"Yalnız iki genin bloklanması T-hüceyrələrini xərçənglə mübarizəyə qaytara bilər" - Elmi kəşf

"Yeni tədqiqat immunoterapiyanın gələcəyini dəyişdirə bilər və T-limfositlərin gücünü bərpa etməyin mümkünlüyünü göstərir..."

Alimlər T-limfositlərin, xüsusilə CD8+ T-hüceyrələrinin funksiyasını bərpa etmək imkanını açan genetik mexanizmi kəşf ediblər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Nature" jurnalı yazıb.

T-hüceyrələrinin gücünü bərpa edən kəşf

Bu hüceyrələr orqanizmin xərçəng və viruslara qarşı əsas "döyüşçülər"idir, lakin uzunmüddətli qarşıdurma şəraitində, məsələn xroniki infeksiya və ya şişin böyüməsi zamanı onlar tükənmiş vəziyyətə düşərək hədəfi məhv etmək qabiliyyətini itirirlər.

Tədqiqat göstərir ki, yalnız iki spesifik geni - ZSCAN20 və JDP2-ni bloklamaq kifayətdir ki, tükənmiş CD8+ hüceyrələr yenidən aktivləşsin, şiş hüceyrələrinə qarşı döyüş qabiliyyətini bərpa etsin və eyni zamanda immun yaddaşı qoruya bilsin. Bu, uzun illərdir mövcud olan "tükənmə geri çevrilməzdir" anlayışını dəyişdirir.

Genetik atlas və hüceyrələrin fərqləndirilməsi

Problemin çətinliyi ondadır ki, funksional və tükənmiş T-hüceyrələri görünüşcə demək olar ki, eynidir. Alimlər bunun öhdəsindən gəlmək üçün CD8+ hüceyrələrinin aktivdən tam tükənmişə qədər bütün spektrini əks etdirən ətraflı genetik atlas hazırlayıblar.

Bu atlas hüceyrələrin hansı mərhələdə olduğunu müəyyən etməyə və onları hədəfli şəkildə proqramlaşdırmağa imkan verir. Professor Süzan Keyç qeyd edir: "Uzunmüddətli məqsədimiz immunoterapiyanı daha effektiv etməkdir. Bunun üçün T-hüceyrələrinin hansı molekulyar komponentlərdən asılı olaraq fərqli vəziyyətə keçdiyini müəyyən etməliyik".

Tədqiqatçılar hüceyrələrin doqquz müxtəlif vəziyyətini öyrənərək transkripsiya amillərini - dözümlülük və tükənmə arasında "açar: rolunu oynayan zülalları müəyyən ediblər. ZSCAN20 və JDP2 isə bu kontekstdə əvvəllər bilinməyən amillər idi. Onların deaktivləşdirilməsi tükənmiş hüceyrələrin şiş hüceyrələrini məhv etmə qabiliyyətini təkrar bərpa edib.

Tətbiqi perspektivlər və immunoterapiya

Bu kəşf CAR-T terapiyası və adoptiv T-hüceyrə köçürülməsi üçün yeni imkanlar açır. İndi limfositlərə dəqiq "tələbnamələr" verərək onların döyüş qabiliyyətini qorumaq və tükənməyə yol verməmək mümkündür. Xüsusilə möhkəm şişlərin müalicəsində bu yanaşma böyük əhəmiyyət kəsb edir, çünki orqanizmin immunitetinin tükənməsi burada ən ciddi problemlərdən biridir. Alimlərin bu kəşfi immunoterapiya sahəsində yeni inqilabi mərhələnin əsasını qoyur.

Əlavə olaraq, bu kəşf gələcəkdə xərçəng müalicəsində T-hüceyrələrinin "yuxuya getməsinin" qarşısını almaq və uzunmüddətli immun yaddaşı qoruyaraq daha effektiv döyüş qabiliyyətinə sahib olmaq üçün təməl təmin edir. Yəni, hüceyrələrin tükənməsinə mane olmaqla yanaşı, onları məqsədyönlü şəkildə gücləndirmək artıq real perspektivə çevrilib.