Xəbər lenti
28/01/2020 [14:21]:
Mərkəzi İncəsənət məktəbində Holokost soyqırımı qurbanları yad edildi
28/01/2020 [13:57]:
“Xaricə qaça bilməyən “vor-zakon”lar Qarabağa toplanır...”
28/01/2020 [13:37]:
Rusiyalı ekspert: “Trans-Sibir magistralı ilə sinergiya BTQ-nin rentabelliliyi ilə bağlı sualları aradan qaldırır”
28/01/2020 [13:30]:
Qədim Kiş kəndi seçkilərə hazırdır - FOTOLAR
28/01/2020 [13:27]:
"AzerTelecom" Davosda Dünya İqtisadi Forumunda təmsil olunub - FOTO
28/01/2020 [13:20]:
"Raykom katiblərinin hamısına dedim ki, əllərinizi qaldırın, saatlarınıza baxacam" -VİDEO
28/01/2020 [13:14]:
Dələduzluqla sığorta ödənişi tələb edən şəxslər ifşa olunub
28/01/2020 [13:01]:
Meksikada həftəsonu qətliamı -Küçələr meyitlərlə doldu+FOTOLAR
28/01/2020 [13:00]:
Rövşən Rzayev: “Yeni mənzillərə ən ağır şəraitdə yaşayan məcburi köçkünlər yerləşdirilir”
28/01/2020 [12:59]:
Çingiz Qənizadə seçiciləri ilə görüşüb - FOTOLAR
28/01/2020 [12:57]:
Azərbaycan Mərkəzi Bankında 4 yeni departament yaradılıb
28/01/2020 [12:55]:
Koronavirusla bağlı Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutunda 8 palata ayrılıb - EKSKLÜZİV
28/01/2020 [12:54]:
Bu il 6 "ASAN xidmət" və 1 "ASAN Kommunal" mərkəzi açıla bilər
28/01/2020 [12:46]:
Azərbaycanda deputatlığa namizəd şəhid anasının ayağından öpdü - FOTO
28/01/2020 [12:41]:
"Zamanında Bəxtiyar Xanızadə kefə deyil, işə getsəydi, bu gün Pantomima Teatrı olmazdı"
28/01/2020 [12:40]:
Vahid Ələkbərov Putinə müraciət etdi
28/01/2020 [12:40]:
“Məgər Bakı kimlərsə tərəfindən özəlləşdirilib?..”
28/01/2020 [12:39]:
Paşinyan ordu gününü Qarabağda qeyd edəcək: Həm də “lüks ilə”...
28/01/2020 [12:37]:
Dünyanın gözü Trampda - O, fələstinlilərlə bağlı planı bu gün açıqlayacaq...
28/01/2020 [12:33]:
Türk nazir dağıntılar altından çıxarılan həmyerlimizin problemini yerində həll etdi - VİDEO
28/01/2020 [12:31]:
Gürcüstan koronavirusa görə vətəndaşlarını Çindən təxliyyə edəcək
28/01/2020 [12:28]:
Bakıda sürücülərə tələ quran polislərin kimliyi bilindi
28/01/2020 [12:26]:
Tramp Ərdoğana başsağlığı verdi
28/01/2020 [12:25]:
Koronavirusa görə blokadaya alınan Uhanda qalan azərbaycanlılar danışdı - VİDEO
28/01/2020 [12:22]:
Azərbaycanda hərbçi hazırlayan təhsil müəssisələrinə qəbul hansı qaydada aparılır? - VİDEO
28/01/2020 [12:18]:
Keçmiş prezident 4 il öncə Azərbaycana qarşı hərbi təxribata yol verdiklərini etiraf etdi
28/01/2020 [12:18]:
Ötən il 920 mindən çox “ASAN Viza” verilib
28/01/2020 [12:12]:
"Quş qripi" ilə bağlı monitorinqlərin nəticələri açıqlanıb
28/01/2020 [12:11]:
Azərbaycanın səhiyyə naziri koronavirusla bağlı əmr imzalayıb
28/01/2020 [12:06]:
Əkrəm İmamoğlu bu paylaşımlarına görə qınandı -FOTOLAR
28/01/2020 [12:01]:
İş axtaranlar üçün xəbər var - “E-sosial”dan yeni xidmət
28/01/2020 [11:31]:
Deputatlığa namizəd Salyanın Xıdırlı kəndində seçicilərlə görüşdü - FOTO + VİDEO
28/01/2020 [11:26]:
"Anarı hər gün zəng vurub əsəbiləşdirirlər və soruşurlar ki, gedəcəksən, yoxsa qalacaqsan?"
28/01/2020 [11:18]:
Oğlu Rafael Dadaşovun səhhətindən danışdı
28/01/2020 [11:18]:
İşğalçı ölkə ordu gününü qeyd edir: Qarabağda şənlik var...
28/01/2020 [11:03]:
DİN sosial şəbəkə istifadəçilərinə xəbərdarlıq etdi: Aldanmayın!
28/01/2020 [11:01]:
Rövnəq Abdullayev yenidən AFFA prezidenti seçilib
28/01/2020 [10:53]:
"Tez bir zamanda qanunvericiliyə edilmiş o əcaib dəyişiklik ləğv edilməlidir"
28/01/2020 [10:51]:
Azərbaycan Energetika nazirinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Ukraynaya səfər edəcək
28/01/2020 [10:40]:
Ağ Ev “qrin kart” verilməsi qaydalarını sərtləşdirmək hüququ qazanıb
28/01/2020 [10:39]:
Korona virusuna görə ölü sayı 106-ya yüksəldi -SON DƏQİQƏ...
28/01/2020 [10:38]:
Çin ordusu Uhanı mühasirəyə aldı, şəhəri tərk edənlər vurulur
28/01/2020 [10:36]:
Əflatun Amaşova ağır itki
28/01/2020 [10:34]:
Vahid Əhmədovun seçicilərlə görüşləri davam edir -FOTOLAR
28/01/2020 [10:33]:
Gürcüstandan Azərbaycana külli miqdarda dərmanın gizli yolla keçirilməsinin qarşısı alınıb
28/01/2020 [10:32]:
Ötən il Azərbaycanda baş verən partlayışlarda 12 nəfər ölüb
28/01/2020 [10:32]:
"Əminəm ki, parlament seçkiləri Azərbaycanda demokratiyanın təntənəsi kimi tarixə düşəcək"
28/01/2020 [10:32]:
Rövnəq Abdullayev: "Ən zəiflər qrupundan çıxa bilmədik"
28/01/2020 [10:30]:
Abşeronda keçmiş arvadının boğazını kəsən şəxsə yeni ittiham irəli sürülüb
28/01/2020 [10:28]:
“Cavabı aşkarlamaq üçün Çin iqtisadiyyatı ilə dərindən məşğul olmağa başladım…” – ZİYAD SƏMƏDZADƏ – FOTOLAR
28/01/2020 [10:02]:
Deputat AŞPA-nın iclasında yatdı...-FOTO+VİDEO
28/01/2020 [10:00]:
Elazığda bir ailəni xilas etdiyinə görə vətəndaşlıq veriləcək - Suriyalı tələbəyə Ərdoğandan müjdə...
28/01/2020 [09:57]:
"Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsili üzrə dövlət proqramı bərpa olunsun" - TƏKLİF
28/01/2020 [09:40]:
Koronavirusdan ölənlərin sayı 100-ü ötdü
28/01/2020 [09:40]:
Qaz və işıq limitinin ləğvi yenidən gündəmdə: çıxış yolu açıqlandı
28/01/2020 [09:36]:
Pompeo: "Rusiya və İran Suriyada atəşkəsin bərqərar olunmasına birbaşa mane olurlar"
28/01/2020 [09:35]:
Əlcəzairdə hərbi təyyarə qəzaya uğradı
28/01/2020 [09:34]:
Yeni koronavirus artıq Almaniyadadır
28/01/2020 [09:31]:
Göygöldə iki nəfərin xəsarət alması ilə nəticələnən qəza baş verib - VİDEO
28/01/2020 [09:28]:
Tofiq Musayev Həbib Nurməhəmmədovla bir siyahıda yer aldı
28/01/2020 [09:26]:
Ermənilərin Şuşa yaxınlığında mülki helikopteri vurmasından 28 il ötür
28/01/2020 [09:25]:
Tramp İsrailin yeni sərhədlərinin xəritəsini təqdim edəcək
28/01/2020 [09:24]:
İŞİD İsraili hədələdi: “Kimyəvi silah poliqonu edərik”
28/01/2020 [08:30]:
Suriyalı qaçqın Türkiyədə bir ailəni  təkbaşına dağıntılar altından qurtardı…-VİDEO
28/01/2020 [07:56]:
İnsanın heyvana çevrilə bilməsi barədə Quranda nə deyilib?..
28/01/2020 [00:38]:
"Zülfüqarovdan və Həsənquliyevdən fərqli olaraq mən bu fikirdəyəm ki..."
28/01/2020 [00:20]:
Koronavirusdan qorunmaq üçün 6 vacib addım: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı...
28/01/2020 [00:16]:
“Dövlətimiz kimi cəmiyyətimizin də Türkiyə ilə yardımlaşma nümunəsi göstərməsi arzuedilən olar”
28/01/2020 [00:06]:
Putin və Qorbaçov nahar edir... - Nadir foto
27/01/2020 [23:56]:
Ruhani ABŞ-a meydan oxudu
27/01/2020 [23:53]:
Ana yenicə dünyaya gətirdiyi övladını satdı
27/01/2020 [23:52]:
Göygöldə zəncirvari avtomobil qəzası baş verib
27/01/2020 [23:37]:
Qənirə Paşayeva Tovuzun İbrahim Hacılı kəndində yüzlərlə seçici ilə görüşdü - FOTOLAR
27/01/2020 [22:55]:
Məşhur müğənnidən zəlzələ ilə bağlı çağırış: "Özümü saxlaya bilmədim, səssiz olun!"
27/01/2020 [22:52]:
Sabirabadda dəhşət: Yeni ailə quran gəlin ata evinə qayıdıb özünü asdı
27/01/2020 [22:50]:
Rəfael Dadaşov xəstəxanaya yerləşdirilib
27/01/2020 [22:29]:
Çavuşoğlu və Lavrov Suriya məsələsini müzakirə ediblər
27/01/2020 [22:23]:
Qadın prezidentin şəxsi həyatının təfərrüatı: vəkillə yaşayır
27/01/2020 [22:20]:
Dünyanın ən təhlükəli paytaxtı: Şəhərdə hər gün təxminən on nəfər öldürülür
27/01/2020 [22:16]:
"Rusiyadan soruşmaq lazımdır, ki, ay Rusiya, sən vasitəçisən və görürsən ki..."
Bütün arxiv bir sırada
17/08/2017 [10:18] - Köşə - ( 2206 dəfə baxılıb)

Biz hansı dillə danışırıq...?

Tural Səfərov

Milli Televiziya və Radio Şurası bu ilin iyun-iyul aylarında teleradio proqramlarının monitorinqinin nəticələrini açıqladı.
  
“Azərbaycanın teleradio məkanında ədəbi dilin qorunması” layihəsi çərçivəsində AZTV-dən başqa 6 ümumrespublika televiziya yayımçısında ”“ İctimai TV, ATV, Space TV, Lider TV, Xəzər TV, ARB TV-də yayımlanan verilişlərin dili monitorinqə cəlb olunmuşdu.
  
Monitorinq nəticəsində ortaya çıxdı ki,  telekanallarda ədəbi dil normaları dilin bütün səviyyələri üzrə ”“ istər fonetik, istər leksik, istər qrammatik, istərsə də üslubi səviyyədə pozulur.
  
Şuranın hesabatında göstərilən faktlardan aydın olur ki, televiziya aparıcıları efirdə Azərbaycan ədəbi dilinin qaydalarına əməl etmirlər.
  
Şuranın monitorinqinin nəticələri kütləvi informasiya vasitələrində geniş işıqlandırıldığından bu yazıda həmin faktları təkrar  sadalamırıq. Bilirik ki, teleradio aparıcıları hər gün efirdə ədəbi dilin norma və qaydalarını kobud şəkildə pozurlar. Milli Televiziya və Radio Şurası  buraxılan nöqsanların kiçik bir hissəsini açıqlayıb.
  
Bəs bu nöqsanlar nədən qaynaqlanır? Aparıcılar ədəbi dilin normalarını niyə pozurlar? 
  
Televiziya aparıcılarının əksəriyyəti kifayət qədər peşəkar və təcrübəli kadrlardır. Hər halda onlar hansı sözün necə tələffüz olunduğunu bilməmiş deyillər. Fikrimizcə, bu problem aparıcıların efirə hazırlıqsız çıxmasından qaynaqlanır. Bəzən şahidi oluruq ki, aparıcı proqramın qonağı haqqında məlumatlı deyil. Proqramın qonağının gah adını, gah da vəzifəsini səhv deyən aparıcılara da rast gəlmişik.
 Heç kimin haqqı yoxdur ki, Azərbaycan ədəbi dilinin normalarını istədiyi kimi pozsun, hansı sözü necə istəsə elə də tələffüz etsin. Dili qoruyub yaşatmaq onun daşıyıcısı olan hər kəsin borcudur: ilk növbədə isə jurnalistlərin və aparıcıların. Bu baxımdan KİV-lərin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Çünki hər kəs - uşaq da, böyük də doğru məlumatı KİV-lərdən öyrənəcəyinə inanır. Vaxtilə qarşılaşdığım bir hadisəni oxucularla bölüşmək lap yerinə düşər. 

Altı il bundan əvvəlin söhbətidir. “Şərq qapısı” qəzetinə yenicə baş redaktor təyin olunmuşdum. Bir gün Naxçıvanın tanınmış ziyalılarından biri ilə görüşdük. Dedi ki, xahiş edirəm Azərbaycan dilinin qanunlarına ciddi əməl edin. Övladlarımız qəzeti oxuyandam, televizora baxandan sonra onlara hansısa sözün düzgün yazılmadığını və yaxud düzgün tələffüz olunmadığını izah etmək çətin olur. Deyirlər ki, qəzetdə yazılıbsa, televiziyada səsləndirilibsə deməli  düzdür. 
  
Göründüyü kimi televiziyalar ana dilimizin qorunması və təbliğində çox mühüm funksiyanı yerinə yetirir.
  
Ana dilimizin inkişafı, tədqiqi və işləklik arealının genişlənməsi ilə əlaqədar ölkəmizdə çoxsaylı dövlət sənədləri imzalanmışdır. Onlardan biri də 2013-cü il aprel ayının 9-da imzalanmış “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamıdır. Bu sərəncam ana dilindən istər yazılı, istərsə də şifahi şəkildə düzgün istifadəyə, onun tətbiqi və inkişafı kimi vacib məsələlərin həllinə yönəlmiş mühüm dövlət sənədidir. Sözügedən dövlət proqramında bir sıra vəzifələr müəyyənləşdirilib. Həmin vəzifələrdən biri də mətbuat orqanlarında, televiziya və radio kanallarında, internet resurslarında və sosial şəbəkələrdə ədəbi dil normalarının pozulması hallarının qarşısını almaq üçün mexanizmlərin müəyyənləşdirilməsidir. Həmin mexanizmlər nədən ibarətdir, bu sahədə hansı işlər görülüb? Bu suala növbəti yazımızda cavab tapmağa çalışacağıq.
  Qayıdaq  televiziyalarda adəbi dilin pozulması məsələsinə. Yuxarıda adını çəkdiyimiz dövlət proqramının icrasına dair tədbirlər planında televiziya və radio verilişlərində, yazılı və elektron mətbuatda Azərbaycan ədəbi dilinin normalarına əməl olunmasını təmin etmək məqsədilə teleradio şirkətləri və kütləvi informasiya vasitələri sahəsində çalışan mütəxəssislərin dil hazırlıqlarının yüksəldilməsinin təmin edilməsi,teleradio şirkətlərində dil və nitq mədəniyyətinin qorunması üçün bədii şuraların yaradılması, qeyri-hökumət təşkilatlarının, kütləvi informasiya vasitələri nümayəndələrinin iştirakı ilə seminarlar, dəyirmi masalar, konfranslar, televiziya və radio verilişlərinin təşkil olunması Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Milli Televiziya və Radio Şurası, Mətbuat Şurası və Təhsil Nazirliyinə tapşırılıb. Bu sahədə görülən işlər barədə də növbəti yazıda ətraflı bəhs edəcəyik. Ancaq bu yazıda cavab tapmaq istədiyimiz  suallar odur ki, televiziyalardakı bədii şuralar nə işlə məşğuldurlar? Axı ölkə rəhbərinin imzaladığı sərəncamla qəbul olunmuş dövlət proqramının icrasına dair tədbirlər planında dil və nitq mədəniyyətinin qorunması bu bədii şuralara həvalə edilib.Teleradiolardakı bədii şuralara kimlər rəhbərlik edir? Onlar ədəbi dilimizin qorunmasına niyə biganə yanaşırlar? Aparıcıların efirdə ana dilimizin qaydalarını kobud şəkildə pozmasına niyə göz yumurlar? Fikrimcə bu sahədəki problemin həlli bu sualların cavabındadır. 
  
Bu məsələlərin həlli baxımından qarşıya qoyulan  vəzifələrin icrasını qeyd-şərtsiz həyata keçirmək həm də hər bir vətəndaşın, necə deyərlər, boynunun borcu olmalıdır. 

Mən hələ görməmişəm ki, hansısa dilçi alim mətbuatda çıxış edib belə aparıcıları tənqid eləsin. Söhbət ümümi söz deməkdən getmir. Dilçi alimlərimiz televiziyalarda efirə verilən proqramları diqqətlə izləsə və onun monitorinqini aparıb öz fikrini desə, bu, işə öz töhfəsini verər. Mən hələ rast gəlməmişəm ki, hansısa tamaşaçı ədəbi dilin normalarını pozan aparıcı barədə sosial şəbəkələrdə öz fikrini ifadə eləsin. Ana dilinin qorunması təkcə Milli Televiziya və Radio Şurasının işi deyil. Azərbaycan dili milli dövlətçiliyimizin başlıca rəmzlərindən biridir. Onu qorumaq hər birimizin borcudur. Mətbuatımızda, bəzi televiziya kanallarımızda işlənən ingilis və rus sözlərini, ifadələri, cümlələri eşitdikcə şüurumuzda belə bir sual formalaşır ki, “Əkinçi”nin, “Molla Nəsrəddin”in, “Həyat”ın, “Açıq söz”ün xələfləri tamaşaçılarla, dinləyicilərlə, oxucularla, ümumən Azərbaycan xalqı ilə hansı dildə danışırlar?

"Tez bir zamanda qanunvericiliyə edilmiş o əcaib dəyişiklik ləğv edilməlidir"
Koronavirusdan qorunmaq üçün 6 vacib addım: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı...
Qəzəbli kərgədan dəhşət saçdı - QORXUNC... + VİDEO
Donan pişikləri isti qəhvə ilə xilas etdi - İBRƏTAMİZ... + VİDEO
80 yaşlı qadın özündən 45 yaş kiçik kişi ilə evlənəcək: "Həqiqi sevgimi tapdım"
Loading...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Dünyanın gözü Trampda - O, fələstinlilərlə bağlı planı bu gün açıqlayacaq...
Siyasət
"Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsili üzrə dövlət proqramı bərpa olunsun" - TƏKLİF
Dünya
Səkkiz il ərzində saçlarına şampun vurmadı, nəticəsi heyranedici oldu - VİDEO
Cəmiyyət
35 min manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlanan Masallı sakinindən DİN rəhbərinə ŞİKAYƏT
Gündəm
Cenevrə görüşü Qarabağ probleminin həllinə nə verəcək?
Həftənin ən çox oxunanları
“O qızları da, əxlaqsızlıqla məşğul olan ərəbləri də güllələmək lazımdır...”
Erməni helikopterini vuran MAXE Saleh Məmmədova səsləndi: "Bir şey fikirləşmirlər..."
Paşinyan 7 rayonun qaytarılmasından danışdı: "Onlar razılaşsa, dərhal masaya qoyulacaq..."
"Qarabağ cəhənnəmə çevrilməlidir, hər gün Ermənistana əsgər meyiti getməlidir..."
“Bizim əsas düşmənimiz Azərbaycan yox, Türkiyədir...”
ABŞ-ın yeni nəsil dronları Rusiya və Çini qorxuya saldı: Onları vurmaq mümkün deyil, çünki...
“Qarabağa gedən cəmi bir turist avtobusu dronla vurulsa, turist axınına son qoyular...”
İki nəvəsi olan kişi yeniyetməni meşəyə aparıb zorladı: 16 yaşlı qızın dramı – VİDEO
12 yaşıma çatanda bu barədə ailəmə danışmaq qərarına gəldim, bundan sonra bir daha..."
Putin İsrailə 5  uçaq və 200 nəfərlik heyətlə gəldi...-FOTOLAR+VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247