İran 12 bomba üçün zənginləşdirilmiş uranın bir hissəsini Rusiyaya ötürməyə hazırdır...-"WSJ"

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

İran ABŞ ilə nüvə danışıqlarını yenidən başlatmağa çalışır və yüksək zənginləşdirilmiş uranın xaricə köçürülməsindən tutmuş Vaşinqtonla iqtisadi əməkdaşlığa qədər bir sıra qeyri-ənənəvi kompromislər təklif edir. Lakin bu fikirlər hələ əsas fikir ayrılığını həll etməyib, çünki ABŞ Tehranın nüvə proqramının müvəqqəti dondurulmasını deyil, tamamilə ləğv edilməsini tələb edir.

Moderator.az "Fokus" nəşrinə istinadla xəbər verir ki, "The Wall Street Journal" qəzetinin məlumatına görə, İran bu təklifləri 6 fevralda Omanda keçirilən ABŞ ilə dolayı danışıqların birinci mərhələsində səsləndirib.

Nəşrin məlumatına görə, İran diplomatları yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının bir hissəsini Rusiyaya ötürməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Nüvə silahlarının yaradılmasında əsas komponent olan bu material Vaşinqtonda ən böyük narahatlıq mənbəyidir. Amerika, İran və regional diplomatların fikrincə, belə bir addım gərginliyi qismən azalda bilər, lakin məsələni bütövlükdə həll etmir.

Vəziyyət, ekspertlərin fikrincə, İranın nüvə ehtiyatlarının əhəmiyyətli bir hissəsinin iyun ayında ABŞ və İsrailin zərbələri nəticəsində dağıdılmış obyektlərin dağıntıları altında basdırılmış ola biləcəyi ilə daha da mürəkkəbləşir. Buna baxmayaraq, İran uranı 60%-ə qədər zənginləşdirə bilən yeganə qeyri-nüvə dövləti olaraq qalır - bu, silah dərəcəsi standartı olan 90%-ə təhlükəli dərəcədə yaxın bir səviyyədir.

Uran transferinə əlavə olaraq, Tehran zənginləşdirməni üç ilə qədər dayandırmaq ehtimalına da işarə edib. Lakin diplomatlar qeyd edirlər ki, bu addım əsasən deklarativ xarakter daşıyır: əsas nüvə obyektlərinin məhv edilməsindən sonra İran prosesi faktiki olaraq dayandırıb. Bundan əlavə, ABŞ zənginləşdirmənin dayandırılmasında deyil, tamamilə və dönməz şəkildə dayandırılmasında israr edir.

Digər ideyalara zənginləşdirilmiş uran yanacaq lövhələrinin istehsalı üçün regional konsorsiumun yaradılması daxildir. Formal olaraq, bu, proqramın dinc xarakter daşımasını təmin edəcək, lakin İran istehsal dövrünü daxili olaraq saxlamaqda israr edir ki, bu da Vaşinqton üçün qəbuledilməzdir.

Eyni zamanda, İran ABŞ-ı iqtisadi təşviqlərlə cəlb etməyə çalışır. İran xarici işlər nazirinin müavini Həmid Qənbəri sanksiyaların ləğv edilməsi şərtilə neft və qaz, mədənçilik və hətta təyyarə alışı sahələrində birgə biznes layihələrini müzakirə etməyə hazır olduğunu bildirib. O bildirib ki, razılaşma yalnız hər iki tərəfə sürətli və maddi iqtisadi fayda gətirərsə, uzunmüddətli qalma şansına malik olacaq.

Lakin Vaşinqton bu cür siqnallara həvəsli deyil. ABŞ prezidenti Donald Tramp dəfələrlə vurğulayıb ki, onun məqsədi İranı nüvə proqramını bərpa etmək imkanından tamamilə məhrum edən bir razılaşmadır. O həmçinin danışıqların uğursuzluğa düçar olması halında Tehranın ciddi nəticələrlə üzləşəcəyini açıq şəkildə bildirib və ABŞ-ın diplomatik prosesdə iştirak etməyə davam etmək istəyini bir daha təsdiqləyib.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio daha sərt bir çərçivə açıqlayıb: nüvə məsələsinə əlavə olaraq, Vaşinqton İranın ballistik raket proqramını məhdudlaşdırmağa, regional qruplara, xüsusən də "Hizbullah" və "HƏMAS"-a dəstəyi dayandırmağa və Tehranın etirazçılara qarşı daxili siyasətinə təsir göstərməyə çalışır.

İsrail Ağ Evə əlavə təzyiq göstərir, çünki Baş nazir Benyamin Netanyahu hər hansı bir "böyük razılaşmanın" İranın nüvə infrastrukturunun sökülməsini və raket imkanlarına ciddi məhdudiyyətlər qoyması tələbində israr edir.

Buna cavab olaraq Tehran raket məsələlərini yalnız regional formatda müzakirə etməyə hazır olduğunu bildirir. Ərəb rəsmilərinin sözlərinə görə, Oman və Qətər ayrıca bir sammit keçirmək üçün çalışırlar və burada nüvə məsələlərini kənara qoyub təhlükəsizlik məsələlərinə diqqət yetirməyi planlaşdırırlar.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, İranın nüvə potensialına ciddi zərbə vurulduqdan sonra Vaşinqton sanksiyaların genişmiqyaslı yumşaldılması üçün heç bir səbəb görmür. Keçmiş ABŞ danışıqçısı Riçard Nefyu mövcud təzyiq modelini Venesuelaya yanaşma ilə müqayisə edərək qeyd edib ki, İran üçün aydın və zəmanətli iqtisadi dividendlər olmadan razılaşmanı qəbul etmək çətin olacaq.

"Görünür, İrana Venesuelaya təklif olunana bənzər bir şey təklif olunur: "Təslim ol və sənə hücum etməyəcəyik." Bu, düzgün yanaşma ola bilsə də, İran üçün bunu qəbul etmək və razılaşma adlandırmaq çətin olacaq", - deyə o, əlavə edib.

Cenevrədə keçirilən hazırkı görüş tərəflərin "həvəsləndirici başlanğıc" adlandırdığı Omandakı raunddan sonra son iki həftədə ikinci görüşdür. Keçən yaz razılaşma əldə etmək üçün əvvəlki cəhdlər nəticəsiz qaldı və ABŞ və İsrailin İran hədəflərinə qarşı genişmiqyaslı hücumlarına çevrildi.

Xüsusi elçi Stiv Vitkof və əvvəllər Qəzza atəşkəs planı üzərində işləmiş Cared Kuşner yenidən Amerika tərəfində danışıqlara qoşulacaqlar. Lakin hətta Vaşinqton da güc nümayişinə və aktiv diplomatiyaya baxmayaraq, irəliləyiş şansının az olduğunu etiraf edir.

Xatırladaq ki, 17 fevralda Cenevrədə İran və ABŞ arasında uzun müddətdir davam edən nüvə mübahisəsinin həlli məqsədilə danışıqlar aparılmışdı. ABŞ prezidenti Donald Tramp Cenevrə danışıqlarında dolayı yolla iştirak edəcəyini və onun fikrincə, Tehranın razılığa gəlmək istədiyini bildirmişdi.