Daxili İşlər Nazirliyi və təhlükəsizlik siyasəti: rəqəmlərin göstərdiyi mənzərə

Müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız baş vermiş cinayətə reaksiya ilə ölçülmür. Təhlükəsizlik bu gün risklərin qabaqlanması, sosial mühitdə gərginliyin vaxtında dərk edilməsi, rəqəmsal məkanda nəzarətin qorunması, informasiya axınlarının düzgün idarə olunması və vətəndaşın gündəlik həyatında özünü güvən içində hiss etməsi deməkdir. Dövlətin daxili təhlükəsizlik siyasəti də məhz bu çoxqatlı yanaşma üzərində qurulur.

Bu baxımdan Daxili İşlər Nazirliyində 2025-ci ilin yekunlarına həsr olunmuş Kollegiya iclasında səsləndirilən göstəricilər təkcə bir ilin hesabatı deyil. Bu rəqəmlər 2023–2025-ci illər ərzində daxili təhlükəsizlik sahəsində aparılan siyasətin hansı istiqamətdə inkişaf etdiyini, hansı risklərin nəzarət altına alındığını və hansı mexanizmlərin gücləndiyini göstərən ümumi mənzərədir.

Ümumi cinayət dinamikası: azalma və açılma arasındakı tarazlıq

Son üç ilin statistikası davamlı bir xətti ortaya qoyur. 2023-cü ildə ölkə üzrə 36 mindən artıq cinayət qeydə alınmışdı. 2024-cü ildə bu rəqəm 33 minə yaxınlaşdı. 2025-ci ildə isə qeydə alınan cinayətlərin sayı 31 852 oldu. Beləliklə, iki il ərzində ümumi cinayətlərin sayında təxminən 13 faizlik azalma müşahidə olunur. Əhalinin hər 100 min nəfərinə düşən cinayətlərin sayının 310 səviyyəsinə enməsi də bu dinamikanı təsdiqləyir.

Lakin təhlükəsizlik siyasətinin real göstəricisi yalnız azalma faktı deyil. Əsas məsələ bu azalmanın hansı keyfiyyət göstəriciləri ilə müşayiət olunmasıdır. 2025-ci ildə cinayətlərin 90,5 faizi açılıb. Bu göstərici 2023–2024-cü illərdəki 87–88 faizlik səviyyə ilə müqayisədə irəliləyiş deməkdir. Xüsusilə qeyri-aşkar şəraitdə törədilmiş cinayətlərin də yüksək faizlə açılması istintaq və əməliyyat-axtarış fəaliyyətinin keyfiyyətcə möhkəmləndiyini göstərir.

Ağır və xüsusilə ağır cinayətlər: təhlükəsizliyin real ölçüsü

Vətəndaş üçün təhlükəsizlik ən çox ağır və xüsusilə ağır cinayətlərin səviyyəsində hiss olunur. Bu kateqoriya üzrə göstəricilərin müqayisəsi aydın tendensiyanı ortaya qoyur.

2023-cü ildə ağır və xüsusilə ağır cinayətlərin payı daha yüksək idi. 2024-cü ildə bu sahədə azalma başlandı. 2025-ci ildə isə ağır və xüsusilə ağır cinayətlər 8,6 faiz, qəsdən adam öldürmələr 8,8 faiz, sağlamlığa ağır zərər vurma halları 4,7 faiz azalıb. Bu nəticələr təsadüfi deyil. Onlar ayrı-ayrı əməliyyatların yox, ardıcıl və sistemli təhlükəsizlik siyasətinin nəticəsi kimi oxunmalıdır. Mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı aparılan tədbirlər, kriminal qrupların zərərsizləşdirilməsi və əvvəlki illərdən bağlı qalan cinayətlərin açılması risklərin gələcəkdə dərinləşməsinin qarşısını alan əsas mexanizmlərdir.

Narkotiklərlə mübarizə: artan həcmlər, güclənən nəzarət

Narkotiklərlə mübarizə sahəsində rəqəmlər də yalnız bir ilin çərçivəsində dəyərləndirilə bilməz. 2023-cü ildə dövriyyədən çıxarılan narkotik vasitələrin həcmi təxminən 4,4 ton, 2024-cü ildə 4,7 ton, 2025-ci ildə isə 5 ton 675 kiloqram təşkil edib. Bu artım təhlükənin böyüməsindən çox, aşkarlama və nəzarət imkanlarının genişlənməsi ilə izah olunur. Xüsusilə diqqətçəkən məqam onlayn satış kanalları ilə bağlı göstəricilərdir. 2025-ci ildə 2 ton 724 kiloqram narkotik vasitənin məhz rəqəmsal izlər əsasında aşkarlanması göstərir ki, təhlükəsizlik siyasəti artıq klassik əməliyyat üsulları ilə məhdudlaşmır və rəqəmsal mühitdə də aktiv şəkildə həyata keçirilir.

Sosial risklər: erkən nikah və qız qaçırmaya hüquqi mövqe

Daxili təhlükəsizlik yalnız kriminal statistika ilə məhdudlaşmır. Sosial risklər də bu mənzərənin mühüm tərkib hissəsidir. 2023–2024-cü illərdə erkən nikahla bağlı əsasən profilaktik tədbirlər üstünlük təşkil edirdi. 2025-ci ildə isə 90 erkən nikah cəhdinin qarşısı birbaşa hüquqi müdaxilə yolu ilə alınıb.

Qız qaçırma faktlarının Cinayət Məcəlləsinin adam oğurluğu maddəsi ilə kvalifikasiya olunması hüquqi mövqenin sərtləşdiyini göstərir. Bu yanaşma cəmiyyətə açıq mesajdır: ənənə adı altında hüquq pozuntusu legitimləşdirilə bilməz.

Ailə münaqişələri: erkən müdaxilə nəticə verir

Ailə zəminində baş verən cinayətlərin dinamikası da müsbət istiqamətdə dəyişir. 2023-cü ildə bu kateqoriya üzrə göstəricilər daha yüksək idi. 2024-cü ildə azalma başladı. 2025-ci ildə isə ailə münaqişəsi zəminli cinayətlər 3,1 faiz azalıb. Bu nəticə cəza mexanizmlərindən daha çox erkən xəbərdarlıq, profilaktika və sosial müdaxilə mexanizmlərinin effektivliyini göstərir.

Rəqəmsal mühit və kibercinayətkarlıq: yeni təhlükəsizlik cəbhəsi

Cinayətkarlığın mühüm hissəsi artıq rəqəmsal məkanda formalaşır. 2023–2024-cü illərdə bu sahə əsasən müşahidə mərhələsində idi. 2025-ci ildə isə rəqəmsal mühit təhlükəsizlik siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Nəticədə narkotik satışı, radikalizm, qeyri-qanuni mərc oyunları, kriminal həyat tərzinin təbliği və zərərli proqramlarla bağlı 3 315 internet resursu və sosial şəbəkə hesabı aşkarlanaraq bloklanıb. Bu göstəricilər təhlükəsizliyin artıq yalnız fiziki məkanla məhdudlaşmadığını, rəqəmsal mühitdə formalaşdığını aydın şəkildə göstərir.

Sosial şəbəkələrdə düzgün informasiya siyasəti: təhlükəsizliyin görünməyən tərəfi

Müasir dövrdə təhlükəsizlik informasiya mühitindən kənarda mövcud deyil. Sosial şəbəkələrdə yayılan yanlış məlumatlar, şayiələr və manipulyativ paylaşımlar real təhlükəsizlik risklərinə çevrilə bilir. Bu baxımdan Daxili İşlər Nazirliyinin son illərdə sosial şəbəkələrdə apardığı düzgün, vaxtında və balanslı informasiya siyasəti daxili təhlükəsizliyin mühüm tərkib hissəsinə çevrilib.

Əsas prinsip yalnız məlumat vermək deyil, dəqiq, yoxlanılmış və operativ informasiya ilə ictimai narahatlığın qarşısını almaqdır. Sosial şəbəkələrdə yayılan müraciətlərə və paylaşımlara çevik reaksiya, rəsmi mövqenin aydın şəkildə təqdim edilməsi və yanlış informasiyaların vaxtında təkzib olunması təhlükəsizlik məsələlərinin spekulyasiya predmetinə çevrilməsinin qarşısını alır. Bu yanaşma göstərir ki, düzgün qurulmuş informasiya siyasəti təkcə kommunikasiya aləti deyil, təhlükəsizliyin qorunmasının aktiv mexanizmidir.

Yol hərəkəti təhlükəsizliyi: həyat göstəricilərində dönüş

Yol-nəqliyyat hadisələri də daxili təhlükəsizliyin mühüm göstəricilərindəndir. 2025-ci ildə yol-nəqliyyat hadisələri 12,3 faiz, bu qəzalarda ölənlərin sayı 9,8 faiz, xəsarət alanların sayı isə 13,6 faiz azalıb. Bu dinamika təhlükəsizlik siyasətinin yalnız cinayətlə mübarizə yox, birbaşa insan həyatının qorunması üzərində qurulduğunu göstərir.

Şəffaflıq, hesabatlılıq və ictimai iştirakçılıq

Son üç ildə diqqətçəkən əsas dəyişikliklərdən biri də Daxili İşlər Nazirliyinin fəaliyyətində şəffaflığın və ictimai açıq­lığın artmasıdır. Milyonlarla vətəndaş müraciətinə operativ reaksiya, açıq qəbul mexanizmləri, “102” xidməti və “E-Polis” tətbiqinin geniş istifadəsi təhlükəsizlik siyasətinin cəmiyyətlə dialoq üzərində qurulduğunu göstərir.

Bu prosesdə ictimai iştirakçılıq, xüsusilə İctimai Şura mexanizmi, təhlükəsizlik siyasətinin legitimliyini və davamlılığını gücləndirən əsas dayaqlardan biridir.

Rəqəmlərin arxasında duran əsas xətt

2023–2025-ci illərin müqayisəli təhlili bir nəticəni aydın göstərir: Azərbaycanda daxili təhlükəsizlik siyasəti hadisələrə reaksiya mərhələsindən risklərin idarə olunması mərhələsinə keçib. Cinayətlərin azalması, açılma səviyyəsinin yüksəlməsi, ağır cinayətlərin geriləməsi, narkotik və kibercinayətkarlıqla mübarizədə yeni yanaşmalar, sosial risklərə hüquqi müdaxilənin sərtləşməsi, düzgün informasiya siyasəti və ictimai iştirakçılığın güclənməsi eyni təhlükəsizlik modelinin müxtəlif tərəfləridir.

Bu modelin əsas dəyəri ondadır ki, təhlükəsizlik statistikadan çıxaraq gündəlik həyatda hiss olunan sabitliyə çevrilir. Rəqəmlər burada sadəcə məlumat vermir — ictimai etimadın necə formalaşdığını göstərir.

Əliməmməd Nuriyev
"Konstitusiya" Araşdırmalar Fondu prezidenti