Qarışqalar lidersiz ideal cəmiyyət yaradıblar: buna necə nail olublar?..-ARAŞDIRMA

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

Minlərlə qarışqa, tək bir lideri olmadan, sadə bir siqnal sistemindən istifadə edərək yuva qurur, qida tapır və koloniyanı müdafiə edir.

Qarışqalar nəhəng koloniyaların həyatını təşkil edə, qidaya səmərəli yollar qura, yuva qura və tək bir nəzarət mərkəzi olmadan təhdidlərə cavab verə bilirlər. Minlərlə həşəratın əlaqələndirilmiş işi özünütəşkilata və hər bir koloniya üzvünün nisbətən sadə qaydalara riayət etməsinə əsaslanır.

Moderator.az İsrail mediasında bu mövzuda dərc olunmuş maraqlı araşdırma yazısınə təqdim edir.

"Məşhur inancın əksinə olaraq, kraliça qarışqa koloniyanın lideri deyil. Onun əsas funksiyası çoxalmadır, iş bölgüsü və kollektiv qərar qəbuletmə isə onun rəhbərliyi olmadan baş verir.

Hər bir qarışqa ətraf mühitə reaksiya verir və digər fərdlərin siqnallarına cavab verir. Bu cür qarşılıqlı təsirlərin çoxluğu sürü zəkası adlanan mürəkkəb kollektiv davranışı formalaşdırır.

İnformasiya mübadiləsinin ən vacib vasitələrindən biri feromonlardır. Qida mənbəyini kəşf etdikdən sonra bir qarışqa digər qarışqaların izlədiyi kimyəvi bir iz buraxa bilər. Onlar da öz növbəsində öz feromonları ilə marşrutu təkmilləşdirirlər.

Daha səmərəli yollar tədricən üstünlük qazanır. Əgər qarışqalar qida mənbəyinə qayıdıb daha qısa bir yolla daha tez geri qayıdırlarsa, kimyəvi cığır daha tez-tez yenilənir. Nəticədə getdikcə daha çox koloniya üzvü bu yoldan istifadə etməyə başlayır.

Feromonlar digər funksiyaları da yerinə yetirir. Onların köməyi ilə qarışqalar təhlükə siqnallarını ötürə, yuvada gəzə və koloniya daxilində müxtəlif fəaliyyətləri əlaqələndirə bilərlər.

Bu sistem böyük bir icmanın mərkəzləşdirilmiş nəzarətə ehtiyac olmadan əlaqələndirilmiş şəkildə hərəkət etməsinə imkan verir. Fərdi bir qarışqa nisbətən sadə davranış mexanizmlərini izləyir, lakin minlərlə fərdin qarşılıqlı təsiri xeyli mürəkkəb bir sistem yaradır.

Qarışqa koloniyalarının iş prinsipləri kompüter alimlərinin də marağını cəlb etmişdir. Həşəratların davranışına əsaslanaraq, səmərəli yollar tapmaq və müxtəlif optimallaşdırma problemlərini həll etmək üçün istifadə edilən qarışqa alqoritmləri hazırlanıb.

S.Laçın