2020 [16:09]:
Prokurorluqda özünüidarəetmə funksiyasını yerinə yetirən ad hoc qurumlar yaradılıb
05/08/2020 [16:07]:
Bakıda onlayn yolla narkotik vasitələrin alqı-satqısını həyata keçirən şəxs saxlanılıb
05/08/2020 [16:04]:
Partlayan amonium nitrat deyil – Sabiq kəşfiyyatçı
05/08/2020 [16:02]:
Sabah Milli Məclisin növbəti iclası keçiriləcək
05/08/2020 [15:59]:
Təhsil Nazirliyindən yeni tədris ilinin başlaması ilə bağlı AÇIQLAMA
05/08/2020 [15:58]:
Baş Prokurorluqda “İşin Təşkili Qaydaları” təsdiq olundu, 100-dən artıq əmr ləğv edildi
05/08/2020 [15:51]:
Prezident İlham Əliyev Livan Prezidentinə başsağlığı verib
05/08/2020 [15:44]:
TƏBİB sədri koronavirusdan vəfat edənlərin yaş göstəricisini açıqlayıb
05/08/2020 [15:43]:
Azərbaycan-Türkiyə birgə genişmiqyaslı taktiki təlimlərin növbəti mərhələsi icra olunub - VİDEO
05/08/2020 [15:41]:
"Biz 600 min şəxsə 190 manatın verilməsini nəzərdə tutmuşuq, ancaq imkansız vətəndaş sayı daha çoxdur"
05/08/2020 [15:37]:
Mərhum jurnalistin istifadə etdiyi mobil telefonu "Yeni klinika"da yoxa çıxdı - Ailəsindən etiraz...
05/08/2020 [15:33]:
"Bəzi hallarda hətta fiziki təzyiq də edirlər ki, qadın alimentdən imtina etsin..."
05/08/2020 [15:13]:
"Səhvim bir də o olub ki, qəbul etdiyimiz bəzi qərarlar yerlərdə həyata keçirilməyib..."
05/08/2020 [15:08]:
Ailə qurmağa hazırlaşırdılar, yan yana dəfn olundular - DƏHŞƏT...
05/08/2020 [15:05]:
Xalq artistindən etiraf: “Rus qadından övladım olub”
05/08/2020 [15:05]:
Gəncədə karantin rejimi qaydalarını pozan çayxanalar aşkarlanıb - FOTO
05/08/2020 [15:03]:
Fərəc Quliyevin müsahibəsi Türkiyə mətbuatında
05/08/2020 [14:54]:
Aşıq Ədalətin həkim gəlininə töhmət verildi - RƏSMİ
05/08/2020 [14:53]:
27 prokurorluq işçisi ilk dəfə prokuror vəzifəsinə təyin olunub
05/08/2020 [14:51]:
Mərhum generalın oğluna yüksək vəzifə verilib? - Rəsmi
05/08/2020 [14:50]:
Dəhşətli partlayış yeni evlənən cütlükdən də yan keçmədi - VİDEO
05/08/2020 [14:50]:
Kamran Əliyev: “Son üç ayda 703 əmr imzalanıb, 114 nəfər rəhbər vəzifələrə təyin olunub”
05/08/2020 [14:46]:
Bakıda dayə xidməti təklif edən şirkət müştərini aldadıb 300 manatını aldı...
05/08/2020 [14:35]:
Nuran Abdullayevin 4 ay əvvəl koronavirusla bağlı dediyi elmi tədqiqatlar təsdiqlənir...
05/08/2020 [14:24]:
Sahil Babayev: “Bu il əhaliyə ödənişlər ötən illə müqayisədə 450 milyon manat artıq olub”
05/08/2020 [14:21]:
"Firuzə İbadova kimi korifey hətta ac da qalsa, bunu abırına, ismətinə sığışdırıb etməz"
05/08/2020 [14:20]:
Ayin oxuyan keşiş qorxaraq belə qaçdı QORXUNC... + VİDEO
05/08/2020 [14:15]:
SMS icazənin ləğvindən sonra Bakı - VİDEOREPORTAJ
05/08/2020 [14:12]:
Ədalət Vəliyev generalla görüşüb, ordudakı vəziyyət müzakirə edilib
05/08/2020 [14:10]:
Digər şəxslərin sağlamlığını təhlükə qarşısında qoyan şəxslər məsuliyyətə cəlb ediliblər
05/08/2020 [14:10]:
Baş Prokurorluqda yeni dəyişikliklər oldu - Bəzi idarə və şöbələr ləğv edildi
05/08/2020 [14:08]:
Qoşunlarda yay tədris dövrü başlayıb - FOTO
Bütün arxiv bir sırada
08/05/2018 [11:25] - Ədəbiyyat - ( 3210 dəfə baxılıb)

Salam Sarvanın absurd şeirləri – II hissə



Əvvəli burda - http://www.moderator.az/news/223800.html


Məqalənin əvvəlində Salam Sarvanın absurdizm nəzəriyyəsinə əsaslanan şeirlərindən danışmışdım.  Absurdizm “inkar”, “təzad”  məhdudluğunda deyil. Bu poeziyada əksliklər, inanılmazlıqlar adi intonasiya ilə ifadə edilir. Dünyanın, eləcə də insanın bu dünyadakı bayağı, karikaturalaşmış həyatının cəfəngiyat olduğuna parodiya şeirlər yazılır. Və həmin insanın azadlıq, sevgi, vətən, tarix, cəmiyyət, təbiət haqqındakı düşüncə, təxəyyül və təsəvvürləri isə sanki yoxluqdan yoxluğa yol gedir. 

Onun poetik xəyalları sevgini yerə enməyə qoymur, ən uzağı yuxulara yol tapa bilər. Yuxular isə ən ilğımlı illüziyalardan, ən dərin xəyallardan da uzaqda, əlçatmazlıqdadır. Və qəribə bir tərslik olur belə sevgilərdə:

Heyif ki, gec bildilər:

heç vaxt yanaşı yatmayacaqmış

bir-birini yuxuda görənlər.

Yenə də, ya qəribə bir tərslik, ya da qəribə tapıntı... Sevgi hər yerdə, hər canlıda, hər varlıqda olurmuş. Bir bədəndə kişi və qadın mehrinin, məhəbbətinin qarşılaşması, üz-üzə, göz-gözə dayanması bədən üzvlərinin ünsiyyəti ilə “kəşf” edilir.

Gözlərinin bir-birinə məhəbbətlə baxdığını,

barmaqlarının bir-birinə ehtirasla sarıldığını,

ayaqlarının bir-birinin üstündə

məmnunluqla uzandığını görürəm.

 

Yəni qəribədi dünyanın işi:

hər bədənin simmetriyasında iki nəfər var-

biri qadın, biri kişi.

“Köhnəlmişəm”- deyəndə adamı təəccüb bürüyür. Insan necə köhnələ bilər? Bu kəlmənin açmasını təmirsiz, uçub-tökülən bir otağın mənzərəsi ilə ekvivalentləşdirir. Bu xaraba ev şəkli onun  iç dünyasının təlatümlü ifadəsi kimi divara mıxlanır sanki... “İçimdə xaraba bir ev var”. Suvağı sökülüb-tökülmüş bu evin təsvirində bircə detal-“siqaret tüstüsü” bu ev sahibinin dərddən “köhnəlməsini” andırır.

Köhnəlmişəm.

Otağımda tavanın suvağı sökülüb.

Döşəmənin boyası tökülüb,

divar kağızı siqaret tüstüsündən saralıb...

Şeirin ikinci parçası isə tam fərqli bir dünya, fərqli ovqat sahibinin sonsuzluğa yol alan xəyalları  haqqında danışır. Uçuq daxmanın xarabalıqları altından sürünüb çıxan adam inanılmaz güclə yenilənmə, təzələnmə, yenidən doğma, dirilmə  məqamına çatdırır özünü. Burda artıq döşəmə-tavan, qapı-divar sıxıntısından əlamət yoxdur. Göylərə, yerlərə, dənizlərə meydan oxuyan, onların görünüşünü belə dəyişə bilən adamın halında möhtəşəmlik müşahidə edirik. Absurd vəziyyət mənzərəsi, bütün hallarda yenə bir insan psixologiyasının, düşüncə və ovqatının əksi, astar tərəfi, tərsi kimi diqqət mərkəzinə gətirilir.    

                 Amma bu il göylərin rəngini, dənizlərin səsini,

                 dağların örtüyünü dəyişmək istəyirəm.

                 Sonra səni qonaq çağırmaq,

                  səninlə bu yenilikdə görüşmək istəyirəm.

            Bəzi şeirlərdə görürük ki, köhnə məktublarda yazılan sözlər, etiraf edilən hiss və duyğular da köhnəlirmiş: “Sənin “sevirəm” yazdığın o məktub da köhnəlir: burda bir varaq saralır, varaqda bir söz solur”...

 “Çıxılmazlıq” şeirinin adamı isə yenə içindən yerə yıxılır. Yenə “uçmuş bir bina” özündən bezən, usanan, düşüncələrində belə sökülüb-tökülən insanın proobrazı kimi qarşımızda kədərli tablo yaradır. “Uçmuş bir binanın altında qalmışam” – deyir. Adamlara hay salmaq lazımdırmı?  Amma o qorxur ki, burda gəlib tapacaqlar onu. Tənhalıq xarabasının qəbristanlıq dincliyini, zirzəmi hüzurunu pozacaqlar... Təkcə  ideyada yox, hətta ayrı-ayrı misralardakı yan-yana dayanmış sözlərin də semantikasında absurdluq görürük. Necə ki, eyni misrada deyir: boşam, doluyam...   Və yenə qəribə, absurd bir giley eşidirik: “Həyatımıza o qədər adam yığırıq ki, indi onların əlindən tənhalığa çəkilmək də olmur”.

     Uçmuş bir binanın altında qalmışam.

     Bir azdan tapacaqlar məni.

     Hələliksə boşam, doluyam,

     qəbristanlıq kimi daşlıyam,

     saat kimi qumluyam,

     zirzəmi kimi suluyam.

 

     Bir azdan tapacaqlar məni...

     Axx, həyatımıza o qədər adam yığırıq ki,

     indi onların əlindən

     tənhalığa çəkilmək də olmur.

       İntihar edənlərin arxasınca göz yaşı axıdırıq. Amma eyvandan özünü atanlar, qatar altına düşənlər də, sən demə, hansısa göydə sürətlə axıb keçən ulduzların  arxasınca sevinərək uçurmuş. Göyə baxıb yerə doğru uçmaq...  Bu absurdluq deyilmi?

    İntihar qərarına gəlib

    eyvanda dayanmış bu qadın

    özünü atmaq istəyir

   göydə sürətlə axıb keçən bir ulduzun altına.

İntiharların da yarışması, “yerə ən tez çataraq qalib olanı” varmış:

     Qorxmağa dəyməz.

     Hündürlükdən atılmaqla

     intihar edənlərin yarışında

   yerə ən tez çatan da qalibdii.

       Salamın şeirində zədələnmiş qürurun, sındırılmış iradələrin, xəyalları güllələnmiş, ümidləri heçliyə ünvanlanmış insanların  taleyini alın yazısı kimi  oxuyuruq. Bu cür ümumiləşdirilmiş tipiklik bircə şeir assosasiyası yaradır bəzən. Elə bilirsən ki, Salam bu dünyaya cəmi bircə şeir yazmaq üçün gəlib. Lakin o bircə şeirdə bütün bəşəriyyətin ruhuna, hissinə, düşüncəsinə tanış olan o qədər doğma yaşantı cizgiləri var ki, o bircə şeirdən  özün də onlarla şeir çıxara bilərsən.

 Hər şairin özünəməxsus şeir leksikası, şeir lüğəti var. Bəzində sevinc, ümid, fərəh yansıdan al-əlvan kəlmələr olduğu halda,  bəzində  “xoşbəxtlik” sözünün belə “bədbəxtlik” kimi səsləndiyi kədərli lüğət olur.   Salamın şeir lüğətində “qırıntılar”, “dib”, “intihar”, “qərarsızlıq”, “aldanış”, “uçub-tökülmək”, “həbsxana”, “təkadamlıq xaraba”, “kilid-kilid”, “dar ağacı”, “enmə” və s. bu kimi ifadələrin çox vaxt şeir başlığıtək qabağa çıxması da həmin poeziyanın ədəbi portretini, obrazını səciyyələndirir. Yuxarıda onun sözdən “xəsisliklə” istifadə etmə ustalığından danışmışdım. Bu “xəsislik” bütün bəndlərdə, misralarda gözə çarpır. “Qırıntılar” şeirində bircə ifadənin (“qırıntı”) doğurduğu kədərli partlayış minlərlə ruhu sarsıda bilir.  Bir kişinin qan analizi zamanı  tibb bacısının salıb sındırdığı bapbalaca bir şüşənin üstündəki mənfi cavab xəbərli qanın dağılması bir talenin yerlə yeksan olması bəyanatı kimi qulaqlarda cingildəyir. Qırıntılar təkcə yerə yox, taleyə, bəxtə də səpələnə bilir. Qırıntılarla dolu bir ömrü yamamağa isə gücün çatmır və barışırsan tibb bacısının əlindən düşüb sınmış şüşə qırıntılarının üstündə ürəyini qana döndərən qan analizinin pis cavabı ilə...

    Diksinərsən qanından

    analiz verdiyin yerdəcə.

 

    Diksinərsən bir damcı qanın yayıldığı şüşə

   parçası

   tibb bacısının əlindən yerə düşüb sınanda.

 

   Diksinərsən

   sınmış şüşə qırıntıları və sındırılmış kişi qırıntıları

   tapılanda qanında.

 

   Sonra tapançandan atəş açarsan iki dəfə:

   birini havaya – xəbərdarlıq atəşi,

   birini gicgahına.

Salamın poeziyasında Füzuli şeirindəki  qədər mücərrəd, təsəvvürə belə  gəlməyən xəyali aləmdə qəribə arzularla yaşayan, bəlkə də yaşamaq xatirinə arzular uyduran  insanları bəzən yadplanetlilərtək qəbul edirik.  Bu qəhrəmanların zahiri portretini heç kim cıza bilməz. Məsələn, sima, göz-qaş və s. bu kimi realistik detalları axtarmaq əbəsdir. Burda tərz  arzu olunmayan arzular,  reallaşması mümkün olmayan istəklər, gedilməyən yollar, göndərilməyən məktublar, gəlib çıxmayan xoşbəxtliklərin yolunu bir az da qəlizləşdirməkdən ibarətdir. Tərz həm də diksindirici təkliflər şeir kimi poetik suala çevriləndə aydın görünür:

Nəyi gözləyirsən, övlad?

Anan ki belə gözəl ağı deyə bilir,

niyə ölmürsən?

Salam bütün şeirlərini eyni üslubla təqdim etmir. Birində sual intonasiyası, birində qınaq, birində etiraz, birində dialoji nitq polemikası və s. bu kimi fərqliliklərlə bizi hər səhifədə yeni  şeir havası ilə təzələyəyir. Bəzən də çox kiçik şeirdə böyük suallar buraxır bizə. Məsələn, aşağıdakı misraları oxuyarkən,  “yox olan dostlar, ölənsə özüdürmü?” – deyə düşünürük.

Dostlar bir-bir çıxıb gedir:

donub gedir, buxarlanıb gedir, əriyib gedir...

 

Udduğum havada uçub gedir,

içdiyim suda üzüb gedir,

basdırıldığım torpaqda yeriyib gedir.

Salamın aforizmləşmiş misraları həmişə  təəccübləndirir:

Bir açar da düşməz aça qapımı,

amma bağlamağa hər kilid düşür.

...

Səni bir yol gördüyüm bir yuxunu yozmağa

həsr elədim ömrümün qalanını, yatmadım.

...

Sən mənim yolayrıcımdın:

səndən yüz yana döndüm.

...

Bu gün vaxtım yoxdur, bu gün ölürəm.

...

Ta çalma qəmgin havalar

qəmi oynatmaz, ay uşaq.

Adam göz yaşı içində

gəmi oynatmaz, ay uşaq.

...

Yaman tez böyüdüm pis xəbər kimi.

...

Özünü ölümdən qoruyur hamı,

hamı özün səndən qoruyur, Allah.

...

Sən mənə dözməyi öyrətdin, sağ ol,

savabdı, Allah da razı olacaq.

O dözüm yolunu gözləməyə yox,

səni unutmağa lazım olacaq.

...

Bir gün durub axtararsan,

tapa bilməzsən sən məni.

Atanda bir baxaydın da

haraya atmısan məni.

...

Öldün, bir başdaşı qoydular sənə,

evini tikdilər bircə daş ilə.

Bir də bir “itki” şəkli  var bu poetik dünyada. Bu adam axtarır, elə hey soruşur, axtardığının gəlməsini istəməyə-istəməyə gözləyir... Bəzən də ən dərin, mənalı , həyat əhəmiyyətli məsələ haqqınnda məişət dili ahəngində, leksikasında qəribə narahatlıqla söruşur. Məsələn, həyatı bir heç, boşluq kimi yaşayan adam, nəfəsinin belə hədər gedib-gəlməsinin ağrısını yaşayır və bir gün anlayır ki, yaşadığı və yaşamadığı günlərin əslində ona aidiyyatı yoxmuş. Yəni, bu ömür-gün onun deyil, başqasının həyatına, bəlkə də “həyətinə” keçmiş, ondan qaçmış bir taledir. Ömrünün günləri ondan qaçıb kiminsə taleyinə köçüb, ömrünə qarışıb. Qonşudan itmiş toyuq-cücəsini  xəbər alan adamın intonasiyası ilə didərgin düşmüş, bada getmiş günlərini soruşur:

     Ay qonşu, bir ömrünə bax,

     gör mənim günüm ordadı?

Mənalandırma yenilikləri ilə dolu olan bu yaradıcılıqda həm də bambaşqa bir əksetdirmə, hamıdan fərqli  özünüifadə və söz nizamı, nəzm kolariti var. Məlum təsəvvürləri dağıdan, bütün fəlsəfi kateqoriyalar haqqında insanı tam başqa cür düşünməyə sövq edən yanaşmalar var. Və təbii ki, absurdluq meyarı və ya meyarsızlığı əsasında...

Bütün böyümələr ölümə gedən yola üz qoymaq, tələyə düşməkdir. (“Bu gün ad günümdə bildim bu ömür bir oyunmuş”.) Böyüyürsən, böyüyrsən, ölümün qapısından içəri girmək üçün status qazanırsan. Qocaldıqca belin də ona görə bükülür ki, əlin çəliyə rahat çatsın.

Bir azdan bel də əyilər

ki əllər çəliyə çatsın.

Tanrı bizi böyüdür ki,

başımız tələyə çatsın.

    Salamın şeirində 2 + 2 =4 məntiqi inkar olunur. Və şair bu “məlum həqiqət”in doğru olmadığını öz şeirləri ilə yüz dəfələrlə isbat edir. Sübut edir ki, sevinc gülmək, dərd ağlamaq üçün deyil. Çiçəklər də gözəllik simvolu, estetik element olmaya bilər...

       Belə... nə sevinc gülməyə

       və nə dərd ağlamağadı.

       Bu dünyanın çiçəkləri

      S üpürgə bağlamağadı.

Adətən sərbəst düşüncə axarındakı  fəlsəfi qənaətlərin poetik ifadəsində şairlər qafiyələmə texnikasının öhdəsindən gələ bilmir, elə bil çox zaman bu nəzm elementini (qafiyəni) arxa plana atırlar. Diqqət daha çox fikrə, ideyaya, düşüncəyə yönəlir. Lakin Salam Sarvanın hər şeirində obyektə yanaşma, izah və tərz, ifadə yeniliyi, gözlənilməzliyi kimi, şeirin forma estetikasını da çox vaxt partlayış effektli qafiyələr həll edir.

Məsələn, “Dirimə ağlayan anam” şeirində bu qədər dərin məna, poetik mükəmməllik və nəzm estetikasını bir araya gətirmək üçün şair nə qədər çalışmalıdır bir şeirin üstündə?  Salam niyə bu qədər az yazır?-sualının cavabları da elə burdan qaynaqlanır.

         Mən öləndə yağış yernən

         buludlar göynən ağlar.

         Dirimə ağlayan anam

         ölümə eynən ağlar.

 

           Hamı dalımca danışar

           sanarlar “gedişdi” bu.

           O qıza da xəbər çatar,

           bir özgə bəynən ağlar.

 

           Bir ovçusa fikrə gedər

           bir gözü nişangahda:

           gözündən vurulan quşlar

           halına nəynən ağlar?

Bəzən məlum, dilimizdə artıq daşlaşmış ifadələrlə postmodern çalarlı oyun tərzini də müşahidə edirik. Iki omonim ifadə bir misranın və ya bəndin içindəcə elə  ironik şəkildə qarşılaşdırılır ki, bu toqquşmadan daha yeni bir fikir hasil olur. Məsələn, məlum “başını qoyub yatmaq” və “vətən yolunda baş qoymaq” anlayışlarını görün şair hansı bədii mətn kontekstində birləşdirir, daha doğrusu, yenə “xəsislik” edərək bir ifadənin məğzində çoxmənalılıq çalarları yaradır:

    Mən də vətən yolunda

    başımı qoydum yatdım.

   Gördüm ki, yuxum gəlmir,

   sonacan saydım yatdım...

Bildiyimiz “onacan sayıb yatmaq” deyimi də təsadüfən və ya qafiyə xatirinə “sonacan sayıb yatdım” şəklinə düşmür, ömrün bu vəziyyətdə tamamlanması  (“sonacan sayıb başımı qoyub yatdım”) həm də guya “vətən yolunda başını qoyub”  ölmək yox, yatmaq təzadını doğurur.

“İzləmə” başlıqlı şeirdə də bu cür absurd, qəlibləşmiş, konkretləşmiş, sabitləşmiş deyimlərə şairin ustalıqla “əl gəzdirməsini” görürük. “Mışıl-mışıl yatmaq” ifadəsi necə çevrilib “mışıl-mışıl susmaq” olur? Necə olur ki, “heç kim eşitmir, amma hamı qulaq asır” məntiqinə inanası oluruq. Axı eşitmək qəlb və şüur işi, qulaq asmaq isə formal bir davranışdır, “dinləmə qurğusutək” texnoloji vasitə... Və necə olur ki, bizi bütün ömrü boyu izləyənlər arasında həm valideynlərimiz, həm də bir gözünü qıyıb, sanki qapının açar deşiyindən baxan fotoqraf da olur? Baxaq:

   Gözlərimi qarnına dikib

   mışıl-mışıl susmaq istəyirəm, qadın,

   bir körpə yuxusutək.

 

   Heç kim heç kimi eşitmir onsuz da,

   adamlar bir-birinə qulaq asır

   dinləmə qurğusutək.

 

   Bir gözünü qıyıb şəklimizi çəkən fotoqraf da

  sanki qapının açar deşiyindən baxır bizə.

 

     Gizlənirik, gizlənirik,

     yenə də izlənirik.

 

     Axx..

    uşaq vaxtı əlimizdən tutub itməyə qoymayanlar

    hələ də buraxmayıblar əlimizi.

“Mışıl-mışıl susmaq” ifadəsinin ikinci tərəfindəki sözü (susmaq) də müəllif rəngdən-rəngə, mənadan-mənaya çevirə-çevirə çoxaldır. “Xəsislik” məsələsinə dönürük yenə:

İndi məni düşündürür

bir sərxoşun bir şüşəlik,

bir ağacın bir meşəlik susması...

 

Neynək, küsülülər barışırsa, barışsın.

Amma hələ də yaxşıydı axı:

iki adamın bir-birinə qarşı

həmişəlik susması.

      İntihar, bəxtsizlik, tərk-dünyalıq, bezginlik və üzgünlük varsa, mütləq bu adamın şüuraltı yaddaşında “dar ağacı” obrazı  da olmalıdır... Dar ağacından azmaq, özünü asa bilməyəndə əlacsız-əlacsız yaşamaq, hətta əlacsızlar dəstəsi yaratmaq, xaraba bir ömrü “kor bəxt”, “nankor ana” xəyanətinin ağrısı ilə sona doğru sürümək... Maraqlıdır ki, bu ədəbiyyatda (Salam şeirində)  kədərin ən son həddi, ən tünd qarası əksər vaxtlarda oynaq ritmli  havalar üstündə oxunur.  Mövzunu bir yox, bir neçə şeirdə davam etdirmək  üslubu imkan verir ki, onun poeziyasını bir bütöv, süjet xətti olan tam bir bədii əsər kimi qəbul edək. Məsələn, “Dar ağacından azmışam” və “Dostum Əli üçün” şeirləri eyni dərdin ifadəsinə həsr edilib. Təkcə dar ağacından deyil, ana bətnindən də düşüb itən adamın yer üzü axtarışı çaşqınlıqlar sitüasiyasında daha bir dramatik sual qoyur ortaya. Ana bətnindən dar ağacına, bəlkə də əksinə, dar ağacından ana bətninə məsafə elə yaşamın, ömrün özüdürsə, bəs bu ömrü harda sürmək lazımdır? Axı yer üzü də yoxa çıxıb. Yoxluqlarda isə ancaq belə düşünmək olar:

     Bu quyunun divarının

     çöl üzü hanı, camaat?

     Dar ağacından azmışam,

     yer üzü hanı, camaat?

 

    Al-əlvan geyib gəzərdi,

    gəzərdi burda bir pəri:

    yanıb qara külü qalıb,

    bəs hanı başqa rəngləri?

 

   Yaxşı, mən özüm hardayam,

    o Salam hanı, ay ana...

    Gəl axtar bətnindən düşüb

     itən balanı, ay ana.

“Özümü asa bilmədim, eh, qorxdum ölümdən, dost. Yaşamaqdan savay heç nə gəlmirmiş əlimdən, dost”- dramatizmini yaşayan, “ölüb-dirilən” adamların səssiz ağlamasına bənzədi...

Qaragözlü baxtımız da

qarşımıza kor çıxar -

qənaətində isə absurd yanaşmanın daha bir çaları – “qaragözlü baxt” məcazının bər-bəzəyi, estetik gözəlliyi altında acı bir reallıq - “kor bəxt” sarkazmı var. Bəxtin gözü görmür ki, gəlib sahibini tapsın. Gəlib çatanda da “yorulub yatır”...

            Salamın şeirləri bizi təkcə  ədəbiyyat faktı kimi silkələmir, bizi poeziya nümunəsi kimi təsirləndirmir, bizi adi həyat həqiqətlərinin kədərli ifadəsi kimi duyğulandırmır. Onun şeirləri gözüyumulu yaşadığımız həyatın üzündən pərdəni çəkməyə kömək edir. Və hər şeirini oxuduqca, əvvəl “olmaz” deyib, sonra təslim oluruq. Absurd, tərəddüdlü qənaətlər arasında qalırıq. Necə deyərlər, halbahal oluruq.

“Sənsiz yaşaya bilirəm” misrasını işlətdiyi bəndlərdə, parçalarda həm də “amma yaşaya bilmirəm, bilmirəm” –deyir. “Bir az səndən zəhləm gedir”, “Yavaş-yavaş düşürsən gözümdən”, “artıq səni xatırlayanda başımı bulayıram” və s. bu kimi kəskin misraların işləndiyi şeirlər necə sevgi şeiri ola bilir? Ola bilərmi? Əgər şeirin sonunda-

Narahat olma “Qızım”...

Mən şəhərdə gəzəndə

Insanlar bir adamlıq kənardan keçirlər,

Sanki yanımda yeriyirsən deyə -deyirsə, deməli sevgini canından, yanından, ruhundan uzaqlaşdıra bilmir...

 Salam Sarvan Azərbaycan şeirində kimdir?-salının bir   cavab verməyə çalışdım. Onun haqqında ədəbi zövqünə inandığımız adamlarsa deyir:

Cavanların içində Oxucusu olan ye­ganə şair Salamdır. (Ramiz Rövşən)

 

Dörd böyük dünya dilində dünya şeiriylə can-cana dur­muş bir oxucutək deyə bilərəm ki, Salam bugün dünyanın poe­tik boyuna görə ən uca, ağlına görə də ən qoca şairlə­rin­dəndi.

Salam bu cür davam eləsə, Nobelin onun ayağına gələcə­yinə, gec gəldiyi üçün ondan və Azərbaycandan üzr istəyəcə­yinə şübhəm yoxdur. (Vaqif Bayatlı Odər)

 

Salam Sarvan ədəbiyyata yaşıl burulğan kimi gəldi və elə burul­ğan kimi də bir ömür boyunca getmədə. Açığı, müqəd­dəs­lərdən çox, mənim etiqadım bu cür “havalı” insanlaradır. Məncə, bəşəriy­yət də məhz onlara borcludur.

Daim günəşli Azərbaycanda əlimi qaşımın üstə qoyub, Salam səmtdən gələn şeiriyyəti gözləyirəm. (Rafiq Tağı)

 

08.05.2018

 

İradə  Musayeva

 

loading...
“Əlbəttə, karantin rejiminin yumşaldılması bizim arzumuzdur...”
"Biz 600 min şəxsə 190 manatın verilməsini nəzərdə tutmuşuq, ancaq imkansız vətəndaş sayı daha çoxdur"
Ailə qurmağa hazırlaşırdılar, yan yana dəfn olundular - DƏHŞƏT...
Dəhşətli partlayış yeni evlənən cütlükdən də yan keçmədi - VİDEO
Ayin oxuyan keşiş qorxaraq belə qaçdı QORXUNC... + VİDEO
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
"Səhvim bir də o olub ki, qəbul etdiyimiz bəzi qərarlar yerlərdə həyata keçirilməyib..."
Araşdırma
Nuran Abdullayevin 4 ay əvvəl koronavirusla bağlı dediyi elmi tədqiqatlar təsdiqlənir...
Cəmiyyət
"Bloklanmış kartlar problemi nə qədər tez həll olunsa, Nazirliyin imici üçün bir o qədər yaxşı olar"
İqtisadiyyat
“Kənd təsərrüfatı məhsullarının qiyməti fantastik dərəcədə artıb” – “Görün qışda nə olacaq”
Cəmiyyət
“Yaşadığım ömür yolumda çalışmışam ki, xalqıma sədaqətli olum...”
Yazar
İlham İsmayıl
"İsti iyul bitdi, amma Qarabağın işğaldan azad edilməsinin isti günləri qarşımızda..."
Seymur Verdizadə
"Bir kiloqram ətə görə insanları kamera qarşısında utandırmaq əxlaqsızlıqdır..."
Sultan Laçın
“Dildə Ana Dilimizi, Ana Vətənimizi sevib – əməldə anamızı ağladanlar...”
Həftənin ən çox oxunanları
Avqust ayında bu bürclər üçün göydən pul yağacaq - Vanqadan proqnoz
Moskva Paşinyanın yerinə adamını tapdı...
Gürcüstan Rusiyadan Ermənistana göndərilən partlayıcı dolu yük maşınlarını saxladı...
Hədəfimiz türk ordusunu mühasirəyə almaqdır - General
"Biz həmişə Ermənistanın yanındayıq..."
Ermənilər Lavrova babalarının qəbrini göstərdi - VİDEO
"Görünür, ermənilər son hadisələrdə Rusiyanın bir qədər neytral qalmasından narahat olublar"
“Ermənilərin Rusiyadan  kütləvi deportasiyası gözlənilir...”  -Erməni nəşri...
“Onlar burunlarını hər yerə soxurlar – Qafqaza da, Orta Asiyaya da, Ukraynaya da...”
"Vaxtilə onun qarşısında ikiqat əyilənlər, əlini öpənlər bu gün danışmağa başlayıb..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247