Xəbər lenti
07/07/2020 [21:47]:
Bərdədə traktor kanala aşıb, sürücüsü ölüb
07/07/2020 [21:47]:
"Ramiz Mehdiyev mövzusu onlara niyyətlərinə çatmaq üçün əlverişli bir vasitədir"
07/07/2020 [21:37]:
200-dən çox mağazası olan məşhur geyim markası iflas etdi - FOTO
07/07/2020 [21:37]:
Türkiyə parlamentinə sədr seçkisinin nəticəsi məlum oldu
07/07/2020 [21:36]:
11-ci siniflər üçün buraxılış imtahanında ən yüksək nəticə göstərən məktəblər açıqlanıb
07/07/2020 [21:26]:
Dünyanın ən yaşlı yapışıq əkizləri həyatını itirdi - FOTOLAR
07/07/2020 [21:00]:
“Mənim qohumlarım tərəfindən ola bilər ki,  qəhabət hallara yol verilsin…”
07/07/2020 [20:59]:
Nikol Paşinyan sosial partlayışdan yayınmaq üçün əhalini savaşla şantaj edir
07/07/2020 [20:53]:
Koronavirusu ciddi hesab etməyən Braziliya prezidenti də yoluxdu
07/07/2020 [20:52]:
Respublika Süni Mayalanma Mərkəzinə yeni direktor təyin edilib
07/07/2020 [20:35]:
"Böyükşor gölü müəyyən ekoloji problemləri olan su hövzəsidir"
07/07/2020 [20:30]:
"Azərbaycan ATƏT-in bütün icra strukturları ilə konstruktiv dialoq aparmağa hazırdır"
07/07/2020 [20:27]:
“Ermənistanın təxribatçı addımları hərbi eskalasiya üçün real bir riskdir"
07/07/2020 [20:23]:
DTX tərəfindən həbs edilən XİN əməkdaşı məşhur "avtoş"un atası imiş... - FOTO + VİDEO
07/07/2020 [20:21]:
Türkiyədə 4,2 bal gücündə zəlzələ olub
07/07/2020 [20:19]:
Naxçıvan koronavirusdan qurtuldu - yeni yoluxma qeydə alınmadı
07/07/2020 [20:06]:
İranda neft hasilatı son 40 ilin minimum həddinə enib
07/07/2020 [20:04]:
Bakıda hərbi qulluqçuya rişxənd edən şəxs həbs olundu - RƏSMİ
07/07/2020 [19:33]:
Türkiyə Böyük Millət Məclisinə sədr seçkisi keçirilir
07/07/2020 [19:06]:
“Karantin rejimində insanların evdə oturmasını təmin etmək üçün müəyyən işlər görülməlidir”
07/07/2020 [19:04]:
Liviyada Rusiyanın "Pantsir" sistemi məhv edildi
07/07/2020 [19:00]:
Azərbaycanda indiyədək 529 875 koronavirus testi aparılıb
07/07/2020 [18:58]:
Azərbaycanda daha 537 nəfər koronavirusa yoluxdu, yeddi nəfər vəfat etdi
07/07/2020 [18:47]:
“Xaricdə oxumaq istəyənlərə birbaşa attestatların verilməsində İctimai Şuranın rolu böyükdür”
07/07/2020 [18:45]:
"Azərbaycan 30-dan artıq dövlətə humanitar yardım edib"
07/07/2020 [18:42]:
Azərbaycanda baş həkim və beş tibb bacısı COVID-19-a yoluxub
07/07/2020 [18:40]:
"Bir nömrəli günahkar həmin otellərinin rəhbərləridir, onların nə ixtiyarı var ki..."
07/07/2020 [18:35]:
Cazibədar aktrisa çimərlik geyimində izləyicilərini heyran qoydu - FOTO
07/07/2020 [18:34]:
Bakıda yüksək sürətlə maşın idarə edib kameraya çəkən qadın tutuldu - VİDEO
07/07/2020 [18:29]:
Sahibə Qafarova: “Parlament cəmiyyətdə mövcud olan siyasi qüvvələrin, cərəyanların spektrini tam əks etdirir”
07/07/2020 [18:28]:
Şöbə müdiri: "İqtidarla müxalifət arasında indiyədək müşahidə edilməyən yaxınlaşma var"
07/07/2020 [18:16]:
İlham Əliyev nazirlərin onlayn konfranslarını mənasız adlandırdı
07/07/2020 [18:12]:
Lukaşenko müsahibəyə ayaqqabısız gəldi -VİDEO
07/07/2020 [18:10]:
Ədliyyə Nazirliyi bələdiyyəni cərimələdi
07/07/2020 [18:08]:
Dövlət Komitəsinin sədri növbəti videoqəbul keçirib - FOTO
07/07/2020 [18:06]:
Elçin Şıxlı: "Televiziya hər şeyin gözəl olduğunu göstərmək üçün deyil"
07/07/2020 [18:04]:
“Abituriyentlər üçün dərs vaxtı”nın sabaha olan CƏDVƏLİ
07/07/2020 [17:56]:
Alimlər əqrəb zəhərindən xərçəngə qarşı güclü dərman hazırladı... 
07/07/2020 [17:51]:
İctimai-siyasi xadimlər AzTV-nin fəaliyyətini qiymətləndiriblər
07/07/2020 [17:49]:
Kürdə bir nəfər batdı
07/07/2020 [17:46]:
Tanınmış kardioloq: “Heç bir dərman, eləcə də "Aspirin" COVID-dən qorumur"
07/07/2020 [17:44]:
Ədalət Vəliyevin iştirakı ilə Milli Məclisdə təmsil olunan partiya təmsilçilərinin görüşü keçirilib
07/07/2020 [17:43]:
Yaxın illərdə yeni koronavirus yayılacaq - XƏBƏRDARLIQ
07/07/2020 [17:42]:
DİN-dən Xırdalanda karantin rejiminin pozulması ilə bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA - VİDEO
07/07/2020 [17:24]:
Ədəbiyyat İnstitutunun onlayn elmi şurası keçirilib
07/07/2020 [17:21]:
İSTƏK VAR, İMKAN DA VAR, İRADƏ DƏ...
07/07/2020 [17:12]:
Azərbaycanlı həkim: “Xəstə bir saat əvvəl su içib test versə, neqativ cavab ala bilər” - MÜSAHİBƏ
07/07/2020 [17:07]:
"Lotu Quli" saxlanıldı
07/07/2020 [17:00]:
ADIF-in öhdəliyi ləğv edildi
07/07/2020 [16:59]:
Xaçmazda 2 yaşlı qız hovuzda boğulub
07/07/2020 [16:57]:
Hakimlərin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi qaydası dəyişib
07/07/2020 [16:56]:
İlham Əliyev Yaponiyanın İmperatoruna başsağlığı verdi
07/07/2020 [16:55]:
Laboratoriyanın səhvinə görə 19 futbolçu koronavirusa yoluxdu
07/07/2020 [16:54]:
Azərbaycanda daha bir telejurnalist koronavirusa yoluxdu - FOTO
07/07/2020 [16:53]:
Elektrik cərəyanı iki nəfərin ölümünə səbəb oldu - VİDEO
07/07/2020 [16:51]:
Baş nazirdən təhsillə bağlı QƏRAR: İllik xərclər təsdiqləndi - CƏDVƏL
07/07/2020 [16:42]:
"Mövcud qanunlar və karantin rejimi ilə bağlı tətbiq edilən qaydalar hər kəs üçün əsas olmalıdır"
07/07/2020 [16:38]:
Bakı Slavyan Universitetinin kollektivinə ağır itki
07/07/2020 [16:38]:
“Bu bir müharibədir və bu müharibədən qalib çıxmaq üçün hamılıqla səfərbər olunmağımız vacibdir”
07/07/2020 [16:36]:
"82 yaşınız var, ömrünüz boyu nə Heydər Əliyevi, nə də İlham Əliyevi gözünüz götürüb"
07/07/2020 [16:09]:
Avtobusu qəflətən çevirdi və su anbarına tərəf sürdü: 21 ölü - ANBAAN VİDEO
07/07/2020 [16:07]:
Bakıda YPX əməkdaşları ilə icazəsi ləğv edilən taksi sürücüsü arasında mübahisə - VİDEO
07/07/2020 [15:40]:
“Bu addım ya insanlara fərqli bir istimul verməkdir, ya da Avropaya ismarıc ola bilər”
07/07/2020 [15:21]:
“Cənab Prezident maska taxırsa, niyə başqası bunu edə bilməsin ki..."
07/07/2020 [15:15]:
"Vəzirov Ramiz Mehdiyevin Heydər Əliyev əleyhinə yazdığı materialları qarşıma qoydu..."
07/07/2020 [15:11]:
BDU tələbələrinin onlayn “müdafiə”si...
07/07/2020 [15:07]:
"İmkanlı adamların milli qeyrəti olmalıdır" - Yazıçılar ermənilərin festivala gedən filmindən danışdı
07/07/2020 [15:06]:
Azərbaycanda baş həkimin oğlu iki qadının ölümünə səbəb oldu
07/07/2020 [15:04]:
Bakıdakı kəskin üfunət qoxusu ilə bağlı götürülən analizlərin nəticələri açıqlandı - RƏSMİ
07/07/2020 [15:03]:
Koronavirus Azərbaycanın hansı bölgəsində daha çox yayılıb? - STATİSTİKA
07/07/2020 [14:34]:
“Ordusunun ərzaq ehtiyacını ödəyə bilməyən Ermənistanın Azərbaycanı raket zərbələri ilə hədələməsi absurddur”
07/07/2020 [14:26]:
20 Yanvar ərazisində niyə post qurulub? - Xəbərdarlıq
07/07/2020 [14:24]:
İstirahətə gedərkən polis forması geyindi, həbs edildi
07/07/2020 [14:23]:
Cənub küləyi əsəcək, temperatur 39 dərəcəyə yüksələcək
07/07/2020 [14:22]:
Operativ qərargah dörd komandaya məşqlərə başlamağa icazə verdi
07/07/2020 [14:20]:
Dünənki dörd qəzada 5 nəfər ölüb
07/07/2020 [14:15]:
Azərbaycanda 16 milyonluq korrupsiya faktı: Vəzifəli şəxs həbs edildi - RƏSMİ
07/07/2020 [14:14]:
"İngilis dilində ən çox kitab oxuyan tələbə” müsabiqəsinin QALİBLƏRİ MƏLUM OLDU
07/07/2020 [14:09]:
“Kişi evlidirsə, işdən sonra evə getməlidir”
07/07/2020 [14:03]:
Azərbaycanda daha bir həkim koronavirusdan vəfat edib
Bütün arxiv bir sırada
30/09/2016 [21:17] - Köşə - ( 2566 dəfə baxılıb)

Tarix elə yazılmır...

Telman Nüsrətoğlu

Publisist-şair Heydər Oğuz son iki yazısında Osmanlı-Səvəfi münasibətlərini incələyən yazılar qələmə alıb.
Müəllif yazılarında Səvəfi dövlətinin fars şovinizminə, Sasaniliyə bağlayan mülahizələrə qarşı çıxır, öz düşüncələrini ortaya qoyur.

Yazarın dilə gətirdiyi fikirlərə cavab da özünü çox gözlətmədi. İstanbul Universiteti Ümumi Türk Tarixi kafedrasında doktorluq işi müdafiə etmiş Türk İslam Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Telman Nüsrətoğlunun şair-puplisistə cavabını Moderator.az oxucularına təqdim edirik:

“Heydər bəy, incimə, yenə ayrışdırıcı, hadisələrə məzhəb prizmasından baxıb sonra da başqalarını məzhəbçilikdə ittiham edən bir yazı yazmısan. Tarixi bu günün paradiqmaları və dəyərlərindən yola çıxaraq dəyərləndirmək çox yanlışdır.
Yazından belə çıxır ki, Osmanlının işi-gücü türkü qırmaq, Səfəvilərinki də harda bir Türk görsə, onu qorumaq olub, biri məzhəb prizmasından, digəri isə milli prizmadan baxıb hadisələrə. Çox gülməli, istənilən ortabab tarixçinin etirazına səbəb olacaq yanalmadır.

Tarix elə yazılmır, əzizim. Məsələni anlamaq üçün, birinci, Osmanlı-Səfəvi münasibətlərini hər yönüylə incələmək, Osmanlıdakı saraydaxili münasibətləri, Yavuz Səlimin ortaya çıxış prosesini bilmək lazımdır. Kitabi-islam, təsəvvüfi-islam, xalq islamı və o dövrdə bunların təmsili-aktyorları kimlər idi, bilmək lazımdır. Qızılbaşlıq və onun tarixi qaynaqlarını, Səfəvilərə qədər Anadolu türkmənlərinin durumunu, inanç forması incələnməlidir. Anadolda çıxan türkmən üsyanlarında Osmanlının iqtisadi, sosioloji siyasətiylə bərabər Səfəvilərin böyük rolu olub. Şah İsmail Anadolu türkmən obalarında xəlifələri vasitəsiylə üsyan çıxarıb oralardan vergi toplayırdı. Anadoludakı türkmən obaları, ticarət yolları uğrunda iki dövlət arasında mübarizə gedirdi. Sutan II Bəyazıt Aralıq dənizində və Egedə fəthlərlə məşğul idi. Moraya yürüyürdü Osmanlı ordusu. Buna görə də Anadoludakı o üsyanlara, Səfəvilərin təsirinin gündən-günə artmasına bir dönəm təmkinlə yanaşmağa çalışırdı. Ancaq Qaramanoğulları üsyanı vəziyəti gərginləşirdi. Səfəvi-Qaramanoğulları münasibətləri, Osmanlının Moranı almasından narahat olan Venedikin həm Səfəvilər, həm də Qaramanoğulları ilə yazışmalarında da tərəflərin antiosmanlı bloku yaratmağa can atdığı ortaya çıxır.

Bu arada Şah İsmayıl nə edirdi?

O da sosial dayaqlarını möhkəmlətmək üçün öz hakimiyəti altında olan, yəni ələ keçirdiyi torpaqlarda sünni əhaliyə yönəlik qətliamlar həyata keçirərək, 1507 ”“ ci ildə gəlib Diyarbəkiri ələ kəçirib sonra da Bağdada tərəf yürüdü. Şah bir tərəfdən Anadolu türkmən qəbilələri üzərindəki propaqanda savaşını gücləndirərək onları öz tərəfinə çəkir, o biri yandan da Venedikə yazdığı məktupda Osmanlıya qarşı ortaq hərəkət etməyi təklif edirdi. 1510-cu ildə Özbək Şəybani xanı məğlub edərək öldürdükdən sonra da gücünə güc qatmış, Anadolu qızılbaşları arasında onun Məhdi olduğu yönündəki inanç daha da qüvvətlənmişdi. Şeyx Heydərin Anadoludakı xəlifələrindən olan Həsənin oğlu Şahqulu Baba 1511-ci ildə Şah İsmailin tərəfində Osmanlıya qarşı üsyan etdi. Məşhur Şahqulu üsyanı Sivasda çətinliklə yatırıldı. Yenə Şah İsmailin Anadoludakı adamlarından Nurəli Xəlifə Tokatı ələ kəçirib Şah İsmail adına cümə xütbəsi oxutdurdu. Bu hadisələr Osmanlı ətrafındakı Səfəvi mühasirəsinin getdikçə artdığını və Osmanlının bütün bunları böyük bir təhlükə olaraq görərək hazırlıq gördüyünü də ortaya qoyur.
Bu arada Trabzonda vali olan Yavuz Səlim Osmanlı taxtına keçdi və Səfəvi məsələsi həll edilmədən Avropaya doğru yürüyüşə davam etmənin imkansız olduğu qənaətinə gəldi. Dönəmin şeyxülislamı Paşazadənin Səfəviləri Rafizilər olaraq görən və lənətləyən, canlarının , mallarının halal olduğunu ifadə ədən o fətvası meydana çıxdı. Yavuz Səlim bir tərfdən özbək xanına məktub yazaraq Səfəvilərə qarşı intiqam çağırışı etdi, o biri tərəfdən də Şah İsmayıla məktup yazaraq xəlifələri söyməkdən vaz keçməsini, tövbə etməsini istədi. Başqa bir məktubda da Şah İsmayıla təsbeh və səccadə göndərərək, dövlət işlərini tərk ədib dərvişlik etməsini təklif etdi. Daha təhqiramiz məktublar da oldu. Və təbii ki, Şah İsmayıl bunlar cavab verdi. Beləcə, iki Türk dövlətini qarşı-qarşıya gətirən savaş oldu.
Bu müddət ərzində Yavuz Səlim də Anadoluda Şah İsmayıl tərəfdarı olan Türkmənlərə qarşı hərəkətə keçdi və indiki Cənub-şərq bölgələrində Türkmən qətliamı yaşandı və bu da bölgədə demoqrafik dəyişiklyə səbəb oldu.
Məsələnin məğzi budur”.

loading...
200-dən çox mağazası olan məşhur geyim markası iflas etdi - FOTO
Dünyanın ən yaşlı yapışıq əkizləri həyatını itirdi - FOTOLAR
Azərbaycanın strateji nöqtələrini vurma təhdidinə ermənilərin qənimindən CAVAB...
Atasını vuranı bağışladı, ölümünə dostu bais oldu, öləcəyini internetdən öyrəndi...
Bakıda meyiti "aradan çıxartdığı" deyilən həkim: "Alnım açıq, vicdanım təmizdir"
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Gündəm
“Karantin rejimində insanların evdə oturmasını təmin etmək üçün müəyyən işlər görülməlidir”
Cəmiyyət
"Bir nömrəli günahkar həmin otellərinin rəhbərləridir, onların nə ixtiyarı var ki..."
Cəmiyyət
“İncəsənət xadimlərinin çətinlikləri hamıdan çoxdu, yeganə işləməyən insanlar bizik...”
Hadisə
“Allaha qurban olum, heç nə xatırlamıram” - Komaya düşən sürücü ayıldı...
Gündəm
“Ermənistan Azərbaycana qarşı ərazi təcavüzü ilə yanaşı, həm də ekoloji təcavüz həyata keçirir”
Yazar
İlham İsmayıl
Ermənilər bizdən niyə razılıq edirlər?!
Sultan Laçın
"Siyasi leksikonumuzdan “Dağlıq Qarabağ” və “münaqişə” məhfumlarını birdəfəlik çıxarmalıyıq"
Həftənin ən çox oxunanları
HƏKİM FƏRYAD ETDİ: "Sağ qalsam, heç bir azərbaycanlıya pulsuz xidmət etməyəcəyəm"
COVİD-19 mutasiyaya uğrayır və yox olacaq- ŞAD XƏBƏR
ÜST-dən dünyanı ayağa qaldıracaq ETİRAF
"Bakının 12 rayonunun icra başçılarından 5-i Şərurdandır, 5-i (Qarakilsə) Sisyandan..."
“Azərbaycanın üçdə ikisini su altında qoyacağıq” – Düşmən yenə Mingəçeviri vurmaqla hədələdi...
"Elmar Məmmədyarovun erməni lobbisi tərəfindən ələ alınmasını istisna etmirəm..."
Maksim Musayev "boz kardinal"ın paxırını açdı: "Ramizi Elyanora Petrosova tapıb gətirmişdi"
“Koronavirusa yoluxmuşam, ölüm ayağındayam, Qənirə Paşayeva xəstəxanaya yerləşdirdi”
"Vəfa Quluzadəni Rəsulzadənin portretini çıxarıb yerinə Heydər Əliyevinkini asan yerdə tutdum..."
“Bakının bütün neft komplekslərini vuracağıq” – “Onların hamısına çıxışımız var!”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247