Xəbər lenti
31/10/2020 [02:18]:
İzmirdə seli lentə alan gənc nənəsinin meyitini tapdı - VİDEO
31/10/2020 [02:14]:
ATƏT-in Minsk qrupundan XİN başçılarının görüşü ilə bağlı BƏYANAT
31/10/2020 [00:57]:
Nazirlərin 6 saatlıq görüşü başa çatdı
30/10/2020 [23:45]:
İzmirdəki zəlzələdə yaralananların sayı 607-yə çatdı - YENİLƏNİR
30/10/2020 [23:40]:
Tanınmış aktrisa şəhid oğlu üçün göz yaşı tökdü - FOTO + VİDEO
30/10/2020 [23:16]:
"Ermənistana verilmiş Zəngəzuru, Dərələyəzi, Göyçəni istəməliyik, xəyanətin bir cəzası olmalıdır"
30/10/2020 [22:33]:
Düşmənin növbəti “Osa” ZRK-sı məhv edilib - VİDEO
30/10/2020 [22:32]:
“Türkiyəyə dəstək təklif edən bütün ölkələrə təşəkkür edirəm” - Ərdoğan
30/10/2020 [22:27]:
Tacikistan prezidenti hökuməti istefaya göndərdi
30/10/2020 [22:20]:
Biz Vətəndə yaşadıq, "vətənsiz", dəli kimi, ölənləri dəfn etdik, kəfənsiz ölü kimi...
30/10/2020 [22:01]:
Dilqəmlə Şahbazı Şuşa türməsindən çıxarıb yeraltı sığınacaqda yerləşdiriblər...
30/10/2020 [21:35]:
Ceyhun Bayramov ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri ilə görüşüb
30/10/2020 [21:33]:
Dualarımız qardaş Türkiyə ilə birlikdədir - Hikmət Hacıyev
30/10/2020 [21:32]:
“Ermənilər tarixin bütün dövrlərində bizim cəsədlərə qarşı təhqiramiz əməllərə yol verib”
30/10/2020 [21:28]:
Şirkət işçiləri məsuliyyətli olmaları üçün özlərini döydülər - VİDEO
30/10/2020 [21:27]:
Mehriban Əliyeva: “Türkiyə xalqının kədəri bizim kədərimizdir” - FOTO
30/10/2020 [21:27]:
Fəzail Ağamalı İzmirdə baş verən zəlzələ xəbərindən sarsıldığını bildirdi - FOTOLAR
30/10/2020 [21:13]:
"Ordumuz Laçın və Şuşada düşməni mühasirəyə alıb" - AÇIQLAMA
30/10/2020 [21:06]:
Səngərdəki səs...
30/10/2020 [20:50]:
Prezident İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğana başsağlığı verib
30/10/2020 [20:16]:
Baş Nazir Əli Əsədov Pakistanın Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb - FOTO
30/10/2020 [20:13]:
Mədət Quliyev İran səfirini qəbul edib
30/10/2020 [20:12]:
Dinini dəyişdi, dəlixanaya düşdü, milyonçu ola-ola acından öldü...
30/10/2020 [20:08]:
Koçaryan koronavirusa YOLUXDU
30/10/2020 [20:01]:
Ermənilər Tərtərin Ələsgərli kəndini raket atəşinə tutub - FOTO
30/10/2020 [19:52]:
Düşmənə dəqiq zərbələr endirilib - VİDEO
30/10/2020 [19:50]:
"İnformasiya savaşı anlamında ermənilərlə bizim işimiz hələ yeni başlayır..."
30/10/2020 [19:37]:
““Xan” ləqəbli Qarabağ atını görən fransız qadınları onun rənginə valeh olmuş və...”
30/10/2020 [19:31]:
İzmirdə zəlzələdə ölən və yaralananların sayı artıb - YENİLƏNİB
30/10/2020 [19:16]:
Əli Əsədov Türkiyənin Vitse-prezidentinə telefonla zəng edib
30/10/2020 [19:08]:
“Ailə həyatı qurmadım, şəhid qardaşımın 5 övladını böyütdüm, evdən çıxanda isə bir banka bal çıxardım” - FOTO
30/10/2020 [19:03]:
Dünyanın ən hündür adamı koronavirusa yoluxdu
30/10/2020 [19:02]:
Erməni təxribatı nəticəsində Goranboyda meşədə baş vermiş yanğın söndürülüb
30/10/2020 [18:59]:
Türkiyə XİN başçısı Azərbaycana təşəkkür edib
30/10/2020 [18:56]:
Müharibədən əziyyət çəkən məcburi köçkün ailələrinə yardım ediləcək
30/10/2020 [18:54]:
İşğaldan azad olunmuş sərhəd zastavalarında Azərbaycan bayrağı dalğalanır
30/10/2020 [18:51]:
Azərbaycanlı alim İtaliya mətbuatında beynəlxalq təşkilatları konstruktiv mövqe nümayiş etdirməyə çağırıb
30/10/2020 [18:49]:
UEFA-nın vitse-prezidenti istefa verdi
30/10/2020 [18:45]:
Ermənistan Adventist kilsəsinin pastorunu zorla müharibəyə göndərib - VİDEO
30/10/2020 [18:31]:
Paşinyan Köçəryanla Ter-Petrosyanın Putinin ayağına getməsinə razı oldu...
30/10/2020 [18:31]:
Venesiyada erməni terroruna etiraz edilib
30/10/2020 [18:29]:
Noyabr ayına olan hava proqnozu açıqlandı
30/10/2020 [18:22]:
Türkiyədə zəlzələdə 4 nəfər ölüb, 120 nəfər yaralanıb
30/10/2020 [18:18]:
İlham Əliyev Ərdoğana zəng etdi: “Dost və qardaş Türkiyənin yanındayıq”
30/10/2020 [18:17]:
576 ailəlik yeni yaşayış məhəlləsinin tikintisinə başlanılacaq
30/10/2020 [17:46]:
Erməni vəhşiliyi nəticəsində həlak olan məktəblilərimiz - FOTO
30/10/2020 [17:44]:
Erməni keşiş Azərbaycan tərəfə əsir düşdü - FOTO
30/10/2020 [17:42]:
Cenevrədə Azərbaycan və Ermənistan Xarici İşlər nazirlərinin görüşü başladı - FOTO
30/10/2020 [17:40]:
Bərdə və Tərtəri atəşə tutan düşmənə məxsus daha iki “Smerç” məhv edildi - VİDEO
30/10/2020 [17:26]:
“Şuşanın niyə belə asanlıqla işğal olunması haqda suallar illər boyu içimizi göynətdi...”
30/10/2020 [17:25]:
Ədliyyə naziri xarici həmkarlarını Ermənistanın Bərdədə törətdiyi qətliam barədə məlumatlandırıb
30/10/2020 [17:20]:
“Hər kəs tərəfindən bir mənalı şəkildə anlaşılan odur ki...”
30/10/2020 [17:14]:
İşğaldan azad olunan Xudafərin kəndindən VİDEOREPORTAJ
30/10/2020 [17:13]:
İzmirdə güclü zəlzələ sunami ilə nəticələndi - VİDEO
30/10/2020 [17:08]:
İşğaldan azad olunmuş Vejnəli qızıl yatağından qeyri-qanuni istifadə olunub - Hikmət Hacıyev
30/10/2020 [17:05]:
Bakcell Bərdə sakinlərinə dəstək göstərib
30/10/2020 [16:59]:
“Ermənilər bizim əsir hərbçilərimizi başından və ürəyindən güllələyiblər” - Kamran Əliyev
30/10/2020 [16:54]:
Erməni terroru nəticəsində valideynsiz qalan körpələrin səsi - VİDEO
30/10/2020 [16:46]:
“Meyitləri təhqir etmək erməni xislətinin bir parçasıdır”
30/10/2020 [16:44]:
Cəlilabadda karantin qaydalarına nəzarət gücləndirilib - FOTO
30/10/2020 [16:41]:
Cənubi Qafqazda Azərbaycanın uğurlarının yeni geosiyasi şifrələri...
30/10/2020 [16:32]:
Türkiyədə 6,6 bal gücündə zəlzələ: Binalar yerlə-yeksan oldu - CANLI YAYIM
30/10/2020 [16:26]:
“Heç kim təsəvvür etməzdi ki, Stepanakertə, Şuşaya doğru Ordumuz belə irəliləyə bilər”
30/10/2020 [16:22]:
Ermənistan 84 yaşlı Melkumyanın nəşini ailə üzvlərinə çatdırmaqdan imtina edib - Dövlət Komissiyası
30/10/2020 [16:20]:
Türkiyənin İzmir şəhərində 6.6 baş gücündə zəlzələ olub
30/10/2020 [16:19]:
ADNSU “Əsgərə məktub!” layihəsinə qoşulub - FOTO
30/10/2020 [16:06]:
Ermənistanın dövlət səviyyəsində həyata keçirdiyi işğalçılıq və terror siyasəti bütün dövlətlər tərəfindən qınanmalıdır
30/10/2020 [15:51]:
Azərbaycanda ictimai iaşə obyektlərində qayda pozuntuları aşkarlanıb
30/10/2020 [15:50]:
"İnsanları Allah yaradıb, amma düşünmürəm ki, ermənilər Allahın yaratdığı canlılardır"
30/10/2020 [15:36]:
“Ermənilər darmadağın olmaq ərəfəsindədirlər” - Xüsusi xidmət polkovniki
30/10/2020 [15:31]:
Erməni təcavüzü nəticəsində yeddi ailə tamamilə məhv edilib - RƏSMİ
30/10/2020 [15:25]:
“Belə hadisələr nainki insanların əzmini sındırmaq, əksinə Azərbaycan xalqını daha da mətinləşdirir”
30/10/2020 [15:15]:
“Cenevrə görüşünün 3 məqsədi var” – Tofiq Zülfüqarov
30/10/2020 [15:10]:
"Ermənistan dövləti yalnız adamlarla deyil, abidələrlə də müharibə aparır..."
30/10/2020 [15:07]:
Avropa Şurasının Baş katibi BAXCP sədrinə cavab məktubu yazıb
30/10/2020 [15:05]:
Azərbaycanda son sutkada 1022 nəfər COVID-19-a yoluxub, 480 nəfər sağalıb, 10 nəfər vəfat edib
30/10/2020 [15:04]:
Daha 3 rayonun 9 kəndi işğaldan azad edildi...
30/10/2020 [14:54]:
Ermənistan XİN başçısının Minsk qrupu həmsədrləri ilə görüşü başlayıb
30/10/2020 [14:52]:
Azərbaycanda Araik Arutyunyan, David Babayan, Cəlal Arutyunyan və Armen Babacanyan barəsində də cinayət işi başlanıb
30/10/2020 [14:52]:
"Qarabağ müharibəsi bitən kimi İrəvanda Nürnberq Məhkəməsi qurulacaq!"
Bütün arxiv bir sırada
11/01/2018 [14:35] - Köşə - ( 1411 dəfə baxılıb)

“Kəpənək effekti” və İran hadisələri - ŞAHLAR ƏSGƏROV YAZIR



İran hadisələri “kəpənək effekti”ni yada saldı. Bəzi xaotik sistemlərin xassəsini analiz edəndə bu effektdən istifadə edilir.

SSRİ-nin qəfildən dağılmasını izah edənlərin bəziləri də bu termindən istifadə etmişdilər. Belə ki, Siyasi Büronun üzvü İ.V.Kapitonov Kubada istirahət edərkən onu incə yerindən bir ağcaqanad dişləyir. Bu səbəbdən o, Moskvaya 3 gün gec qayıdır. O, Moskvaya vaxtında qayıtsaydı, M.Qorbaçov MK baş katibi seçilməzdi. Bu baxımdan bəzən deyirlər: “Qorbaçovun taleyini bir Kuba ağcaqanadı həll etdi”.

Tarixdə belə misallar çoxdur. İmam Hüseyn qatili Yezidin mənsub olduğu Əməvi sülaləsinin süqutunda bir “kəpənək effekti”nin həlledici rol oynadığı qeyd edilir. “Kəpənək effekti” rolunu “qarın yeli” oynayır.

Hekayə: Rəvayətə görə, Abbasilərlə döyüşün qızğın vaxtında Əməvi ordusunun ən böyük sərkərdəsi Mərvanın qarnında birdən-birə ağrı (sancı) baş verır. Öz təbii ehtiyacını yerinə yetirmək üçün döyüş meydanından uzaqlaşan sərkərdə atdan enərkən qarnından qəflətən yel çıxır. Yelin səsi elə gur olur ki, at ürküb gəldiyi yerə tərəf qaçır. Atı yiyəsiz və ürkək görən əsgərlər Mərvanın öldürüldüyünü düşünərək təşvişə düşürlər. Hər kəs ölmüş sərkərdənin onların əməyini mükafatlandıra bilməyəcəyini fikirləşərək müharibədən vaz keçib Mərvanın qənimətlərini yağmalamağa başlayır.

Bir neçə il əvvəl Heydər Oğuzun yazdığı “Yezidliyin sonu” məqaləsində belə bir beyt var:

Mülkü min fənd ilə almışsa Yezid öz əlinə,
Gün gəlib, badə gedib dövləti qarın yelinə.

Bununla da İslam tarixinə qanlı hərflərlə düşmüş Əməvi hakimiyyətinin sonu başlayır. Qarın yeli səbəbindən Yezid hakimiyyətini itirir.

“Kəpənək effekti”nə görə, sistemə edilən cüzi təsir, başqa bir yerdə və başqa bir zamanda böyük və ağlagəlməz effektlər yarada bilər. Son həftə İranda baş verənlər fəlsəfi və elmi baxımından da diqqəti cəlb edir. Çünki bu hadisədə şüurun yox, hissiyyat rolu əsas oldu. İran hadisəsi bir də ona görə maraqlıdır ki, təşkil olunmamış fenomendir. Ortada fərdi şüur, lider yoxdur. Ortada kollektiv şüur var. Bu səbəbdən  də xaricdən təsirin ehtimalı da çox azdır.

İranı qarışdıran kəpənək niyə Məşhəddən uçdu? Fincanı daşıran axırıncı damcı, doğrudanmı yumurta oldu? İndiki dövrdə belə məsələlər “mürəkkəb sistemlər nəzəriyyəsinə” əsasən araşdırılır. Bu nəzəriyyə əsasında 100 minlərlə birlikdə uçan quşlar, uçuş istiqamətini qəfil dəyişmələrinin səbəbi araşdırılır. Xaosdan nizam yaranacaqmı? Sual olunur: niyə Hollandiyada, İsveçdə, Danimarkada 40-50 ildən bir vəziyyət qarışmır, (qarışsa belə səbəbi içəridə axtarıb, həll edilir), amma İranda, Türkiyədə, Rusiyada, Pakistanda vəziyyət qarışanda səbəb daxildə yox, xaricdə axtarılır? Ölkənin filosof və sosioloqlarının bu sosial təcrübəni dərindən araşdırmalarına ehtiyac böyükdür.
Gununsesi.info

loading...
"Ermənistana verilmiş Zəngəzuru, Dərələyəzi, Göyçəni istəməliyik, xəyanətin bir cəzası olmalıdır"
Şirkət işçiləri məsuliyyətli olmaları üçün özlərini döydülər - VİDEO
Dinini dəyişdi, dəlixanaya düşdü, milyonçu ola-ola acından öldü...
Dünyanın ən hündür adamı koronavirusa yoluxdu
“Hər kəs tərəfindən bir mənalı şəkildə anlaşılan odur ki...”
Aqro İnvest və İstehsalat MMC
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
““Xan” ləqəbli Qarabağ atını görən fransız qadınları onun rənginə valeh olmuş və...”
Gündəm
“Meyitləri təhqir etmək erməni xislətinin bir parçasıdır”
Cəmiyyət
"İnsanları Allah yaradıb, amma düşünmürəm ki, ermənilər Allahın yaratdığı canlılardır"
Cəmiyyət
“Azərbaycanda olan milli cəld yeməklər yüz dəfə “Mcdonald”s yeməklərindən sağlamdır...”
Siyasət
“Laçın, Şuşa və Kəlbəcər azad olunmalıdır ki, separatçıların dəstək yolları kəsilsin”

Yazar
İlham İsmayıl
Arutunyan Putinə məktubunda Kim Kardaşyanın adını yazmağı unudub...
Seymur Əliyev
Saturn övladlarını yeyir, yaxud Paşinyanın erməni uşaqlarına tutduğu divan
Seymur Verdizadə
Mən o vaxt kişilik qürurunu unudub uşaq kimi ağlamışdım...
Sultan Laçın
“Şəhid balalarımıza “bədbəxt” deməyin!.. -Bədbəxt - qatillər, baiskarlardır...”
Həftənin ən çox oxunanları
Laçındakı ermənilər də yalvardı: “Qorxuludur, çox qorxuludur. Putin, bizi qurtar!..”
Ermənilərin atəşi 22 il sonra nitq qüsurlu gənci danışdırdı - Ağdamlı ailənin bomba “sevinci”...
Kəlbəcərdə ələ keçirilmiş düşmən avtomobillərini siz də görün... - VİDEO
“Eşitmişəm ki, Azərbaycan Laçın şəhərini azad edib və indi də dəhlizə nəzarət edir"
İsrail Azərbaycana raket hücumlarına qarşı “Dəmir Qübbə”dən istifadə etməyi təklif etdi
Hikmət Hacıyev Ermənistana xəbərdarlıq etdi: "Azərbaycan cavab zərbələri endirə bilər..."
Ermənistanın BƏƏ-dəki səfirindən həyasızlıq: "Bura sənin üçün Pakistan deyil, problem yaratmaq istəmirsənsə..."
“O gün 1992-ci ildə Laçından dönüb Türkiyəyə getməyimin “sirri”ni tam açıqlayacam...”
"Biz nə üçün dəyəri 10 min olan avtomobil üçün 20 minlik sursat işlətməliyik?" - VİDEO
Erməni əslli məşhur aktrisa: "Ermənistanın mülki insanları öldürməsi çox üzücüdür"-FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: moderator_az@mail.ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247