"Şagirdlər düşünmə və yazı bacarıqlarını itirir: süni intellekt təhsili necə dəyişir?" - "The Guardian"

Müəllimlər texnologiyanın təsiri ilə yeni bir böhran müşahidə edir

Böyük Britaniyada orta məktəb müəllimlərinin böyük əksəriyyəti hesab edir ki, süni intellekt texnologiyalarından istifadə edən şagirdlər tədricən əsas bacarıqlarını itirir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "The Guardian" nəşri yazıb.

Tədrici zəifləmə: düşünmə və savadlılıq geriləyir

Nəşr yazır ki, sorğuda iştirak edən müəllimlərin təxminən üçdə ikisi bildirib ki, uşaqlarda həm savadlılıq, həm də tənqidi düşünmə səviyyəsi nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağı düşüb. 2026-cı ildə aparılan araşdırmaya görə, yeniyetmələrin 62 faizi süni intellektin onların inkişafına mənfi təsir etdiyini etiraf edir. 

Müəllimlərin sözlərinə görə, şagirdlər artıq düzgün yazmağa ehtiyac hiss etmir, çünki səsdən mətnə çevirmə texnologiyaları bu funksiyanı onların əvəzinə yerinə yetirir. Sorğuda iştirak edən müəllimlərdən biri vəziyyəti belə təsvir edib: "Şagirdlər düşünmə, yaradıcılıq, yazı və hətta ünsiyyət kimi əsas bacarıqları itirirlər". Digər müəllim isə əlavə edib ki, "süni intellekt öyrənmənin mahiyyətini - problemlərin həlli və tənqidi düşüncəni zəiflədir".

Məktəblərdə süni intellekt: imkanlar və narahatlıqlar

Böyük Britaniya hökuməti 2026-cı ilin əvvəlində aztəminatlı ailələrdən olan təxminən 450 min şagird üçün süni intellekt əsaslı fərdi təhsil alətləri yaratmağı planlaşdırdığını açıqlayıb. Məqsəd - sosial vəziyyətdən asılı olmayaraq, hər kəs üçün bərabər təhsil imkanları təmin etməkdir.

Lakin müəllimlər bu təşəbbüsə ehtiyatla yanaşır. "National Education Union" tərəfindən aparılan sorğuya əsasən, 9 min müəllimin 49 faizi süni intellektin müəllim kimi tətbiqinə qarşı çıxıb, cəmi 14 faizi isə bunu dəstəkləyib.

Pedaqoqlar hesab edir ki, bu cür texnologiyalar real müəllimi əvəz edə bilməz. Onların fikrincə, xüsusilə həssas sosial qruplardan olan uşaqlar yalnız akademik biliklərə deyil, həm də insan ünsiyyətinə, emosional dəstəyə və fərdi yanaşmaya ehtiyac duyur. Bu isə süni intellektin tam şəkildə təmin edə bilmədiyi bir sahədir.

Paradoks: müəllimlər tənqid edir, amma istifadə də artır

Maraqlıdır ki, müəllimlər süni intellekti tənqid etsələr də, özləri bu texnologiyadan getdikcə daha çox istifadə edirlər. Araşdırmaya görə, müəllimlərin 76 faizi artıq gündəlik işində süni intellekt alətlərindən yararlanır (2025-ci ildə bu göstərici 53 faiz olub).

Bu alətlər əsasən dərs materiallarının hazırlanması (61 faiz), dərs planlaşdırılması (41 faiz) və inzibati işlər (38 faiz) üçün istifadə olunur. Bununla belə, cəmi 7 faiz müəllim süni intellekti şagirdlərin işlərini yoxlamaq üçün tətbiq edir.

Eyni zamanda məktəblərin böyük hissəsində bu texnologiyaların istifadəsini tənzimləyən qaydalar hələ formalaşmayıb: məktəblərin 49 faizində ümumi qaydalar yoxdur, 66 faizində isə şagirdlər üçün xüsusi təlimatlar mövcud deyil.

Nəticədə müəllimlər belə qənaətə gəlir: süni intellekt böyük potensiala malik faydalı alətdir, lakin ondan düzgün istifadə olunmazsa, təhsilin əsasını təşkil edən bacarıqların itirilməsi riski daha da artacaq.