Xəbər lenti
28/02/2020 [01:06]:
"Xəstə, sağlam halıma baxmadan tökdüyüm təri şərəfsiz, alçağa halal etməyəcəm..."
28/02/2020 [01:00]:
"Natavan uğur qazanıbsa, “ruzisi ilə oynayım, cadu etdirim” deyə düşünürsüz, utanın, ayıbdır"
28/02/2020 [00:46]:
DTK-nın ermənilərlə birlikdə törətdiyi Sumqayıt hadisələrinin ildönümüdür
28/02/2020 [00:43]:
"İndi şərəfsiz ermənilər və onların arxasında duranlar bu şəklə baxsın və qiymət versinlər"
28/02/2020 [00:01]:
"Düşmənin dilini öyrənmək lazımdır, amma bunu lazımi səviyyədə edə biləcəyikmi..?"
27/02/2020 [23:07]:
Azərbaycanda ilk: “Ermənicə-Azərbaycanca lüğət” çap edildi - FOTOLAR
27/02/2020 [22:59]:
Azərbaycan Gürcüstanda yeni layihələrdə iştiraka dəvət olundu
27/02/2020 [22:54]:
Jurnalistika fakültəsində dəyirmi masa keçirilib - FOTOLAR
27/02/2020 [22:50]:
"Əminəm ki, bu parlamentin ömrü uzun olmayacaq, ona görə yox ki..." - ŞOK VİDEO...
27/02/2020 [22:38]:
Məşhur aparıcı keçmiş millət vəkilini studiyadan qovdu - MARAQLI... + VİDEO
27/02/2020 [22:33]:
"Formula 1": İkinci günün qalibi Sebastyan Vettel oldu
27/02/2020 [22:31]:
Araqdan koronavirusa qarşı istifadə etmək olar - Rusiyalı virusoloq alimdən məsləhət...
27/02/2020 [22:29]:
Diabet xəstəliyindən əməliyyatla xilas olmaq mümkündür - Şəkər xəstələrinə fürsət...
27/02/2020 [22:09]:
İtaliyada koronavirusdan ölənlərin sayı 17-yə çatdı
27/02/2020 [22:03]:
Gürcü nazir Ermənistanda: Hərbi sənəd imzalandı...
27/02/2020 [22:01]:
“Hamının maskadan istifadə etməsinə ehtiyac yoxdur” - TƏBİB rəsmisi
27/02/2020 [21:29]:
Rusiya İrana uçuşları məhdudlaşdırdı
27/02/2020 [21:26]:
Xocalı soyqırımı Tokatda möhtəşəm bir konfransla anıldı - FOTOLAR
27/02/2020 [21:25]:
Koronavirusa görə məktəblərin bağlanacağı xəbərinə - Rəsmi cavab
27/02/2020 [21:22]:
İrandan gələn şəxslərin müayinəsi üçün FHN-in çadırlardan ibarət səyyar hospitalları yaradılır
27/02/2020 [21:15]:
Prinsipsiz Paşinyanın prinsipləri...
27/02/2020 [21:08]:
Azərbaycanda koronavirusa görə qərargah yaradıldı
27/02/2020 [21:07]:
İlham Əliyev Artur Rasi-zadəyə 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordenini təqdim etdi
27/02/2020 [21:05]:
İranda 116 nəfərin koronavirusdan öldüyü iddia edilir
27/02/2020 [21:03]:
Heyranı olduğu müğənniyə bənzəmək üçün gözünə döymə vurdurdu, kor oldu...
27/02/2020 [21:02]:
Türkiyə səfiri Ərdoğanın Bakı səfərini “Haber Global”a şərh etdi - VİDEO
27/02/2020 [20:32]:
Papa Fransisk koronavirusa yoluxub? - MARAQLI...+ FOTOLAR
27/02/2020 [20:16]:
Balıq tutmaq istəyərkən toruna baxın nə düşdü - MARAQLI... + VİDEO
27/02/2020 [20:10]:
ABŞ hərbi hava qüvvələri dünyanı mat qoymaqda davam edir: Uçan avtomobillər gəlir!
27/02/2020 [19:50]:
Çinli həkim ölümə meydan oxudu - İBRƏTAMİZ... + VİDEO
27/02/2020 [18:51]:
Paşinyanın portreti aşkar edilmiş iki məktəb rəhbərinə xəbərdarlıq edildi...-FOTO
27/02/2020 [18:48]:
Qapıçının vurduğu son dəqiqə qolu komandasına həyat verdi - VİDEO
27/02/2020 [18:48]:
Prezidentin köməkçisi də koronavirusa yoluxdu...
27/02/2020 [18:46]:
İrandan qayıdan Gürcüstan vətəndaşları ölkələrinə buraxılmadı
27/02/2020 [18:36]:
Düşmən ön xəttə qadınlardan ibarət xüsusi təyinatlılar yerləşdirə bilər
27/02/2020 [18:36]:
Türkiyədə Faiq Ələkbərlinin daha bir kitabı yayınlandı
27/02/2020 [18:34]:
"Ədalətin kiçildiyi ölkələrdə yalnız günahlar və günahkarlar böyük görünürlər" - MÜRACİƏT
27/02/2020 [18:10]:
“Bu təhlükə yalnız Azərbaycan deyil, bütün dünya iqtisadiyyatını “vur"a bilər” – SOS!
27/02/2020 [18:02]:
Koronavirusa qarşı xüsusi kostyum hazırlandı - FOTO
27/02/2020 [17:45]:
Ərdoğan: “Üç şəhidimiz var, qarşı tərəfin itkisi çox böyükdür”
27/02/2020 [17:40]:
Bakıda elektrik enerjisinin verilişi bərpa edildi - YENİLƏNİB
27/02/2020 [17:37]:
İrandan gələn vətəndaşları altı saat gözlədən xəstəxana ilə bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA
27/02/2020 [17:35]:
Bakıda işıqlar niyə sönüb? - RƏSMİ AÇIQLAMA
27/02/2020 [17:34]:
İranda koronavirusdan üzərliklə qorunurlar - VİDEO
27/02/2020 [17:21]:
Yerə zibil atan adam 11 il sonra hakim qarşısına çıxarıldı...
27/02/2020 [17:17]:
"Səfərbərlik ediriksə, ilk növbədə intellektual potensialımızı səfərbər edək..."
27/02/2020 [17:17]:
Dövlət Sirri Kəmaləddin Heydərova etibar edildi - Prezidentdən Fərman
27/02/2020 [17:15]:
Gürcüstan DİN: “Qırmızı körpü”də sərnişinlər intensiv müayinə olunurlar
27/02/2020 [17:13]:
İtaliyada koronavirusdan ölənlərin sayı 14-ə çatdı
27/02/2020 [17:12]:
Türkiyə Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatları azalıb
27/02/2020 [17:10]:
Ombudsman 2019-cu il üzrə məruzəsini təqdim edib
27/02/2020 [17:09]:
Bakı Nəqliyyat Agentliyi işıqların sönməsi ilə əlaqədar hərəkətə keçdi
27/02/2020 [17:07]:
Valideynsiz uşaqların övladlığa götürülməsi qaydası təsdiqləndi
27/02/2020 [17:06]:
Gürcüstanda koronavirus aşkarlanan şəxs etnik azərbaycanlıdır
27/02/2020 [16:53]:
Gürcüstanın Səhiyyə naziri: “Ölkədə koronavirusun sürətlə yayılma ehtimalı yoxdur”
27/02/2020 [16:50]:
"Ötən dövr ərzində bu yatırımların dəyəri artaraq 3,5 milyard Çin yuanına bərabər olub”
27/02/2020 [16:48]:
Metroda 3 stansiyanın fəaliyyəti dayandırılıb, sərnişinlər təxliyə olunur - YENİLƏNİB
27/02/2020 [16:48]:
Koronavirusdan ölənlərin başqa xəstəlikləri də olub
27/02/2020 [16:47]:
“Rusiyanın dəstəyi olmasa, Əsəd ayaqda dura bilməz”
27/02/2020 [16:46]:
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı sürətlə çoxalır
27/02/2020 [16:45]:
Paytaxtın bir hissəsi işıqsız qaldı: "Azərişıq" Bakı küləyinin qarşısında mağmın durumda...
27/02/2020 [16:42]:
Ziya Bünyadov və Atatürk prospektlərinin kəsişməsində qəza baş verib - FOTO
27/02/2020 [16:38]:
"Türkiyə ilə Azərbaycanın tezlikləri biri-birini daha rahat tutduğuna görə..." - VİDEO
27/02/2020 [16:33]:
Pənah Hüseyn PA şöbə müdiri Ədalət Vəliyevlə görüşüb...
27/02/2020 [16:23]:
QHT Şurası könüllülüyün təbliğinə dair ayrıca qrant müsabiqəsi elan edəcək - FOTOLAR
27/02/2020 [15:53]:
Ödənişli ictimai işlərə nəzarətin gücləndirilməsi məqsədilə 2020-ci ildə hansı tədbirlər nəzərdə tutulub?
27/02/2020 [15:52]:
Martın 1-də 9-cu sinif şagirdləri üçün buraxılış imtahanının I mərhələsi keçiriləcək - DİM
27/02/2020 [15:51]:
"Xocalıdan vertolyotla sakinlər əvəzinə,  “Jiquli”lərini çıxarmağa qoymadığım şəxslər məni şərləməyə çalışdı...”
27/02/2020 [15:47]:
"Böyük Atatürkün sağlığında onun ədəbi fəaliyyətindən söz açılmayıb və buna görə..."
27/02/2020 [15:41]:
AKP sözçüsü: “Türkiyə bu terror dövlətini darmadağın etdi”
27/02/2020 [15:38]:
Pakistanda çəyirtkə hücumunun qarşısını almaq üçün Çin 100 min ördək göndərir - MARAQLI...
27/02/2020 [15:36]:
Koronavirusdan ölənlərin yaşı - STATİSTİKA
27/02/2020 [15:32]:
“Bunsuz Qarabağda müharibəyə başlamaq bizi Rusiyanın təzyiqləri ilə üz-üzə qoya bilər”
27/02/2020 [15:16]:
Ali Baş Komandan 3 generalı "Rəşadət" ordeni ilə təltif etdi və istefaya göndərdi...
27/02/2020 [15:13]:
Çılğın, emosional, 1 il nazir olan, 9 il həbsdə yatan, istiqlalçı deputat, "mürəkkəb fiqur"...
27/02/2020 [14:57]:
“Mən terrorizmlə mübarizənin ən çətin vaxtlarında oxşarlarımdan imtina etdim...”
27/02/2020 [14:55]:
Putin hansı telefonlara üstünlük verdiyini açıqladı
27/02/2020 [14:50]:
Silahla selfi çəkmək istəyi özünə də baha başa gəldi, 10 yaşlı uşağa da...
27/02/2020 [14:50]:
Koronavirusa yoluxan şəxs Azərbaycan gömrüyündə belə yoxlanılıb - ANBAAN VİDEO
27/02/2020 [14:43]:
"İmzalanan mühüm sazişlər Azərbaycan və Türkiyəyə böyük siyasi və iqtisadi dividendlər gətirəcək”
Bütün arxiv bir sırada
17/08/2017 [10:18] - Köşə - ( 2216 dəfə baxılıb)

Biz hansı dillə danışırıq...?

Tural Səfərov

Milli Televiziya və Radio Şurası bu ilin iyun-iyul aylarında teleradio proqramlarının monitorinqinin nəticələrini açıqladı.
  
“Azərbaycanın teleradio məkanında ədəbi dilin qorunması” layihəsi çərçivəsində AZTV-dən başqa 6 ümumrespublika televiziya yayımçısında ”“ İctimai TV, ATV, Space TV, Lider TV, Xəzər TV, ARB TV-də yayımlanan verilişlərin dili monitorinqə cəlb olunmuşdu.
  
Monitorinq nəticəsində ortaya çıxdı ki,  telekanallarda ədəbi dil normaları dilin bütün səviyyələri üzrə ”“ istər fonetik, istər leksik, istər qrammatik, istərsə də üslubi səviyyədə pozulur.
  
Şuranın hesabatında göstərilən faktlardan aydın olur ki, televiziya aparıcıları efirdə Azərbaycan ədəbi dilinin qaydalarına əməl etmirlər.
  
Şuranın monitorinqinin nəticələri kütləvi informasiya vasitələrində geniş işıqlandırıldığından bu yazıda həmin faktları təkrar  sadalamırıq. Bilirik ki, teleradio aparıcıları hər gün efirdə ədəbi dilin norma və qaydalarını kobud şəkildə pozurlar. Milli Televiziya və Radio Şurası  buraxılan nöqsanların kiçik bir hissəsini açıqlayıb.
  
Bəs bu nöqsanlar nədən qaynaqlanır? Aparıcılar ədəbi dilin normalarını niyə pozurlar? 
  
Televiziya aparıcılarının əksəriyyəti kifayət qədər peşəkar və təcrübəli kadrlardır. Hər halda onlar hansı sözün necə tələffüz olunduğunu bilməmiş deyillər. Fikrimizcə, bu problem aparıcıların efirə hazırlıqsız çıxmasından qaynaqlanır. Bəzən şahidi oluruq ki, aparıcı proqramın qonağı haqqında məlumatlı deyil. Proqramın qonağının gah adını, gah da vəzifəsini səhv deyən aparıcılara da rast gəlmişik.
 Heç kimin haqqı yoxdur ki, Azərbaycan ədəbi dilinin normalarını istədiyi kimi pozsun, hansı sözü necə istəsə elə də tələffüz etsin. Dili qoruyub yaşatmaq onun daşıyıcısı olan hər kəsin borcudur: ilk növbədə isə jurnalistlərin və aparıcıların. Bu baxımdan KİV-lərin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Çünki hər kəs - uşaq da, böyük də doğru məlumatı KİV-lərdən öyrənəcəyinə inanır. Vaxtilə qarşılaşdığım bir hadisəni oxucularla bölüşmək lap yerinə düşər. 

Altı il bundan əvvəlin söhbətidir. “Şərq qapısı” qəzetinə yenicə baş redaktor təyin olunmuşdum. Bir gün Naxçıvanın tanınmış ziyalılarından biri ilə görüşdük. Dedi ki, xahiş edirəm Azərbaycan dilinin qanunlarına ciddi əməl edin. Övladlarımız qəzeti oxuyandam, televizora baxandan sonra onlara hansısa sözün düzgün yazılmadığını və yaxud düzgün tələffüz olunmadığını izah etmək çətin olur. Deyirlər ki, qəzetdə yazılıbsa, televiziyada səsləndirilibsə deməli  düzdür. 
  
Göründüyü kimi televiziyalar ana dilimizin qorunması və təbliğində çox mühüm funksiyanı yerinə yetirir.
  
Ana dilimizin inkişafı, tədqiqi və işləklik arealının genişlənməsi ilə əlaqədar ölkəmizdə çoxsaylı dövlət sənədləri imzalanmışdır. Onlardan biri də 2013-cü il aprel ayının 9-da imzalanmış “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamıdır. Bu sərəncam ana dilindən istər yazılı, istərsə də şifahi şəkildə düzgün istifadəyə, onun tətbiqi və inkişafı kimi vacib məsələlərin həllinə yönəlmiş mühüm dövlət sənədidir. Sözügedən dövlət proqramında bir sıra vəzifələr müəyyənləşdirilib. Həmin vəzifələrdən biri də mətbuat orqanlarında, televiziya və radio kanallarında, internet resurslarında və sosial şəbəkələrdə ədəbi dil normalarının pozulması hallarının qarşısını almaq üçün mexanizmlərin müəyyənləşdirilməsidir. Həmin mexanizmlər nədən ibarətdir, bu sahədə hansı işlər görülüb? Bu suala növbəti yazımızda cavab tapmağa çalışacağıq.
  Qayıdaq  televiziyalarda adəbi dilin pozulması məsələsinə. Yuxarıda adını çəkdiyimiz dövlət proqramının icrasına dair tədbirlər planında televiziya və radio verilişlərində, yazılı və elektron mətbuatda Azərbaycan ədəbi dilinin normalarına əməl olunmasını təmin etmək məqsədilə teleradio şirkətləri və kütləvi informasiya vasitələri sahəsində çalışan mütəxəssislərin dil hazırlıqlarının yüksəldilməsinin təmin edilməsi,teleradio şirkətlərində dil və nitq mədəniyyətinin qorunması üçün bədii şuraların yaradılması, qeyri-hökumət təşkilatlarının, kütləvi informasiya vasitələri nümayəndələrinin iştirakı ilə seminarlar, dəyirmi masalar, konfranslar, televiziya və radio verilişlərinin təşkil olunması Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Milli Televiziya və Radio Şurası, Mətbuat Şurası və Təhsil Nazirliyinə tapşırılıb. Bu sahədə görülən işlər barədə də növbəti yazıda ətraflı bəhs edəcəyik. Ancaq bu yazıda cavab tapmaq istədiyimiz  suallar odur ki, televiziyalardakı bədii şuralar nə işlə məşğuldurlar? Axı ölkə rəhbərinin imzaladığı sərəncamla qəbul olunmuş dövlət proqramının icrasına dair tədbirlər planında dil və nitq mədəniyyətinin qorunması bu bədii şuralara həvalə edilib.Teleradiolardakı bədii şuralara kimlər rəhbərlik edir? Onlar ədəbi dilimizin qorunmasına niyə biganə yanaşırlar? Aparıcıların efirdə ana dilimizin qaydalarını kobud şəkildə pozmasına niyə göz yumurlar? Fikrimcə bu sahədəki problemin həlli bu sualların cavabındadır. 
  
Bu məsələlərin həlli baxımından qarşıya qoyulan  vəzifələrin icrasını qeyd-şərtsiz həyata keçirmək həm də hər bir vətəndaşın, necə deyərlər, boynunun borcu olmalıdır. 

Mən hələ görməmişəm ki, hansısa dilçi alim mətbuatda çıxış edib belə aparıcıları tənqid eləsin. Söhbət ümümi söz deməkdən getmir. Dilçi alimlərimiz televiziyalarda efirə verilən proqramları diqqətlə izləsə və onun monitorinqini aparıb öz fikrini desə, bu, işə öz töhfəsini verər. Mən hələ rast gəlməmişəm ki, hansısa tamaşaçı ədəbi dilin normalarını pozan aparıcı barədə sosial şəbəkələrdə öz fikrini ifadə eləsin. Ana dilinin qorunması təkcə Milli Televiziya və Radio Şurasının işi deyil. Azərbaycan dili milli dövlətçiliyimizin başlıca rəmzlərindən biridir. Onu qorumaq hər birimizin borcudur. Mətbuatımızda, bəzi televiziya kanallarımızda işlənən ingilis və rus sözlərini, ifadələri, cümlələri eşitdikcə şüurumuzda belə bir sual formalaşır ki, “Əkinçi”nin, “Molla Nəsrəddin”in, “Həyat”ın, “Açıq söz”ün xələfləri tamaşaçılarla, dinləyicilərlə, oxucularla, ümumən Azərbaycan xalqı ilə hansı dildə danışırlar?

Papa Fransisk koronavirusa yoluxub? - MARAQLI...+ FOTOLAR
Balıq tutmaq istəyərkən toruna baxın nə düşdü - MARAQLI... + VİDEO
Çinli həkim ölümə meydan oxudu - İBRƏTAMİZ... + VİDEO
Pakistanda çəyirtkə hücumunun qarşısını almaq üçün Çin 100 min ördək göndərir - MARAQLI...
Ali Baş Komandan 3 generalı "Rəşadət" ordeni ilə təltif etdi və istefaya göndərdi...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Dünya
Məşhur aparıcı keçmiş millət vəkilini studiyadan qovdu - MARAQLI... + VİDEO
Hadisə
Prezidentin köməkçisi də koronavirusa yoluxdu...
Siyasət
"Səfərbərlik ediriksə, ilk növbədə intellektual potensialımızı səfərbər edək..."
Gündəm
"Xocalıdan vertolyotla sakinlər əvəzinə,  “Jiquli”lərini çıxarmağa qoymadığım şəxslər məni şərləməyə çalışdı...”
Maraqlı
"Böyük Atatürkün sağlığında onun ədəbi fəaliyyətindən söz açılmayıb və buna görə..."
Yazar
İlham İsmayıl
“Yaxın onilliklərə nə Azərbaycanın Qarabağı almaq fikri var, nə də bizim Qarabağı vermək”
Seymur Əliyev
DSX-nın bu torpaqdan pay umanlara verəcəyi yeganə hədiyyə budur: Ölüm!
Seymur Verdizadə
Sən hər gün əliəyrilik edirsən, o, beş ildə bir dəfə...
Sultan Laçın
Azərbaycanda ədalət naminə vəzifədən imtina edə bilən neçə məmur var?..
Leyla Namazova
“28 il öncə Xocalıda təkcə Xocalı sakinləri qətlə yetirilmədi...”
Həftənin ən çox oxunanları
Dostlarını da, düşmənlərini də haqlı çıxaran general...
ABŞ-ın növbəti prezidenti Qarabağı qaytaracaq
“Azərbaycan Qarabağı unutsa, yaxşıdır”- “Meşə tülküsü” belə dedi...
Ərdoğanın Qarabağla bağlı bəyanatı Ermənistanı qorxuya salıb
"Təhsil Nazirliyi Neftçalada bütün məktəb direktorlarını ƏM-nin 70-ç bəndi ilə işdən azad etməlidir"
“Lazım gəlsə, Paşinyanı güllələyərəm!..”- Erməni general
Azərbaycanda kişi arvadını xəyanət üstündə yaxaladı - VİDEO
Ermənilər Yerusəlimə iddialarını rəsmən bildirdilər: Yəhudi-erməni davası ola bilərmi?
"Əlimdə çox ciddi və təkzibolunmaz faktlar var, onlar bundan qorxmalı, mən deyil..."
Azərbaycanlı İrəvanda meydan oxudu: "Erməni xüsusi xidmət orqanları..." - VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: [email protected]ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247