"Dünya "hüququn gücü"ndən "gücün hüququ"na keçir" - Ramiz Yunus

"Güc üstün gələndə hüquq geri çəkilir və bu, beynəlxalq qaydaların sonudur..."

ABŞ-ın BMT Təhlükəsizlik Şurasının sanksiyası olmadan Venesueladakı əməliyyatı prezident Nikolas Maduronun tutularaq icazəsiz ABŞ-a aparılması ilə yekunlaşdı.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə amerikalı politoloq, "Xəzər" Beynəlxalq Universitetinin politologiya professoru Ramiz Yunus "gordonua.com" nəşrində yazıb.

ABŞ və Venesuela əməliyyatı

Müəllif yazır ki, bu, Latın Amerikası çərçivəsini aşan əhəmiyyət kəsb edir. Bu hərəkət 1945-ci ildən qlobal nizamın memarı olan ABŞ-ın artıq öz dəstəklədiyi sistemin sərhədlərini aşdığını göstərir - bu, köhnə nizamın qorunması deyil, onun dağıdılmasıdır. Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra dünya qeyri-rəsmi birpolyar sistemdə fəaliyyət göstərirdi.

ABŞ arbitr, beynəlxalq hüquq universal dil, qaydalar isə gücün legitimləşdirilməsi mexanizmi idi. 2007-ci ildə Putinin Münhen nitqindən sonra Rusiya ABŞ-ın qərarvermə monopoliyasını qəbul etmədiyini açıq bildirdi və bu, Gürcüstan müharibəsi, Krımın ilhaqı və Ukraynaya işğal kimi hərəkətlərlə davam etdi.

Rusiya, Çin və yeni dünya balansı

2022-ci ilin fevralında Ukraynaya tammiqyaslı hücum Rusiya üçün vəziyyəti kökündən dəyişdi: strateji zəifləmə, texnoloji tənəzzül və Çin asılılığı ilə üzləşdi. Bu gün Rusiya hərbi baxımdan təhlükəli olsa da, siyasi və iqtisadi cəhətdən zəifləmiş aktordur. Çin isə sistemi zorla pozmaq əvəzinə, metodik şəkildə iqtisadi, maliyyə və institusional alternativ qurur. ABŞ-ın Venesueladakı əməliyyatı dönüş nöqtəsidir - arbitraj rolunu özü pozur və dünya artıq "hüququn gücü"ndən "gücün hüququ"na keçir.

Regional nəticələr: Ukrayna və Cənubi Qafqaz

Ukrayna üçün 2026-cı il avtomatik sülh ili olmayacaq. Müharibənin nəticəsi Ukraynanın hərbi dayanıqlığı, Rusiyanın məhdud resursları və Avropanın dəstəyi ilə müəyyən olunur. Avropa üçün yardım artıq mənəviyyat deyil, təhlükəsizlik məsələsidir, müdafiə xətti diplomatik sənədlərdən yox, Ukrayna cəbhəsindən keçir.

Cənubi Qafqazda köhnə nizamın dağıdılması daha sərt reallıq yaradır: Rusiyanın zəifləməsi bölgəyə nəzarəti azaldır, qlobal qaydaların yoxluğu isə Azərbaycan və Ermənistan arasında vəziyyəti xarici təzyiqdən yox, soyuq hesablamadan doğurur. Ermənistanın əsas qanununda ərazi iddialarını əks etdirən maddələr artıq ideoloji simvol deyil, sülhə real əngəldir.

Erməni cəmiyyəti vəziyyəti realist qiymətləndirməlidir: Ermənistan zəif, Azərbaycan isə qalib və Cənubi Qafqazın lideridir. Revanşizm riskləri artırır, güclü qonşu ilə sülh isə təhlükəsizlik və inkişaf üçün imkan açır. "Gücün hüququ" dövründə sülh ideologiya deyil, strateji zərurətdir. "Qanun qüvvə olmağı dayandıranda, qüvvə qanun olur" - hüquq gücə yol verdi və dünya yeni, daha turbulent epoxaya qədəm qoydu.