Azərbaycanda kredit faizlərinin artımı nə ilə bağlıdır?

"Yaxın Şərqdə nüvə təhlükəsi artır: beynəlxalq qurumlar ən pis ssenariyə hazırlaşır" - "QORDON"

"Tramp NATO-nu tənqid edir, Avropa isə İrana görə ABŞ-la məsafə saxlayır" - Ukrayna KİV-ləri

“Dövlət və cəmiyyət arasında açıq əməkdaşlıq modeli inkişafı sürətləndirir...” -EKSPERT

Elm və Təhsil

461

09:00, Bu gün

“Dövlət və cəmiyyət arasında açıq əməkdaşlıq modeli inkişafı sürətləndirir...” -EKSPERT

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

"Azərbaycan üçün bu modelə keçid resurs iqtisadiyyatından bilik və innovasiya iqtisadiyyatına keçidin əsas şərtlərindən biri ola bilər..."

Moderator.az aktuallığını nəzərə alaraq tanınmış təhsil eksperti İlham Əhmədovun Azərbaycanda elm və təhsilin problemləri barədə “Vətəndaş təşəbbüslərinin inkişafda rolu” başlıqlı növbəti analitik məqaləsinin 2-ci hissəsini dəyərli oxucuların müzakirəsinə buraxır:

(Əvvəli burada: )

“Müasir dünyada dövlətlərin inkişafının əsas resursu insan kapitalı, vətəndaşların təşəbbüskarlığı və innovasiya potensialıdır. Bu potensialdan səmərəli istifadə üçün dövlət tərəfindən sistemli yanaşmanın formalaşdırılması zəruridir. Bu çərçivədə “Vətəndaş təşəbbüsləri və innovasiyalarının idarə edilməsi sistemi”nin yaradılması məqsədəuyğun hesab edilə bilər.

Bir çox ölkələrdə dövlət idarəçiliyi yeni mərhələyə qədəm qoyur: vətəndaşlar artıq yalnız idarə olunan subyekt deyil, həm də inkişaf prosesinin fəal iştirakçılarıdır. Xüsusilə alimlər, mühəndislər, texnoloqlar, müəllimlər və digər mütəxəssislər tərəfindən irəli sürülən ideyalar sosial-iqtisadi problemlərin həllində mühüm rol oynayır. Azərbaycanda da bu istiqamətdə institusional yanaşmanın gücləndirilməsi zəruridir. Bu məqsədlə “Milli təşəbbüslər platforması”nın yaradılması təklif oluna bilər.

“Milli təşəbbüslər platforması” modeli...

“Milli təşəbbüslər platforması” dövlət və cəmiyyət arasında innovativ əməkdaşlıq mexanizmi kimi çıxış edə bilər. Cəmiyyətdə potensial olaraq dəyərli ideyalar mövcuddur, lakin onların böyük hissəsi praktik müstəviyə keçə bilmir. Bunun əsas səbəbləri aşağıdakılardır:

• ideyaların təqdim olunması üçün sistemli platformanın olmaması;

• dövlət qurumları ilə ekspertlər arasında əlaqələrin zəifliyi;

• təşəbbüslərin qiymətləndirilməsi və dəstəklənməsi mexanizmlərinin məhdudluğu;

• bürokratik prosedurların mürəkkəbliyi və səmərəsizliyi.

Nəticədə cəmiyyətin intellektual potensialının əhəmiyyətli hissəsi istifadə olunmadan qalır.

Platformanın məqsədi

“Milli təşəbbüslər platforması” vətəndaşların, mütəxəssislərin və ekspertlərin ideyalarının toplanması, qiymətləndirilməsi və reallaşdırılması üçün vahid sistem rolunu oynaya bilər.

Əsas məqsədlər:

• vətəndaş təşəbbüslərinin dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası;

• innovativ ideyaların aşkarlanması və dəstəklənməsi;

• insan kapitalından daha səmərəli istifadə;

• dövlət–cəmiyyət əməkdaşlığının gücləndirilməsi.

Bu platforma açıq innovasiya ekosisteminin formalaşmasına xidmət edə bilər.

Platformanın strukturu

Platforma aşağıdakı komponentlərdən ibarət ola bilər:

a) Rəqəmsal ideya platforması. Vətəndaşların ideyalarını təqdim edə biləcəyi açıq sistem yaradılmalıdır. Burada sosial, texnoloji, təhsil və idarəetmə sahələrinə dair təşəbbüslər toplanmalı, ictimai müzakirə və ekspert rəyi üçün şərait təmin olunmalıdır.

b) Ekspert qiymətləndirmə sistemi. Təqdim olunan ideyalar müstəqil ekspertlər tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Ekspert şuraları iqtisadiyyat, təhsil, texnologiya, sosial siyasət və dövlət idarəçiliyi kimi sahələri əhatə edə bilər.

c) Pilot layihələr mexanizmi. Seçilmiş təşəbbüslər pilot layihə kimi tətbiq olunmalıdır. Bu mərhələdə dövlət və özəl sektor əməkdaşlığı ideyanın praktik səmərəsini qiymətləndirməyə imkan verir.

d) Maliyyə və qrant dəstəyi. İnnovativ təşəbbüslərin maliyyələşdirilməsi üçün xüsusi “İnnovasiya fondu” yaradılması məqsədəuyğundur.

Strateji üstünlüklər

Bu platforma dövlət üçün aşağıdakı üstünlükləri təmin edir: insan kapitalından daha səmərəli istifadə; innovasiya potensialının artması; dövlət və cəmiyyət arasında etimadın güclənməsi; qərarların keyfiyyətinin yüksəlməsi.

Beynəlxalq təcrübə

Finlandiya, Estoniya və Sinqapur kimi ölkələrdə açıq innovasiya və vətəndaş təşəbbüsləri sistemləri uğurla tətbiq olunur. Bu təcrübə göstərir ki, dövlət və cəmiyyət arasında açıq əməkdaşlıq modeli inkişafı sürətləndirir.

“Açıq innovasiya dövləti” modeli

XXI əsrdə dövlətlərin rəqabət üstünlüyü bilik, innovasiya və insan kapitalına əsaslanır. Bu səbəbdən dövlət idarəçiliyində yeni yanaşma – “Açıq innovasiya dövləti” modeli formalaşır. Bu modeldə dövlət yalnız idarə edən struktur deyil, həm də cəmiyyətin intellektual potensialını birləşdirən platformadır.

Modelin mahiyyəti “Açıq innovasiya dövləti” yanaşmasına görə innovasiya yalnız dövlət daxilində deyil, aşağıdakı mühitlərdə formalaşır: universitetlər, startap ekosistemi, müstəqil ekspert mühiti, vətəndaş cəmiyyəti. Dövlət bu ideyaların yaranması və tətbiqi üçün açıq ekosistem yaratmalıdır.

“Açıq innovasiya dövləti”nin əsas prinsipləri:

• Açıq fikir mühiti – tənqidi və alternativ fikirlər inkişaf resursu kimi qəbul edilməlidir

• Dövlət–cəmiyyət əməkdaşlığı – qərarvermədə müxtəlif tərəflər iştirak etməlidir

• Açıq məlumat siyasəti – məlumatlara çıxış innovasiyanı sürətləndirir

• Pilot yanaşma – ideyalar əvvəlcə kiçik miqyasda test edilməlidir

Azərbaycan üçün potensial

Azərbaycanın bu modelə keçidi üçün əsas imkanlar:

1. İnsan kapitalı. Ölkədə formalaşmış intellektual potensialın sistemli şəkildə istifadəsi innovasiya inkişafını sürətləndirə bilər.

2. Rəqəmsal transformasiya. Elektron xidmətlər və rəqəmsal platformalar açıq innovasiya üçün mühüm baza yaradır.

3. Regional inkişaf. Regional innovasiya mərkəzlərinin yaradılması təşəbbüslərin coğrafiyasını genişləndirə bilər.

Təşkilati mexanizmlər: milli ideya platforması, dövlət–startap əməkdaşlığı proqramları, ekspert şuraları, innovasiya fondları

Üstünlüklər: idarəetmənin keyfiyyəti artır, innovasiya prosesi sürətlənir, insan kapitalı daha effektiv istifadə olunur, ictimai etimad güclənir

Risklər və çağırışlar: bürokratik müqavimət, keyfiyyətli ekspert bazasının məhdudluğu, ideyaların seçilməsində çətinliklər

“Açıq innovasiya və intellectual dövlət” strategiyası

Müasir dövrdə innovasiyanın əsas mənbəyi cəmiyyətin özüdür. Universitetlər, startaplar və vətəndaş təşəbbüsləri bu prosesin əsas hərəkətverici qüvvələrinə çevrilmişdir. Bu reallıq “Açıq innovasiya və intellektual dövlət” modelini zəruri edir.

İntellektual dövlət anlayışı

İntellektual dövlət cəmiyyətin bilik və innovasiya potensialını səfərbər edən və onu inkişaf strategiyasına inteqrasiya edən sistemdir. Bu modeldə əsas resurslar: insan kapitalı, elmi biliklər, texnoloji innovasiya, yaradıcı təşəbbüslərdir.

Strateji istiqamətlər: təhsil sisteminin transformasiyası, açıq innovasiya ekosisteminin qurulması, rəqəmsal idarəetmənin inkişafı, regional innovasiya mərkəzlərinin yaradılması, dövlət–cəmiyyət əməkdaşlığının gücləndirilməsi.

Risklər: bürokratik müqavimət, innovasiya mədəniyyətinin zəifliyi, ideyaların seçilməsində çətinliklər.

Müasir dövrdə dövlətlərin uğuru yalnız iqtisadi resurslardan deyil, həm də insan kapitalı və innovasiya potensialından asılıdır. “Açıq innovasiya və intellektual dövlət” modeli innovasiya prosesini sürətləndirir, idarəetmənin keyfiyyətini artırır, dövlət və cəmiyyət arasında etimadı gücləndirir. Azərbaycan üçün bu modelə keçid resurs iqtisadiyyatından bilik və innovasiya iqtisadiyyatına keçidin əsas şərtlərindən biri ola bilər.

Dosent İlham Əhmədov”