"NASA və SpaceX arasında Ay enişi ilə bağlı fikir ayrılığı yaranıb" - NASA

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

"ABŞ-ın yeni Ay proqramında əsas mübahisə enişin insan tərəfindən əl ilə idarə olunması məsələsi ətrafında cəmlənib..."

Kosmos haqqında bəzən belə fikir səslənir ki, astronavtlar sadəcə "ballastdır" və bütün işi avtomatika görə bilər. Lakin təcrübə göstərir ki, mürəkkəb şəraitdə əsas qərarları məhz insanlar verir və avtomat sistemlər onların çevikliyinə çatmır.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "naked-science.ru" nəşri yazıb.

Astronavtların rolu və əl ilə idarəetmənin əhəmiyyəti

Buna görə də insanların Ay ekspedisiyalarının elmi nəticələri tarix boyu Aya göndərilmiş avtomatik aparatların nəticələrindən daha çox olub. Tarix bunu da göstərir ki, Aya edilən altı pilotlu enişin hamısında astronavtlar müəyyən mərhələdə avtomatik sistemi söndürərək idarəetməni öz üzərlərinə götürüblər. İlk eniş zamanı bu addım xüsusilə vacib olub: avtomatika eniş modulunu iri qayalarla dolu əraziyə yönəldib və aparatın aşmaq riski olub. Əl ilə idarəetmə sayəsində təhlükəsiz zona tapmaq mümkün olub.

Audit hesabatı və yeni risklər

NASA-nın baş müfəttiş idarəsi yeni Aya eniş modulu proqramı üzrə audit hesabatı dərc edib və sənəddə əl ilə idarəetmənin olmaması ehtimalı ciddi narahatlıq kimi göstərilib. Hesabatda yalnız Ay missiyalarının təcrübəsi deyil, son illərin uğursuz nümunələri də xatırladılır.

Məsələn, "Boeing Starliner" kosmik gəmisinin sınaqları zamanı konstruktor səhvləri səbəbindən ekipaj effektiv idarəetmə vasitələrindən faktiki olaraq məhrum qalıb. Bundan əlavə, 2020-ci illərdə pilotsuz Ay enişlərinin çoxu uğursuz olub - bəziləri qəza ilə, bəziləri isə modulun aşması ilə nəticələnib. Məsələn, Rusiyanın "Luna-25" missiyası da uğursuz başa çatıb.

NASA və SpaceX arasında yanaşma fərqi

Məhz bu səbəbdən NASA ilə SpaceX arasında enişin əl ilə idarə olunması məsələsində fikir ayrılığı yaranıb. Oxşar müzakirə əvvəllər "SpaceX Dragon" kosmik gəmisinin hazırlanması zamanı da yaşanıb. NASA klassik idarəetmə qolu istəyib, lakin İlon Mask sensor ekranlar vasitəsilə idarəetmədə israr edib və sonda kompromis variant qəbul olunub.

İndi isə vəziyyət belədir ki, SpaceX Ay üçün nəzərdə tutulmuş "SpaceX Starship" gəmisinin versiyasını tam avtomatik eniş sistemi ilə təqdim etmək üçün icazə istəyə bilər. Ekspertlərin fikrincə, bu isə riskləri xeyli artıra bilər.

Ayın qütbündə eniş və texniki problemlər

Bu dəfə eniş Ayın nisbətən hamar ekvatorial bölgələrində deyil, daha mürəkkəb relyefə malik qütb zonasında planlaşdırılır. Burada iri qayalar və çoxsaylı kraterlər var və modulun ayaqları belə maneəyə düşərsə, aparat aşma riski ilə üzləşə bilər. Belə vəziyyətdə əl ilə idarəetmə təhlükəli ərazidən yayınmağa kömək edə bilər.

Hesabat müəllifləri "SpaceX Starship" üçün nəzərdə tutulmuş lift sistemi ilə bağlı da şübhələrini ifadə edirlər. Astronavtların Ay səthinə çıxacağı lyuk təxminən 35 metr hündürlükdə yerləşəcək ki, bu da Azadlıq Abidəsinin baş hissəsinə qədər olan hündürlükdən belə çoxdur.

Lift mexanizmi Ay tozu səbəbindən sıradan çıxa bilər və onun pilotlu uçuşdan əvvəl ayrıca sınağı da planlaşdırılmayıb. Hazırda vəziyyətdən çıxış yolu tam aydın deyil. Alternativ layihə üzərində işləyən "Blue Origin" şirkətinin eniş modulu isə hələ inkişafın daha erkən mərhələsindədir.