"İran müharibəsi və Cənubi Qafqaz: Bakı üçün risklər və yeni imkanlar" - "Deutsche Welle"

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

"Region qlobal ticarətdə ön plana çıxsa da, artan gərginlik yeni təhlükələr yaradır..."

ABŞ və İsrailin İrana qarşı zərbələrindən sonra regionda yalnız hərbi yox, həm də iqtisadi balans dəyişməyə başlayıb.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "dw.com" nəşri yazıb.

Orta dəhliz ön plana çıxır, Azərbaycan strateji mövqeyini gücləndirir

Hava məkanında belə dəyişiklik dərhal hiss olunub - şərq-qərb istiqamətli uçuşlar Cənubi Qafqaz üzərindən keçən dar dəhlizə yönəlib. Lakin bu meyl əslində daha əvvəl formalaşıb. Son illərdə Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutu - "Orta dəhliz" Avropa ilə Çini birləşdirən alternativ yol kimi diqqət mərkəzinə düşüb. İran və Rusiyadan yan keçən bu marşrut məhz Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz üzərindən keçir.

İranın Hörmüz boğazını bağlaması isə vəziyyəti daha da dəyişib. Dünyada neft və mayeləşdirilmiş qazın təxminən beşdə birinin keçdiyi bu strateji xəttin bloklanması qlobal enerji və ticarət sisteminə ciddi zərbə vurub. Bu fonda Orta dəhliz faktiki olaraq yeganə sabit alternativ kimi önə çıxır.

Enerji qiymətləri artır, Bakı qazanır - amma risklər də böyüyür

Müharibə enerji bazarına da təsir edir. Neft və qaz qiymətlərinin artması Azərbaycana qısamüddətli dövrdə ciddi maliyyə qazancı vəd edir - aylıq yüz milyonlarla dollar əlavə gəlir ehtimal olunur. Eyni zamanda Bakı Avropaya qaz tədarükünü artırmağa çalışır. Hazırda Avropa qazının təxminən 4 faizini Azərbaycandan alır və bu göstəricinin yaxın illərdə daha da artacağı gözlənilir.

Digər tərəfdən, regionda risklər də artır. Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan rəsmi olaraq neytral mövqe tutsa da, İran Bakının İsraillə yaxın əlaqələrinə uzun müddətdir tənqidi yanaşır. Məlumata görə, İsrail neftinin əhəmiyyətli hissəsini Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri vasitəsilə məhz Azərbaycandan alır, Azərbaycan isə İsraildən silah idxal edir.

Gərginlik artıq konkret hadisələrlə də özünü göstərib. Naxçıvan hava limanına endirilən zərbə Bakı tərəfindən "terror aktı" kimi qiymətləndirilib. Bundan sonra Azərbaycan İranla yük daşımalarını müvəqqəti dayandırıb. Daha sonra liderlər arasında birbaşa əlaqə gərginliyi qismən azaltsa da, vəziyyətin qeyri-müəyyən qaldığı vurğulanır.

Uzunmüddətli təhlükə: müharibə region layihələrini risk altına salır

Ekspertlər hesab edir ki, müharibənin uzanması yalnız mövcud marşrutlara deyil, gələcək layihələrə də təsir edə bilər. Bunlardan biri ABŞ tərəfindən dəstəklənən və Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirməyi hədəfləyən TRIPP layihəsidir. Bu layihə regionda yeni logistika xətti yarada bilərdi, lakin İran bu təşəbbüsə şübhə ilə yanaşır.

Analitiklər vurğulayır ki, Cənubi Qafqaz üçün əsas prioritet sabitlikdir. İranın zəifləməsi belə Bakı üçün müəyyən geosiyasi üstünlüklər yaratsa da, tam xaos ssenarisi "Pandora qutusu"nun açılması kimi qiymətləndirilir. Bu, həm iqtisadi qeyri-sabitlik, həm də milyonlarla insanın, o cümlədən İranda yaşayan azərbaycanlıların taleyi baxımından ciddi risklər deməkdir.

Nəticə etibarilə, hazırkı vəziyyət Azərbaycan üçün ikili xarakter daşıyır: bir tərəfdən artan tranzit və enerji gəlirləri, digər tərəfdən isə regionu qeyri-müəyyənliyə sürükləyən təhlükəli geosiyasi gərginlik.