"İrsiyyətlə daha çox əlaqəli olan xərçəng növləri" - Alimlərdən açıqlama

"Onkoloji xəstəliklərin bir hissəsi genetik mutasiyalarla bağlıdır və ailə tarixini bilmək erkən diaqnostika üçün mühüm rol oynayır..."

Xərçəng çox vaxt zərərli vərdişlər və qeyri-sağlam həyat tərzi ilə əlaqələndirilir. Lakin mütəxəssislər qeyd edir ki, bəzi hallarda xəstəliyin yaranmasında irsiyyət də mühüm rol oynayır.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "tsn.ua" nəşri yazıb.

İrsiyyət və xərçəng riski

Nəşr yazır ki, müəyyən genetik dəyişikliklər valideynlərdən uşaqlara ötürülə və illər sonra onkoloji xəstəliklərin yaranma riskini artıra bilər. Alimlərin məlumatına görə, bütün xərçəng hallarının təxminən 5-10 faizi məhz irsi meyllə bağlıdır. Belə genetik riskin vaxtında müəyyənləşdirilməsi profilaktik tədbirlər görməyə, daha erkən müayinələrə başlamağa və lazım gəldikdə müalicəyə tez başlamağa imkan verir.

Ən tanınmış irsi xərçəng növlərindən biri süd vəzi xərçəngidir. Bu xəstəliyin yaranmasında xüsusilə BRCA1 və BRCA2 genlərindəki mutasiyalar mühüm rol oynayır. Bu dəyişikliklər qadınlarda riskin xeyli artmasına səbəb olur və bəzi hallarda kişilərdə də rast gəlinə bilər. Eyni gen mutasiyaları yumurtalıq xərçəngi riskinin yüksəlməsi ilə də əlaqələndirilir. Buna görə həkimlər belə genetik meyli olan qadınlara yalnız mammoqrafiya ilə kifayətlənməməyi, daha erkən yaşlardan əlavə müayinələr, məsələn, MRT keçməyi tövsiyə edirlər.

Ailə tarixinin rol oynadığı digər xərçəng növləri

Yumurtalıq xərçəngi də çox vaxt irsi amillərlə əlaqələndirilir. Bu xəstəlik BRCA genlərindəki dəyişikliklərlə yanaşı, müxtəlif xərçəng növlərinin riskini artıran genetik vəziyyət - Linç sindromu ilə də bağlı ola bilər. Problemin çətin tərəfi ondadır ki, erkən mərhələdə simptomlar demək olar ki, hiss olunmur. Buna görə ailəsində bu xəstəlik olan insanlara müntəzəm tibbi müayinələrdən və ultrasəs yoxlamalarından keçmək tövsiyə edilir.

Kişilərdə prostat xərçəngi də bəzi hallarda irsi amillərlə bağlı olur. Əgər ailədə bu xəstəlikdən əziyyət çəkmiş qohumlar varsa, risk daha yüksək sayılır. Genetik mutasiyalar xəstəliyin daha sürətli inkişaf etməsinə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən belə hallarda skrininq müayinələri adətən daha erkən yaşdan başlanır. PSA səviyyəsinin müntəzəm yoxlanması və uroloqla məsləhətləşmələr dəyişiklikləri vaxtında aşkar etməyə kömək edir.

Erkən diaqnostikanın əhəmiyyəti

Yoğun bağırsaq xərçəngi, yəni kolorektal xərçəng də bəzi hallarda irsi ola bilər. Xüsusilə Linç sindromu və ya ailəvi adenomatöz polipoz (FAP) kimi genetik vəziyyətlər riskin xeyli artmasına səbəb olur. Bu hallarda şişlər daha erkən yaşda yarana bildiyi üçün kolonoskopiya və digər müayinələr adi hallardan daha tez aparılır. Məqsəd xərçəngə çevrilə biləcək dəyişiklikləri erkən mərhələdə aşkar edib aradan qaldırmaqdır.

Dəri xərçənginin aqressiv formalarından biri olan melanoma da müəyyən genetik mutasiyalarla bağlı ola bilər. Belə hallarda ailə tarixini izləmək, bədəndəki xalları mütəmadi yoxlamaq və dəri müayinələrindən keçmək xüsusilə vacib sayılır. Həkimlər eyni zamanda həddindən artıq ultrabənövşəyi şüalanmadan qorunmağın da böyük əhəmiyyət daşıdığını vurğulayırlar.

Mütəxəssislər xatırladır ki, xərçəng hər zaman irsi olmur. Əksər hallarda xəstəlik yaşlanma prosesi, həyat tərzi, ətraf mühit amilləri və hüceyrələrdə sonradan yaranan dəyişikliklərlə bağlı meydana çıxır. Buna görə sağlam həyat tərzi və müntəzəm tibbi müayinələr riskin azalmasında əsas rol oynayır.